Қызылқұйрық мина құсының түрлері

Кіріспе

Құс түрлері

Жалпы тау минасы (Gracula religiosa), кейде "мина" деп те жазылады және бұрын жай ғана тау минасы немесе мина құсы деп аталатын, құс шаруашылығында ең көп кездесетін мина, көбінесе соңғы екі атаумен ғана танылады. Бұл – қызанақтар тұқымдасына (Sturnidae) жататын, Оңтүстік Азия мен Оңтүстік-Шығыс Азияның таулы аймақтарында қоныстанған құс. Шри-Ланка тау минасы, бұрын G. religiosa түрінің кіші түрі саналған, қазіргі таңда G. ptilogenys жеке түр ретінде мойындалады. Энгано тау минасы (G. enganensis) және Ниас тау минасы (G. robusta) да кеңінен жеке түрлер ретінде қабылданады, ал көптеген авторлар Нилгири және Үндістанның Батыс Гаттарынан таралған оңтүстік тау минасын (G. indica) жеке түр деп қарастыруды жақтайды. Жалпы тау минасы – сөйлейтін құс ретінде танымал. Оның түрлік аты – religiosa – миналарды дұғаларды қайталауға үйрету дәстүрімен байланысты болуы мүмкін.

Сипаттама

Бұл - қара түсті, денелі мина, басы мен мойнының бүйінінде жарқыраған сары түсті, терісі ашық жалаңаш және ет тәрізді жапырақшалары бар. Ұзындығы шамамен 29 см, қарапайым минадан (Acridotheres tristis) сәл ірілеу. Жалпы түсі – жасыл жылтыр қара, басы мен мойнындағы қауырсындары күлгіш түсті. Ұшқанда үлкен, ақ қанаттары анық көрінеді, бірақ құс отырғанда көбінесе жасырылады. Тоқпан және күшті аяқтары ашық сары, мойнында және көздің астында сары жапырақшалары бар. Бұл жапырақшалардың пішіні қарапайым мина мен жағалық минаның (A. ginginianus) жалаңаш көз айналасынан айқын ерекшеленеді, ал Оңтүстік Азиядағы төбе миналары арасында одан да айқын өзгерістер байқалады: қарапайым төбе минасында олар көзден мойынға дейін созылып, онда бірігеді, ал Шри-Ланка төбе минасында мойынға қарай бір жапырақшасы бар, ол көзге қарай сәл созылады. Оңтүстік төбе минасында жапырақшалар бөлек және бас шаңырағына қарай иілген. Ниас және Энгано төбе миналары бет жағындағы жапырақшаларының және дене мөлшерінің егжей-тегжейлілігімен ерекшеленеді, әсіресе тоқпанының өлшемімен. G. r. peninsularis Whistler & Kinnear, 1933 – Бастар төбе минасы; Орталық Үндістан (Үндістанның Чхаттисгарх штатының мемлекеттік құсы) G. r. intermedia Hay, 1845 – Солтүстік-батыс Индокитай және іргелес солтүстік-шығыс Үндістан, Оңтүстік Непал және Оңтүстік Қытай G. r. andamanensis (Beavan, 1867) – Андаман төбе минасы; Андаман және Никобар аралдары G. r. religiosa Linnaeus, 1758 – Шығыс төбе минасы; Үлкен Сунда аралдары (Сулавесиден басқа) және Малайзия түбегі G. r. miotera Oberholser, 1917 – Симеулеу төбе минасы; Симеулеу аралы. Вероятно, жабайы табиғатта жойылған. G. r. batuensis Finsch, 1899 – Бату төбе минасы; Бату және Ментавай аралдары G. r. palawanensis (Sharpe, 1890) – Палаван төбе минасы; Филиппиннің Палаван аралы

2020 жылғы зерттеуде G. religiosa miotera түрінің ерекше түр екендігі және оның 2010 жылдардың соңында жабайы табиғатта жойылғаны анықталды, себебі оны жабайы фауна саудасы үшін көптеп аулап алған. Мақалада генетикалық тұрғыдан таза қалған жекелерін тұтқынға алып, оларды көбейтуді ұсынады. Халықаралық орнитологиялық конгресс оны әзірге түрдің бір түрі ретінде мойындайды.

Ән айту

Жалпы тау минасын көбінесе оның жоғары, өткір, төмендейтін сыбызғысынан және одан кейін шығатын басқа да дыбыстардан тануға болады. Ол таң мен кешкі уақытта, орман ашықтарында, жоғары жапырақ қабаттарында шағын топтарда ең көп дауыстайды.

Тарату және экология

Бұл мина Үндістанның Кумаон аймағында (80° шығыс бойлық) Непал, Сикким, Бутан және Аруначал-Прадеш, төменгі Гималай, терай және 2000 метр теңіз деңгейінен биіктіктегі тау етегінде көбейетін тұрғын құс. Оның ареалы шығысқа қарай Оңтүстік-Шығыс Азия арқылы солтүстік-шығысқа қарай Қытайдың оңтүстігіне дейін, Таиланд арқылы оңтүстік-шығысқа қарай Индонезияның солтүстігіне дейін, Филиппиннің Палаван аймағына дейін созылады. Тіршілік ортасының қырылуы және үй жануарлары саудасы үшін жойылғандықтан Бангладеште ол дерлік жойылып кетті. Рождество аралындағы жабайы популяциясы да жойылып кеткен. Сент-Хелена, Пуэрто-Рико және, мүмкін, АҚШ материгінде және басқа да жерлерде жасалған популяциялар бар; жабайы құстардың тірі қалуы үшін кем дегенде жылы субтропиктік климат қажет.

Үй жануарларын сату және қорғау

Таулық муйналар - сөйлеу қабілетімен танымал, клеткада ұсталатын құстар. Көп тараған қарапайым тау муйнасы (common hill myna) әдетте құс шаруашылығында кездеседі. Сұраныс, оларды қолдан өсіру мүмкіндігінен асып түседі, сондықтан оларды жануарлар дүкендерінен сирек табуға болады және көбінесе құстардың заңды түрде саудаланып жатыр екенін растайтын селекционерлерден немесе импорттаушылардан тікелей сатып алады. Бұл түр кеңінен таралған және жергілікті жерлерде көптеп кездеседі, егер ересек құстардың саны сақталса, олар тез көбейе алады. Осы себепті, Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) қарапайым тау муйнасын ең аз қорғауға алынған түрлердің қатарына жатқызады. Бірақ 1990 жылдары әр жылы шамамен 20 мыңға жуық жабайы құс, көбінесе ересектер мен жастар, саудаға әкелінді. Оның таралу аймағының орталық бөлігінде *G. r. intermedia* популяциясы айтарлықтай азайды, әсіресе Таиландта, ол дамыған батыс нарығының көп бөлігін қамтамасыз еткен. Саяси немесе әскери себептермен экспорт көбінесе шектелетін көршілес елдер, осыған қарамастан, ішкі сұраныстың өсуіне ықпал етті, ал бүкіл аймақтағы сұраныс жоғары деңгейде қалып отыр. 1992 жылы Таиланд оның қорларын құлдыраудан қорғау үшін CITES-тің III қосымшасына енгізді. 1997 жылы Нидерланды мен Филиппиннің өтініші бойынша бұл түр CITES-тің II қосымшасына көшірілді. Андаман және Никобар аралдарындағы *G. r. andamanensis* және (егер жарамды болса) *G. r. halibrecta* түрлері, 1874 жылы "өте көптеп таралған" деп сипатталған, 1991 жылы жақындағы қауіп төндіретін түрлерге жатқызылды. Біріншісі қазір Никобар аралдарында сирек кездеседі, ал екіншісі – егер ерекше түр болса – өте шектеулі ареалға ие. Басқа жерлерде, мысалы, Филиппинде және Лаоста, азаю көбінесе жергілікті сипатта болды. Сонымен қатар, Солтүстік-Шығыс Үндістан аймақтарында да құстардың саны азайып келеді, себебі оларды қолға ұстау үшін жас құстарды аулайды. Алайда, Гаро-Тіл аймағында жергілікті тұрғындар бамбуктан жасалған жасанды ұялар құрастырып, оларды орманның биік ағаштарында немесе кішкентай ауылдың шетінде орналастырады, муйналарды сол жерде көбейтуге ынталандырады. Осылайша, ауыл тұрғындары жас балапандарды тиісті уақытта алып, оларды қолмен оңай өсіруге мүмкіндік алады, қарапайым тау муйнасын өсіруді кірісті, шағын кәсіпке айналдырады. Бұл қоршаған ортаны сақтауға көмектеседі, өйткені көбейетін құстар популяциядан алынбайды, ал мекендердің жойылуына қарсы тұрады, себебі муйналар кең аумақты ағаш кесу аймақтарын тастап, егістіктерге қарағанда табиғи орманды артық жақсы көреді. Муйналар тым көп болған кезде жеміс ағаштарына зиян келтіретіндіктен, жергілікті тұрғындар үшін қосымша пайда – муйналар популяциясын бақылаудың арзан тәсілі: азайған қорларды жинауға болатын ұялардан көп ұялар қою арқылы нығайтуға болады, ал популяция тым көп болған кезде ұялардың ең көп бөлігі алынады.

The hill mynas are popular cage birds, renowned for their ability to imitate speech. The widely distributed common hill myna is the one most frequently seen in aviculture. Demand outstrips captive breeding capacity, so they are rarely found in pet stores and usually purchased directly from breeders or importers who can certify the birds are traded legally. This species is widely distributed and locally common, and if adult stocks are safeguarded, it is able to multiply quickly. On a worldwide scale, the IUCN thus considers the common hill myna a Species of Least Concern. But in the 1990s, nearly 20,000 wild caught birds, mostly adults and juveniles, were brought into trade each year. In the central part of its range, G. r. intermedia populations have declined markedly, especially in Thailand, which supplied much of the thriving Western market. Its neighbor countries, from where exports were often limited due to political or military reasons, nevertheless supplied a burgeoning domestic demand, and demand in the entire region continues to be very high. In 1992, Thailand had the common hill myna put on CITES Appendix III, to safeguard its stocks against collapsing. In 1997, at the request of the Netherlands and the Philippines, the species was uplisted to CITES Appendix II. The Andaman and Nicobar Islands subspecies G. r. andamanensis and (if valid) G. r. halibrecta, described as "exceedingly common" in 1874, qualified as Near Threatened in 1991. The former is not at all common anymore in the Nicobar Islands and the latter—if distinct—has a very limited range. Elsewhere, such as on the Philippines and in Laos, the decline has been more localized. It is also becoming increasingly rare in the regions of northeastern India due to capture of fledged birds for the illegal pet trade. In the Garo Hills region, however, the locals make artificial nests of a split bamboo framework covered with grass, and put them up in accessible positions in tall trees in a forest clearing or at the edge of a small village to entice the mynas to breed there. The villagers are thus able to extract the young at the proper time for easy hand rearing, making common hill myna farming a profitable, small scale cottage industry. It helps to preserve the environment, because the breeding birds are not removed from the population, while habitat destruction is curtailed because the mynas will desert areas of extensive logging and prefer more natural forest to plantations. As the mynas can be somewhat of a pest of fruit trees when too numerous, an additional benefit to the locals is the inexpensive means of controlling the myna population: failing stocks can be bolstered by putting out more nests than can be harvested, while the maximum proportion of nestlings are taken when the population becomes too large.