Кіріспе
Гюстав Оскар Августин Монтелиус (Gustaf Oscar Augustin Montelius, 9 қыркүйек 1843 – 4 қараша 1921) – швед археологы, қатар тізбектеу әдісін, салыстырмалы мерзімдеудің хронологиялық даталау тәсілін жетілдірген.
Gustaf Oscar Augustin Montelius, known as Oscar Montelius (9September 18434November 1921) was a Swedish archaeologist who refined the concept of seriation, a relative chronological dating method.
Өмірбаян
Оскар Монтелиус типтануды, салыстырмалы хронологиялық мерзімдеу әдісін жетілдірді. Типология – бұл мәдени дәстүрдің материалдық қалдықтарын олардың мәдени ерекшеліктерінің ең дәйекті үлгісін құратын ретпен ұйымдастыру арқылы мерзімдеме жасау процесі. Монтелиус алғашқыда мұражай жинақтарындағы, көбінесе нақты тіркемелері жоқ артефакттарға салыстырмалы дата беруді мақсат етті, бұл үшін оларды ұқсас географиялық аймақтағы басқа артефакттармен салыстырды. Монтелиус әдісі материалдық қалдықтарға негізделген, нақты бір аймаққа тән уақыт шкаласын жасады. Кейіннен, жазбаша тарихи деректермен біріктірілгенде, заттарға абсолютті даталар берілуі мүмкін болды. Ол Даниялық антиквари Кристиан Юргенсен Томсеннің (1788–1865) Дания мұражайларындағы археологиялық материалдар жинақтарын ұйымдастыру үшін жасаған үш дәуір жүйесін (Тас дәуірі, Қола дәуірі, Темір дәуірі) қабылдап, оны одан әрі бөліп қарастырды. Ол Скандинавиядағы неолитті I–IV төрт кезеңге, ал Солтүстік Қола дәуірін I–VI алты кезеңге бөлді. Ол көптеген швед петроглифтерінің Солтүстік Қола дәуірінен екенін бірінші болып анықтады, петроглифтерде бейнеленген балталарды археологиялық тұрғыда табылған заттармен салыстыру арқылы. Сонымен қатар, ол Томсеннің көшпенділер дәуірінен шыққан алтын брактеаттарының типологиясын қолдады. Ежелгі Египеттің жақында жазылған иероглифтерінен күнтізбелік даталарды алып, Монтелиус типологиялар және байланысты табылмалар арқылы қиылыстырып санаудың күрделі жүйесін қолданды, осы арқылы Еуропаның барлық аймақтарындағы археологиялық табылмалар мен ерекшеліктерге абсолютті даталарды қойды. Оның диффузионистік теориялары ақырында мәдени өзара әрекеттесудің күрделі көзқарастарымен ығыстырылды, бірақ оның ішкі бөліністер жүйесі әлі де тиімді қолданылуда. Монтелиус 1917 жылы Швеция академиясының мүшесі болып сайланды.
Жеке өмір
Оскар Монтелиус швед филантропы және феминисі Агда Монтелиус, туған тегі Ройтерскиолд (1850–1920) әйелі болған. Олар Швецияның Солна қаласындағы Норра бейіштігінде (Norra begravningsplatsen) дольмен қабіріне (Солтүстік бронза дәуірінде Швецияда кең таралған қабір түрі) жерленген.