Кіріспе

Американдық әскери-теңіз офицері адмирал Гарри Эрвин Ярнелл (18 қазан 1875 жыл - 7 шілде 1959 жыл) – 51 жылдан астам мансапты және үш соғысты – испан-американ соғысынан бастап Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін қамтыған американдық әскери-теңіз офицері. Оның ең маңызды жетістіктерінің бірі – 1932 жылғы әскери жаттығуларда Пёрл-Харбор теңіз әуе шабуылына осал екенін көрсеткені. Оның қорытындылары жоғары лауазымдағы офицерлер тарапынан қабылданбады, тіпті Жапон императорлық теңіз күштерінің Пёрл-Харборға жасаған шабуылы Ярнелл болжағандай болғанға дейін.

Ерте өмір және әскери мансап

Айова штатының Индипенденс қаласының жанында дүниеге келген ол 1893 жылы АҚШ Әскери-теңіз академиясына қабылданды. 1898 жылғы 3 шілдеде Сантьяго-де-Куба шайқасында «Орегон» кемесінде қызметтен кейін, Ярнелл 1899 жылғы 1 шілдеде кіші лейтенант (энсин) шеніне кірді және Азия станциясына баяндады. Ол Филиппин-Америка соғысы кезінде Филиппинде және Боксер көтерілісі кезінде Азия эскадрильясында қызмет етті. 1902 жылы ол «Дейл» эсминцінің алғашқы командирі болды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде атқарған қызметім

Азиядан келген Ярнелл Коннектикут штатына қызметке басталғанда келді. 1907 жылдың 13 қаңтарында Коннектикут кемесі Пуэрто-Рикодағы Кулебраға жақын жерде қарап қалғанда ол палубадағы офицер болды. Ярнелл және Коннектикуттың капитаны Уильям Свифт әскери сотқа тартылды; Свифт кінәлі деп танылды, бірақ Ярнелл ақталды. Қызметіне қайта оралғаннан кейін Ярнелл Ұлы Ақ Флотпен бірге әлемді аралап саяхаттады. Содан кейін Ньюпорт торпеда станциясында, CINCLANT штабында және Әскери-теңіз соғыс колледжінде Бірінші дүниежүзілік соғысқа (БДС) дейін қызмет етті, ол Гибралтарда және содан кейін Лондон қаласында адмирал Уильям С. Симстің штабында қызмет етті. БДС аяқталғаннан кейін капитан Ярнеллге "Әскери-теңіз операциялары бастығының кеңсесінде және Еуропа суларындағы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің қолбасшысы штабындағы ерекше қызметтері үшін" Әскери-теңіз кресі табысталды.

Соғыс аралығындағы тапсырмалар

Содан кейін Ярнелл 1927 жылдың қыркүйегінде болашақ командир ретінде «Саратога» авианосеціне тағайындалды. Ол 1928 жылдың 17 тамызына дейін кеменің капитаны қызметін атқарды. Осыдан кейін ол контр-адмирал шенімен Бума инженерлік бюросының бастығы болып тағайындалды. Осы лауазымда флоттық суасты кемелерінің жобасын жасау жөніндегі Бас кеңеске кеңес берген кезде Ярнелл кішкентай типтерге қарсы болды, алдын ала ескеріп: «Біздің болашақ қарсыласымыз [Жапония] әрқашан соғыс жариялаудан бұрын шабуылмен операцияларын бастайды». 1930 жылдың қаңтар-сәуір айларында адмирал Ярнелл Лондон әскери-теңіз конференциясындағы американдық делегацияның әскери-теңіз кеңесшісі болды, ал 1936 жылдың қазан айында адмирал шенімен Азия флотының бас қолбасшысы болды. Оның бұл қызметі халықаралық жағдайды шешудегі салмақты және қатаң тәсілімен ерекшеленді. 1932 жылдың ақпанында Ярнелл «Армия/Теңіз күштерінің бірлескен 4-жаттығуы» деп аталған жаттығуда авианосец тактикасын алғаш рет сынап көрді. Контр-адмирал Ярнелл «Лексингтон» және «Саратога» авианосецтеріне басшылық етіп, Гавайи теңіз әуе күштеріне осал екенін көрсетуге тырысты. Ярнеллдің соғыс кемелерімен шабуыл жасауы күтілгенімен, ол соғыс кемелерін қалдырып, Гавайидің солтүстігіне тек авианосецтерімен бет алды, онда оны анықтау ықтималдығы төмен болды. Жексенбі, 7 ақпан күні таңертең дауылды жамылғы ретінде пайдаланып, Ярнеллдің 152 ұшағы портқа солтүстік-шығыстан шабуыл жасады, дәл он жылдан кейін жапондықтардың жасаған шабуылындай. Бірінші кезекте әскери әуежайлар істен шығарылды, содан кейін «Көмектік қатар» шабуылға ұшырады, нәтижесінде теңіз кемелеріне бірнеше рет соққы берілді. Қорғаныс ұшақтары ұшуға мүмкіндік алмады. Теңіз күштерінің жаттығу төрешілері шабуылды толық сәттілікке жеткен деп жариялады, бұл Ярнеллді жапондық қауіп туралы қатты ескерту жасауға итермеледі. «Нью-Йорк Таймс» газеті жаттығу туралы хабарлап, қорғаушылар 24 сағаттан кейін де шабуылдаушы флотты таба алмағанын атап өтті. АҚШ барлау қызметі жапон жазушыларының жаттығу туралы хабарлағанын білді. Айырықша жағдай, АҚШ-та соғыс кемелері адмиралдары теңіз тактикасын қайта қарауға қарсы дауыс берді. Төрешілердің есебінде Ярнеллдің жаттығуының керемет табысы туралы ештеңе айтылмады. Оның орнына олар: «Оахуға қарсы күшті қорғаныс авиациясының қарсылығында әуе шабуылын жүргізу, шабуылдаушы авианосецтерді материалдық зақымға және шабуылдаушы әуе күштерінің үлкен шығындарына ұшырату қаупі болмаса, күмән тудырады» деп жазды. Ярнеллдің авианосец тактикасы 1938 жылдың қысында «Саратога» кемесінде Эрнест Кинг (сол кезде вице-адмирал) жүргізген жаттығуларда қайта жаңғыртылды, нәтижесі бірдей болды – қорғаушыларды таң қалдыру және тактиканы «әділ емес» деп қарау.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Азия флотына үш жыл қызмет еткеннен кейін адмирал Ярнелл зейнеткерлер тізіміне ауыстырылды және 1940 жылғы 22 ақпанда АҚШ Тәуелсіздік соғысының ұлдары Род-Айленд қоғамының құрметті мүшесі болып сайланды. 1941 жылғы 1 қарашада, соғыс қаупі туғанда, Ярнелл қайтадан әскери қызметке шақырылды және Әскери-теңіз министрлігінің хатшысы кеңсесінде Қытай әскери миссиясының арнайы кеңесшісі ретінде жұмыс істеді. Осы лауазымда ол Қытайды шеттету туралы заңдарды жоюға шақырып, Өкілдер палатасының иммиграция комитеті алдында куәлік берді. Ярнелл 1943 жылғы 15 қаңтарда әскери қызметтен босатылды, бірақ 1944 жылғы маусымда Әскери-теңіз операциялары бастығы кеңсесіндегі арнайы бөлімнің басшысы ретінде қайта қызметке келді және 1944 жылғы желтоқсанға дейін осы қызметін атқарды.

Өлім

Адмирал Гарри Е. Ярнелл 1959 жылдың 7 шілдесінде Род-Айленд штатының Ньюпорт қаласында, зейнеткерлікке шыққаннан бергі үйінде қайтыс болды. Ол Род-Айленд штатының Миддлтаун қаласындағы Беркли мемориалдық зиратына әйелі Эмили Кэрролл Томас Ярнелл (1875–1965) қабірімен бірге жерленген. Олардың Рут (1906–1948) есімді қызы болды, ол кейін вице-адмирал Джон Сильвестерге үйленді. Сонымен қатар, олардың Филип есімді ұлы да болды, ол Вивианға үйленіп, Балтимор аймағында қоныстанды.

Есімдес

Гарри Э. Ярнелл (кейіннен (CG 17) деп қайта жіктелді) оның құрметіне аталды.