Кіріспе

Кенияның Транс-Нзоя округі – Кенияның бұрынғы Рифт-Валли провинциясындағы округ. Нзоя өзені мен Эльгон тауының арасында, Найробиден солтүстік-батысқа қарай 380 шақырым жерде орналасқан. Орталығы – Кітале қаласы, округтің астанасы және ең ірі қаласы. Округ батысында Бунгомамен, оңтүстігінде Уасин Гишу және Какамегамен, шығысында Эльгео Маракуетпен, солтүстігінде Батыс Покотпен және солтүстік-батысында Уганда Республикасымен шектеседі. Транс-Нзоя округінің ауданы 2495,5 шаршы шақырымды құрайды. Тарихи тұрғыда бұл аймақта сабаот халқы қоныстанған. Тәуелсіздік алғаннан кейін, ақ нәсілді қоныс аударушылар тастап кеткен көптеген шаруашылықтарды Кенияның басқа этникалық топтары сатып алды. Округ орталығы Кітале қаласының халқының басым бөлігін лухья тайпасы құрайды, ал Кенияның басқа тайпалары халықтың 1 пайызынан да аз бөлігін құрайды. Округ көбінесе ауыл шаруашылығымен айналысады, ірі және шағын масштабта бидай, жүгері және сүт шаруашылығы дамыған. Аймақ елдегі азық-түлік өндірісіндегі рөлі үшін «Кенияның нан қамбасы» деп аталады. Алайда, тұрғындарының көп бөлігі жағдайы нашар.

Дін және мәдениет

Транс-Нзоя округінде тұратын адамдардың көпшілігі христиандар. Округтегі танымал шіркеулерге англикан (ACK), римдік католик, достар (квакерлер), жеті күндік адвентистер (SDA) және пресвитериандар жатады. Олардың арасында Deliverance, African Inland Church (AIC), Africa Gospel Church (AGC), Redeemed Church, PEFA, Christian Church International (CCI), Full Gospel және Кения Құдайдың жиналыстары (KAG) сияқты көптеген евангелистік шіркеулер бар. Ислам және индуизм сияқты басқа да діндер де, әсіресе ірі қалаларда кең таралған. Киталедегі ошвалдар джайнизм дінін ұстанады, ол барлық тірі жандарға қатысты зорлық-зомбылықсыз жолды ұсынады, сонымен қатар рухани тәуелсіздік пен теңдікті баса назар аударады. Жергілікті сабоот тайпасы немесе "Элгон масаи" Эльгон тауының маңында тұрады және олар Календжин тайпасының кіші тайпасы болып табылады. Олар өз мәдениетін жоғары бағалайды және оны мақтанышпен сақтайды. Дәстүрлі түрде олар мал өсірумен айналысады. Бұрын олар құдайларының Эльгон тауының шаңырағында немесе аспанда қол жетпес биік жерлерде мекендейтініне сенеді. Бірақ, христиан дінінің таралуы, білім беру және әртүрлі некелердің нәтижесінде, осы дәстүрлердің көпшілігі қазіргі заманғы мәдениетпен алмастырылды. Сондықтан, бұрынғы малшылар бүгінде аймақтағы ірі шаруаларға айналды.

Негізгі қалалар

Эльгон тауы мен Черангани төбелері арасында орналасқан Китале – ең ірі қала және Транс Нзояның әкімшілік орталығы. Көбінесе ауыл шаруашылығымен айналысатын қала Китале соңғы кезде үлкен экономикалық әлеуетті көрсетіп, агробизнес, жылжымайтын мүлік және коммерциялық кәсіпорындар ең қарқынды дамыды. Қаланың халқы 220 000-нан астам адамды құрайды және Кения теміржолының соңғы станциясы ретінде Солтүстік Рифт аймағындағы тауар айналымы үшін маңызды орталық болып табылады. "Батпақты аймақ" деген мағына беретін Матиси, Китале қаласының шетінде, Китале-Суам тас жолы бойында орналасқан, жылдам дамитын қала. Киминини – Китале-Вебуе тас жолының бойында 22 шақырым қашықтықта орналасқан шағын, бірақ қыжылдаған қала. Бұл маңызды ауыл шаруашылығы орталығы. Сент-Бригидс ұлттық қыздар гимназиясы осы қалада орналасқан. Майли-Саба суахили тілінде "жеті миль" дегенді білдіреді. Ол Китале-Капенгурия тас жолы бойында орналасқан. Эльгон тауының етегінде, Китале қаласынан солтүстік-батысқа қарай 17 шақырым жерде орналасқан Эндебесс – маңызды ауыл шаруашылығы қаласы, сонымен қатар Куанза ауданының жергілікті әкімшілік және коммерциялық орталығы. Качибора Китале-Зива-Эльдорет және Китале-Капчероп-Капсовар тас жолдарының қиылысында, Китале қаласынан шамамен 30 шақырым қашықтықта орналасқан. Качибора – ауыл шаруашылығы саласында қарқынды дамитын қала. Ол Транс-Нзоя шығыс ауданының әкімшілік орталығы болып табылады.

Экономика

Транс-Нзоя округінің өңделетін жерлері ауыл шаруашылығын ең маңызды экономикалық қызметке айналдырады, онда жүгері егісі кеңінен таралған, көбінесе коммерциялық деңгейде. Шая, кофе, бау-бақша шаруашылығы және коммерциялық кәсіпорындар да округ экономикасы үшін өте маңызды. Сүт шаруашылығы дамыған және туризм гүлденуде – округтің ішіндегі түрлі саяжайлар мен туристік іс-шаралардың көптігіне байланысты. «Кения тұқым» компаниясы, «Элгон шай фабрикасы», «Батыс тұқым» компаниясы, K.C.C және түрлі мемлекеттік мекемелер сияқты бірқатар компаниялар қалалық жерлерде тұратын көптеген адамдарға жұмыспен қамтамасыз етеді.

Денсаулық сақтау мекемелері

Транс-Нзоя округінде шамамен 78 денсаулық сақтау мекемесі бар – 1 округтік жедел жәрдем ауруханасы, 4 аудандық аурухана және 33 диспансер. Облыста 7 денсаулық сақтау орталығы, 28 медициналық клиника және шамамен 6 қарттар үйі бар. Ерекше денсаулық сақтау мекемелерінің ішінде Кітале жедел жәрдем ауруханасы, Капсара аудандық ауруханасы, Черангани аудандық ауруханасы, Эндебесс аудандық ауруханасы, Маунт-Элгон жеке ауруханасы және Черангани қарттар үйі бар.

Білім

Қазіргі уақытта Транс-Нзояда 470-тен астам бастауыш және 120 орта мектеп бар. Аймақтағы ең жақсы бастауыш мектеп – Матизидегі Титан академиясы, ол ең соңғы технологиямен жабдықталған және "Келесі буынға арналған ең жақсы білім беру" ұстанымын қолдайды. Атақты орта мектептердің қатарында Санкт-Бригидс қыздар мектебі, Санкт-Моника, Санкт-Жозеф ұлдар мектебі, Kitale мектебі, Санкт-Жозеф қыздар мектебі, Сент-Энтони ұлдар мектебі (Kitale күндізгі), Kipkeikei ұлдар мектебі және Boma орта мектептері бар. Транс-Нзояда 20-дан астам жоғары білім беру мекемесі бар, оның ішінде университет кампусы, медбикелерді даярлайтын колледж, мұғалімдерді даярлайтын колледж, фермерлерді оқыту институты, жастар политехникумы және бірнеше коммерциялық колледждер бар.

Қызықты орындар

Ең көрнекті қызығушылық орындарына Эльгон тауы ұлттық паркі, Сайва батпағы ұлттық паркі және Китале табиғатты қорғау аймағы жатады. Эльгон тауы ұлттық паркі Кітале қаласынан шамамен 11 шақырым қашықтықта орналасқан. Мұнда пілдер, бұқалар, қара және ақ колумбалар, алып орман шошқасы және 420-дан астам құс түрі сияқты жабайы жануарларды кездестіруге болады. Сайва батпағы ұлттық паркі Кітале қаласынан Кітале – Капенгурия тас жолы бойында 27 шақырымдай қашықтықта орналасқан және жануарларды қарау мен кемпинг жасауға қолайлы. Кітале қаласының орталық бөлігінде орналасқан Кітале мұражайы – округтің ең қызықты орындарының бірі. Мұражайда түрлі дәстүрлі заттардың қатарында әртүрлі жылан түрлері де бар, сондай-ақ Кениядағы ең ірі крокодил шұңқырларының бірі де осында.

Қол жеткізу

Найробиден Транс Нзоияға Накуру-Эльдорет арқылы автомобильмен 380 км қашықтықты жүріп жетуге болады, бұл көбінесе 5-6 сағатқа созылады. Транс Нзоияға сондай-ақ Китале қаласынан шамамен 7 километр қашықтықта орналасқан Кіталедегі шағын әуежай арқылы әуемен де жетуге болады. Найробиден Кіталеге дейінгі жол асфальтталған және тегіс.