Тартан күні – Шотландия мұрасы мен мәдениетін тойлайтын күн. 6 сәуірде Арброт декларациясының құрметіне аталады. Тарихы, мағынасы және тойлау елдері туралы біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотландия мұрасын тойлау
Celebration of Scottish heritage
Тартан күні – шотланд мұрасын және шотланд және шотланд диаспорасының тарихи тұлғаларының мәдени үлесін тойлау. Атаудың мағынасы – Шотландиямен байланысты, өрнекті жүн матадан жасалған тартан. Бұл шара 1987 жылы Канаданың Нова-Скотия провинциясында бастау алды. 1990-2000 жылдары шотланд диаспорасының басқа қауымдастықтарына және Шотландияның өзіне тарады. Ұлттық Тартан күні немесе жай ғана Тартан күні Канадада (1987 жылдан бері, ресми және 2010 жылдан бастап ұлттық деңгейде), АҚШ-та (1997 жылдан бері, 1998, 2005 және 2008 жылдары ұлттық ресмиліктің деңгейі жоғарылады) және Аргентинада (2006 жылдан бері ресми емес) сәуірдің 6-сы күні тойланады, осы күні 1320 жылы Арброт декларациясына қол қойылған. Сол күні Ангус және Абердинде, Шотландияда (2004 жылдан бері) жергілікті ресми Тартан күндері де өткізіледі; соңғысында ол қазір Шотландияның төрт қаласында өтетін қайырымдылық шарасы – Kiltwalk-ке айналды. Халықаралық Тартан күні Австралияның әртүрлі штаттарында (1989 жылдан бері, ресми мойындалу деңгейі әртүрлі) және Жаңа Зеландияда (2008 жылдан бері ресми емес) шілдеде, 1746 жылғы Киім туралы заңның күшін жою күнінде тойланады, бұл заң Шотландияның көп бөлігінде таулы киім киюге тыйым салған. Францияда (2002 жылдан бері) өткізілетін байланысты шаралар жылдың әртүрлі күндері өтеді, көбінесе бретон мәдениетін де тойлайды. Тартан күні Нью-Йорк пен Ангуста Тартан аптасына дейін кеңейді, сондай-ақ Вашингтонды қоса алғанда, басқа да жерлерде бірнеше күндік шаралар ұйымдастырылады. Шотландия апталығы атауын Шотландия мен Австралияда да қолдауға болады. Шараларда әдетте құбыр тобының шерулері, хайленд билері және басқа да шотланд тақырыбындағы іс-шаралар өтеді.
Tartan Day is celebration of Scottish heritage and the cultural contributions of Scottish and Scottish diaspora figures of history. The name refers to tartan, a patterned woollen cloth associated with Scotland. The event originated in Nova Scotia, Canada, in 1987. It spread to other communities of the Scottish diaspora and Scotland itself in the 1990s to 2000s. National Tartan Day, or just Tartan Day, in Canada (since 1987, officially and nationally since 2010), the United States (since 1997, with increasing levels of national officialness conferred in 1998, 2005, and 2008), and Argentina (unofficially from 2006) is held on April 6, the date on which the Declaration of Arbroath was signed in 1320. The same date is used for locally official Tartan Days in Angus and Aberdeen, Scotland (from 2004); in the latter, it has since shifted into the charity fundraiser Kiltwalk, now running in four Scottish cities. International Tartan Day is held in various states of Australia (from 1989, with varying levels of official recognition) and in New Zealand (unofficially since 2008) on July 1, the anniversary of the repeal of the Dress Act 1746, which had banned the male wearing of Highland dress in much of Scotland. Related unofficial events in France (since 2002) have been held on varying days of the year, often also celebrating Breton culture. Tartan Day has expanded into an entire Tartan Week in New York City and Angus, and into multi day events in some other locations, including Washington, DC. The name Scotland Week has also been promoted in both Scotland and Australia. The events typically have parades of pipe bands, Highland dancing, and other Scottish themed activities.
Шығу тегі
1986 жылдың 9 наурызында Канадада шотланд мұрасын насихаттау мақсатында "Тартан күні" Шотландия кландары федерациясының Жаңа Шотландиядағы (атауы латын тілінде "Жаңа Шотландия" деген мағына береді) отырысында ұсынылды; алғашқы шара 1987 жылдың 6 сәуірінде өтті. Канада провинциялары мен территориялары қабылдағаннан кейін, 2010 жылы 6 сәуір Ұлттық тартан күні деп жарияланды. Австралияда 1 шілдеде тартан киюге 1989 жылдан бері ұсынылып келеді. Бұл күн 1996 жылдан бері Австралияда Халықаралық тартан күні ретінде танымал, және кейбір штаттар оны ресми түрде мойындады, бірақ ұлттық деңгейде мойындалмады. АҚШ-та алғашқы (ресми емес) ұлттық деңгейдегі Тартан күні 1997 жылдың 6 сәуірінде, Канадада өткен шаралардан шабыттанған округ және штат деңгейіндегі мерекелерден кейін пайда болды. Мереке 1998 жылы АҚШ Сенаты, 2005 жылы Өкілдер палатасы және 2008 жылы Президенттің бекітуімен қабылданды. Басқа елдердегі ұқсас шаралар Канада, Австралия және АҚШ-тағы оқиғалардан шабыттанған болуы мүмкін және 2000 жылдардан бастап немесе одан кейін пайда болды.
On March 9, 1986, a "Tartan Day" to promote Scottish heritage in Canada was proposed at a meeting of the Federation of Scottish Clans in Nova Scotia (the name of which is Latin for 'New Scotland'); the first event was held April 6, 1987. After a period of adoption by provinces and territories of Canada, a National Tartan Day of April 6 was declared in 2010. In Australia, wearing tartan on July 1 has been encouraged since 1989. The day has been promoted as International Tartan Day in Australia since 1996 and has been formally recognized by some states, but not at a national level. The first (unofficial) national level Tartan Day in the US was observed an April 6, 1997, growing from county and state level observance inspired by Canadian events. The holiday was approved by the US Senate in 1998, the House of Representatives in 2005, and the President in 2008. Similar events in other countries appear to have been inspired by those in Canada, Australia, and the US, and date from the 2000s or later.
Аргентина
Аргентинада шамамен 100 000 шотланд тегінен тараған адам бар, бұл ағылшын тілді елдерден тыс осындай қауымның ең ірісі. Буэнос-Айресте 2006 жылдың 6 сәуірінде шотланд портеностарының Тартан күні шеруі ашылды және оны әр жыл сайын Шотланд-Аргентина қоғамы ұйымдастырып келеді. Арброт аббаттығының қақпасының символды кілті осы мерекеге түрткі болған 1320 жылғы күнді еске алу үшін әкелінеді.
Argentina has around 100,000 people of Scottish descent, the largest such community outside the English speaking world. The Tartan Day parade of Scottish porteños was inaugurated in Buenos Aires on 6 April 2006 and is organized by the Scottish Argentine Society every year. A symbolic key to the gate of Arbroath's Abbey is carried to mark the date in 1320 that inspired this celebration.
Австралия
Үш миллион австралиялық шотландтықтар немесе шотланд тегінен. Австралиядағы Халықаралық тартан күні көптеген штаттарда 1 шілдеде (немесе кейбір қоғамдық ұйымдар ең жақын жексенбіде) аймақтық деңгейде тойланады, бұл 1782 жылғы Жою жарлығының жылдығы, ол 1746 жылғы Тыйым актісі мен Киім актісін жойды, олар таулы аймақтағы еркектердің таулық киім киюін қылмыс деп есептеген, оның жазасы жеті жылға дейін мәжбүрлі түрде жұмыс істеуге жіберу болатын. Шотландия үйінің хатшысы Мойна Шотландияның айтуынша, шотландтық байланыстарды жасыруға бейімділік Австралияда да байқалды: «Шотландтар Австралияға келгенде оларға айтылғанды жасады – ассимиляцияланып, интеграцияланды, тіпті жоғалып кетті»; сондықтан, Тартан күнінің мақсатының бірі – австралиялықтарға шотландтық тегімен қайта байланысуға көмектесу. 1822 жылы Шотландияда тартан қайта жандана бастады, қазір Австралияның көптеген штаттары мен Австралияның өзінде жеке тартандары бар. 1989 жылы Шотландиялық Австралия мұрасы кеңесі 1 шілдеде жарты миллионнан астам австралиялық шотланд мұрасын тойлау үшін жиналатын кезде, австралиялықтарды тартан киюге шақыра бастады, бұл ностальгияны Австралия азаматтық рәсімдерімен және құрғақшылыққа көмектесу сияқты қайырымдылық мақсаттары үшін қаражат жинаумен үйлестіреді. Бұл күні киетін тартан бұйымдарына бас киімдер, галстуктер және шұлықтар жатады. Австралия мен Жаңа Зеландияда көптеген құбырлы оркестр қауымдастықтары бар, олардың кейбіреулері Екінші дүниежүзілік соғыста таратылған әскерлік батальондардан шыққан, және тек Австралияда 30-ға жуық мұралық шаралар өтеді. Кейбір тайпалар, әсіресе Оңтүстік Австралияның МакЛеодтары, жеке шараларда басшыларын құрметтеу үшін, Роберт Бернстің өлеңдерін оқу, хаггис жеу және таулық билерге қатысу үшін жиналады. Жаңа Оңтүстік Уэльстегі Маклин қаласы, «Австралиядағы шотландтық қаласы» деп белгілі, бір ет сатушысы бұл күнді хаггисбургерлерді сату арқылы тойлайды деп хабарланады. 2001 жылдан бері Шотландиялық Австралия мұрасы кеңесі және Шотландия Ұлттық партиясының Австралия филиалы Австралия тарихына шотландтардың үлесін, оның ішінде шотланд радикализмінің кәсіподақ қозғалысына және Еңбек партиясына әсерін, сондай-ақ Австралияның «теңдік пен қабілеттілік» қоғамын атап өту үшін Халықаралық тартан күнін федералдық деңгейде мойындау үшін Канберрадағы Австралия үкіметіне өтініш жасап келеді. 2008 жылы Шотландияның мәдениет министрі Линда Фабиани Шотландия үкіметінің халықаралық бизнес стратегиясының бөлігі ретінде Австралиядағы шараны ресми Шотландия аптасына кеңейту туралы ұсыныс жасады.
Three million Australians are either Scottish or of Scottish descent. International Tartan Day in Australia is celebrated on a regional basis in most states on 1 July (or by some community organizations on the nearest Sunday), the anniversary of the Repeal Proclamation of 1782 annulling the Act of Proscription 1746 and its Dress Act, which had made wearing Highland dress (by males) an offense in the Highlands, punishable by up to seven years' penal transportation. According to Scottish House secretary Moyna Scotland, the tendency to disguise Scottish associations was mirrored in Australia: "Scots did what they were told to do when they came to Australia, assimilate and integrate, and they almost disappeared"; consequently, one aim of Tartan Day is to help Australians reconnect with their Scottish ancestry. A tartan revival started in Scotland in 1822, and now many of the Australian states, and the Commonwealth of Australia itself, have their own tartans. In 1989, the Scottish Australian Heritage Council began to encourage Australians to wear tartan on July 1, when more than half a million Australians gather for a celebration of Scottish heritage, combining nostalgia with Australian citizenship ceremonies, and fund raising for charitable causes such as drought assistance. Tartan articles worn on the day include hats, ties, and socks. There are many pipe band associations in both Australia and New Zealand, some originating in disbanded Second World War army battalions, and almost 30 heritage events in Australia alone. Some clans, notably the McLeods of South Australia, come together in private events to honor their chief, recite Robert Burns, consume haggis, and take part in Highland dancing. A butcher in Maclean, New South Wales, "the Scottish town in Australia", reportedly celebrates the day by selling haggisburgers. Since 2001, the Scottish Australian Heritage Council and Australian branch of the Scottish National Party have petitioned the Government of Australia in the capital, Canberra, for federal recognition of International Tartan Day to celebrate the Scottish contribution to Australian history, including the influence of Scottish radicalism on the trade union movement and the Labor Party, and Australia's allegedly "egalitarian and meritocratic" society. In 2008, Scottish culture minister Linda Fabiani floated a proposal to expand the Australian event into an official Scotland Week as part of the Scottish government's international business strategy.
Канада
Канадалықтардың шамамен 15,1%-ы немесе 4,7 миллионы өзінің шотланд тегінен екенін айтады. Канададағы Тартан күні алғаш рет 1987 жылы Нова-Скотияда өткізілді. Бұл күнді ұйымдастыру туралы ұсынысты 1986 жылдың 9 наурызында Нова-Скотиядағы Шотландия кландары федерациясының отырысында Билл Кроуэлл мен Жан МакКерачер Уотсон енгізді. Содан бері Тартан күні барлық провинциялық заң шығару жиналыстарымен жарияланды. 2007 жылы Питер Стоффер «Тартан күнін бекіту туралы» жеке мүшелік заң жобасын ұсынды. Заң жобасының қабылдануы 2008 жылғы сайлаулармен тоқтатылды; сайлаудан кейін қайта ұсынылғанмен, нәтижесіз аяқталды. Канада 2010 жылдың қазан айында Ұлттық Тартан күнін жариялады. 2023 жылғы мерекелер 23 сәуірде өтті және бұл құбырлы оркестр шараны ұйымдастырған 15-ші жыл болды. Канаданың ресми тартаны – 1964 жылы жасалған және 2011 жылдың наурызында Тартан күніне дейін ресми ұлттық символға айналған Клен жапырағы тартаны. 2015 жылы Канаданың мұрасы министрі Шелли Гловер Ұлттық Тартан күні мен Клен жапырағы тартанына қолдау білдірді, сондай-ақ сол жылы Канаданың бірінші премьер-министрі сэр Джон А. Макдональдтың (Шотландияда туған) дүниеге келгеніне 200 жыл толуы мен Канаданың қазіргі туының 50 жылдығы сияқты оқиғалармен байланысты мәлімдеме жасады. Гловер «шотландтар мен олардың ұрпақтарының еліміздің әлеуметтік құрылымына қосқан үлесі» және «Шотландия мен Канада арасындағы тарихи байланыстар» туралы жазды. Бастапқыда Ричард пен Мари Лоур құрған бұл шара L’Équipe du France Celtic Tartan Day (президенті Жан-Франсуа Ребиффе осы мақсатта құрған коммерциялық емес ұйым) және Luzarches-тегі Шотландия ойындары қауымдастығы (Jeux Ecossais de Luzarches) арасындағы ынтымақтастыққа айналды. Орындар жыл сайын өзгеріп отырады, кейде бір Тартан күнінің орнына үш күнге созылады; мысалы, 2009 жылғы 7-ші жылдық шара Нормандия мен Пикардия шекарасындағы Eu, Mers-les-Bains және Le Tréport қалалары үшін ұйымдастырылды; 2007 жылғы шараға Criel sur Mer де кірді. Шараларға жағажайдағы шеру, музыкалық концерттер, құбырлар сайыстары, Шотландия ойындары, килт көрсетілімі және франко-шотландтық экономикалық дөңгелек үстел кірді. Ұйымдастырушылар Британия, Нормандия және Францияның басқа жерлерінен, Шотландия, Ирландия, Уэльс және Мэн аралынан келгендерді атап өтті. Тартан күнінің осы сериясы 2009 жылы аяқталды. Тартан күні бірнеше жылдан бері Парижде де атап өтіледі, оны Kilt Society de France ұйымдастырады. 2015 жылға дейін Броселианде (Paimpont) ормандығында бір рет шара өткізілді. 2015 жылдан бастап Бретаньде Breizh Tartan Deizh («Бретон Тартан күні») деп аталатын жылдық шара өткізіледі; бұл шараны Hentou Breizh («Бретон жолдары») қауымдастығы L’Association Château Essor Blinois ұйымымен бірлесіп ұйымдастырады. Блейн қаласындағы Château de la Groulais сарайында (бірақ әрдайым 6 сәуірде емес) өткізілетін бұл шарада қала бойынша шеру, музыка мен би, қолөнер жәрмеңкесі ұйымдастырылады. Шара шотланд және бретон мәдениетін, сондай-ақ екі кельт ұлтының арасындағы байланысты атап өтеді. Бірінші бретон ұлттық тартанының авторы Ричард Дюклос Париж және Бретань шараларын ұйымдастыруды бастады. Бретондық шара соңғы рет 2018 жылы өткізілген сияқты, және Плесседегі кең ауқымды Festival Celtique-ке (Геваудандағы басқа Festival Celtique-пен бірге) және Арзалдағы Festiv'Arz деп аталатын бретондық және кельт шарасына қосылды.
About 15.1% or 4.7 million Canadians claim Scottish descent. Tartan Day in Canada, first held in Nova Scotia in 1987, originated with a proposal by Bill Crowell and Jean MacKeracher Watson at a meeting of the Federation of Scottish Clans in Nova Scotia on March 9, 1986. Tartan Day has since been proclaimed by all the provincial legislatures. In 2007, Peter Stoffer introduced a private member's bill for "An Act respecting a Tartan Day". Progress of the bill was interrupted by the 2008 election; resubmitted after the election, it was unsuccessful. Canada declared National Tartan Day in October 2010, The 2023 celebrations were on April 23, and were the 15th year that the pipe band has hosted the event. Canada's official tartan is the Maple Leaf tartan, designed in 1964 became an official national symbol in March 2011 ahead of Tartan Day. In 2015, Minister of Canadian Heritage Shelly Glover issued a statement in support of National Tartan Day and the Maple Leaf tartan, and tied the event to celebration that year of the 200th anniversary of the birth of the first prime minister of Canada, Sir John A. Macdonald (born in Scotland), and the 50th anniversary of the current flag of Canada, among other events. Glover wrote of "the contributions of the Scots and their descendants to the social fabric of our country" and "the historical links between Scotland and Canada". Originally founded by Richard and Marie Laure, the event developed into a collaboration between L’Équipe du France Celtic Tartan Day (a not for profit organization formed for the purpose by its president Jean François Rebiffé) and Jeux Ecossais de Luzarches (the Highland games association in Luzarches). The locations have varied by year, and have sometimes been spread over three days instead of a single Tartan Day; e. g., the 7th annual event of 2009 was organized for the "sister" cities of Eu, Mers les Bains, and Le Tréport on the borders of Normandy and Picardy; the 2007 edition also included Criel sur Mer. Events included a beachfront parade, musical concerts, piping competitions, Highland games, kilt fashion show, and a Franco Scottish economic roundtable. Organizers claimed attendance from Brittany, Normandy and elsewhere in France, Scotland, Ireland, Wales, and the Isle of Man. This particular series of Tartan Day events appears to have ended in 2009. Tartan day has also been celebrated in Paris for several years, organized by the Kilt Society de France. A one off event was held in Brocéliande (Paimpont) forest before 2015. Starting in 2015, there had also been an annual event in Brittany, called Breizh Tartan Deizh ('Breton Tartan Day' in the Breton language); this event was organized by an association named Hentou Breizh ('Breton Paths') along with l’Association Château Essor Blinois. Held at the castle Château de la Groulais in Blain (though not always on April 6), it featured a parade through that city, music and dancing, and a crafts fair. The event celebrated Breton culture as well as Scottish, and the links between the two Celtic nations. Richard Duclos, designer of the first Breton national tartan, originated both the Paris and Brittany events. The Breton event seems to have last been held in 2018, and to have been subsumed into a broader Festival Celtique in Plessé (along with another Festival Celtique in Gévaudan), and a Breton and Celtic event named Festiv'Arz in Arzal.
Жаңа Зеландия
Жоғары дәрежеде шотланд тегі бар Жаңа Зеландия 2008 жылдан бері жыл сайын 1 шілдеде Халықаралық тартан күнін бейресми түрде тойлайды.
With high Scottish ancestry, New Zealand unofficially celebrates International Tartan Day on 1 July each year, since 2008.
Шотландия
Арбротты қамтитын Ангус аймағы 2004 жылдың 6 сәуірінде Шотландияда алғашқы Тартан күні фестивалін өткізді және содан бері басқа аймақтық кеңестермен бірге оның әлеуетін жаһандық мереке ретінде дамытуға тырысып келеді. Ангус шарасы, Нью-Йорктегідей, толыққанды Тартан аптасына айналды, және жергілікті өнер мен қолөнер көрмелері, фермерлер базары, жергілікті тағам сатушылары мен салтанатты кештер, кландар жиыны, гольф турнирі, садақпен ату жарысы, әдеби және әңгіме айту шаралары, ортағасырлық қайта жаңғыртулар, дәстүрлі сыбызғы және басқа да музыка, би (бәсекелі және қатысушылық), аймақтық тарих көрмелері мен презентациялары, сондай-ақ қолөнер шеберханаларын қамтиды. 2004 жылдан 2013 жылға дейін Абердин қаласы да Тартан күнін ұйымдастырды, бірақ 2016 жылы ол тіркелген қайырымдылық ұйымы жүргізетін «Килтвок» атты қайырымдылық жүгірісіне айналды, ол содан бері Шотландияның Эдинбург, Глазго және Данди қалаларына (келіспеу үшін жыл бойы әртүрлі күндерде өткізіледі) және АҚШ-тың Нью-Йорк қаласына тарады. 2017 жылдан 2022 жылға дейін Шотландия үкіметінің ресми Scotland.org порталы Тартан күні/аптасын отандық шотландтарға шараны таныстыру үшін «Шотландия аптасы» деп қайта атады, бірақ 2023 жылдан бастап бұл әрекеттен бас тартып, «Тартан күні» деген атауға қайта оралды.
Angus, a region that includes Arbroath, established the first Tartan Day festival in Scotland on April 6, 2004, and has since joined other regional councils in attempting to develop its potential as a global celebration. The Angus event, like that in New York, has developed into a full Tartan Week, and has included activities such as exhibitions of local arts and crafts, a farmer's market, local food vendors and formal dinners, a gathering of clans, a golf tournament, archery competition, literary and storytelling events, medieval reenactments, traditional piping and other music, dance (competitive and participatory), regional history exhibitions and presentations, and craft workshops. From 2004 through 2013, the city of Aberdeen also organized a Tartan Day, though in 2016 it changed into a charity walkathon fundraiser named the Kiltwalk (run by a registered charitable organization), which has since spread to Edinburgh, Glasgow, and Dundee in Scotland (held at different dates throughout the year so as not to conflict), and, for a one off event, to New York City in the US. From 2017 through 2022, the Scottish Government's official Scotland. org portal site had re branded Tartan Day/Week as "Scotland Week" for marketing the events to native Scots, but seems to have given up on this effort as of 2023, and reverted to "Tartan Day".