Шотландияның Сент-Эндрюс қаласы

Кіріспе

Фиф қаласында орналасқан қала, Шотландия. Сент-Эндрюс (S. Andrea(s); ; Cill Rìmhinn, [kʰʲɪʎˈrˠiː.ɪɲ] деп айтылады) – Шотландиядағы Фифтің шығыс жағалауындағы қала, Дандиден оңтүстік-шығысқа қарай 16 шақырым (10 миль), ал Эдинбургтен солтүстік-шығысқа қарай 48 шақырым (30 миль) қашықтықта орналасқан. Сент-Эндрюсте 16 800 тұрғыны тіркелген, бұл оны Файфтың төртінші ірі елді мекені және Шотландиядағы 45-ші ең көп халқы бар қала жасайды. Қалада Санкт-Эндрюс университеті орналасқан, ол ағылшын тілді әлемдегі үшінші ең көне университет және Шотландиядағы ең көне университет. The Times және The Sunday Times басылымдары жариялаған 2022 жылғы «Жақсы университеттер» рейтингісінде ол Ұлыбританиядағы ең жақсы университет деп танылды. Басқа рейтингтерге сәйкес, ол Ұлыбританияның үздік университеттерінің бірі саналады. Қалаға апостол Әндірдің есімі берілген. Елді мекен Сент-Эндрюс соборының батыс жағында, солтүстік жағынан Скорс тауының оңтүстік беткейімен және оңтүстік жағынан Киннесс Бернмен шектесе өсті. Бұрыңғы қала (burgh) Шотландияның діни астанасы болды және бұл мәртебе шотландтық Реформацияға дейін сақталды. Шотландиядағы ең ірі собор қазір қираған күйде жатыр. Сент-Эндрюс бүкіл әлемде «гольфтің отаны» ретінде танымал. Бұл, ішінара, 1754 жылы құрылған Сент-Эндрюс Корольдік және ежелгі гольф клубының арқасы, ол 2004 жылға дейін бүкіл әлемде (АҚШ және Мексиканы қоспағанда) ойынға заңнамалық билік жүргізді. Сонымен қатар, атақты Олд Курс (Сент-Эндрюс Линкс, қала 1894 жылы сатып алған) гольфтің төрт үздік жарысының ең көнесі – Ашық чемпионаттың ең көп өткізілетін орны болып табылады. Көптеген саяхатшылар әлемдегі ең жақсы гольф алаңдарының бірі саналатын бұл жерге, сондай-ақ құмды жағажайларға саяхаттайды. Реформация дәуірінің шейіттері Патрик Гамильтон, Джордж Вишарт және басқалардың құрметіне орнатылған Шейіттер ескерткіші Скорс тауының батыс шетінде, теңізге қарай тік жардың үстінде тұр. Азаматтық ауданының халқы 2011 жылы 18 421 адамды құрады. Қалада көптеген мұражайлар, ботаникалық бақ және аквариум да бар.

Town in Fife, Scotland

St Andrews (S. Andrea(s); ; Cill Rìmhinn, pronounced [kʰʲɪʎˈrˠiː.ɪɲ]) is a town on the east coast of Fife in Scotland, 10 mile (16 km) southeast of Dundee and 30 mile (48 km) northeast of Edinburgh. St Andrews had a recorded population of 16,800 , making it Fife's fourth largest settlement and 45th most populous settlement in Scotland. The town is home to the University of St Andrews, the third oldest university in the English speaking world and the oldest in Scotland. It was ranked as the best university in the UK by the 2022 Good University Guide, which is published by The Times and The Sunday Times. According to other rankings, it is ranked as one of the best universities in the United Kingdom. The town is named after Saint Andrew the Apostle. The settlement grew to the west of St Andrews Cathedral, with the southern side of the Scores to the north and the Kinness Burn to the south. The burgh soon became the ecclesiastical capital of Scotland, a position which was held until the Scottish Reformation. The famous cathedral, the largest in Scotland, now lies in ruins. St Andrews is also known globally as the "home of golf". This is in part because of The Royal and Ancient Golf Club of St Andrews, founded in 1754, which until 2004 exercised legislative authority over the game worldwide (except in the United States and Mexico). It is also because the famous Old Course of St Andrews Links (acquired by the town in 1894) is the most frequent venue for The Open Championship, the oldest of golf's four major championships. Visitors travel to St Andrews in great numbers for several courses ranked amongst the finest in the world, as well as for the sandy beaches. The Martyrs Memorial, erected to the honour of Patrick Hamilton, George Wishart, and other martyrs of the Reformation epoch, stands at the west end of the Scores on a cliff overlooking the sea. The civil parish has a population of 18,421 (in 2011). The town also contains numerous museums, a botanic garden and an aquarium.

Атауы мен этимологиясы

Бұл аймақтың ең ерте жазылған атауы – Cennrígmonaid. Бұл ежелгі гель тіліндегі сөздердің cenn (бас, түбек), ríg (патша) және monaid (сортаң) элементтерінен құралған. Кейін Cell Rígmonaid (cell – шіркеу деген мағынаны білдіреді) атанып, шотландық тіліне ауысып Kilrymont болып өзгерген. Қазіргі заманғы гель тілінде Cill Rìmhinn деп жазылады. Гель тіліндегі атау, пикті тіліндегі *Penrimond түрінің бейімделуінен туындаған болуы мүмкін. Сент-Эндрюс атауы қаланың апостол Андрейдің сүйектерінің сақталған жері екендігі туралы мәлімдемесінен шыққан. Аңыз бойынша, әулие Регул (немесе Рул) осы реликвияларды Kilrymont-қа әкелген, онда оларды сақтау және қадірлеу үшін киелі орын құрылып, Kilrymont қаласы әулиенің құрметіне қайта аталған. Осыдан Kilrule қаласының үшінші атауы пайда болған.

Тарих

Тей және Едем өзендерінің сағасы бойында мезолит (орта тас дәуірі) кезінде қоныстанған алғашқы тұрғындар Солтүстік Еуропа жазықтарынан б.з.д. 10 000-5 000 жылдар аралығында келді. Одан кейін, б.з.д. 4500 жыл шамасында, қазіргі қаланың орнына қоныс аударған көшпелі халықтар айналасын орманнан тазартып, ескерткіштер салған шаруалар болды. 877 жылы король Каусантин мак Синеда (Константин I немесе II) Сент-Эндрюсте Кальдилер үшін жаңа шіркеу салдырды, содан кейін сол жылы викинг шабуылдарынан қорғалғанда тұтқындалып, өлім жазасына кесілді (немесе, мүмкін, шайқаста қаза тапты). 906 жылы қала Альба епископының резиденциясына айналды, оның құзыреті Форт және Твид өзендері арасындағы жерге дейін кеңейтілді. 940 жылы Константин III тақтан бас тартып, Сент-Эндрюс монастырының аббаты болды. Қазіргі қаланың негізі 1140 жылдары епископ Роберттің L тәрізді төбеде, мүмкін, қираған Сент-Эндрюс қамалының орнында салдыруымен қаланды. 1170 жылғы жарғыға сәйкес, жаңа бург Кафедральдік округтің батысында, Касл көшесі бойында және, мүмкін, қазіргі Солтүстік көшесіне дейін салынды. Сент-Эндрюс бургысы алғаш рет 1357 жылы Скон сарайындағы Ұлы кеңесте өкілдік етілді. Шотландияның діни астанасы ретінде танылған қала, қазір Еуропадағы әлемдік қала ретінде зор экономикалық және саяси ықпалға ие болды. Шотландия Парламенті 1304 жылы қалада өткізілді, онда король Эдуард I, Шотландияның жоғары билеушісі ретінде, епископ Уильям де Ламбертонмен кездесуге келді. Осы оқиғаға куә болу үшін сэр Джон Камбодан сэр Уильям Мюррейге дейін 130-ға жуық жер иесі келді. 1559 жылы қала Шотландиядағы Реформация мен Үш патшалық соғыстарынан кейін діни астана мәртебесін жоғалтты. Тіпті 1697 және 1698 жылдары Сент-Эндрюс университеті Пертке көшуді қарастырды. 18 ғасырда қала әлі де құлдырап жатты, бірақ оған қарамастан, қала "гольфшілерге жақсы таныс" байланыстарымен белгілі болды.

The first inhabitants who settled on the estuary fringes of the rivers Tay and Eden during the mesolithic (middle Stone Age) came from the plains in Northern Europe between 10,000 and 5,000 BCE. This was followed by the nomadic people who settled around the modern town around 4,500 BCE as farmers clearing the area of woodland and building monuments. In AD 877, king Causantín mac Cináeda (Constantine I or II) built a new church for the Culdees at St Andrews and later the same year was captured and executed (or perhaps killed in battle) after defending against Viking raiders. In AD 906, the town became the seat of the bishop of Alba, with the boundaries of the see being extended to include land between the River Forth and River Tweed. In 940 Constantine III abdicated and took the position of abbot of the monastery of St Andrews. The establishment of the present town began around 1140 by Bishop Robert on an L shaped hill, possibly on the site of the ruined St Andrews Castle. According to a charter of 1170, the new burgh was built to the west of the Cathedral precinct, along Castle Street and possibly as far as what is now known as North Street. The burgh of St Andrews was first represented at the great council at Scone Palace in 1357. Recognised as the ecclesiastical capital of Scotland, the town now had vast economic and political influence within Europe as a cosmopolitan town. The Scottish Parliament met in the town in 1304, when King Edward I, in his capacity as overlord of Scotland, came to be received by Bishop William de Lamberton. As many as 130 landowners turned up to witness the event ranging from Sir John of Cambo to Sir William Murray of Fort. In 1559, the town fell into decay after the violent Scottish Reformation and the Wars of the Three Kingdoms losing the status of ecclesiastical capital of Scotland. Even the University of St Andrews was considering relocating to Perth around 1697 and 1698. In the 18th century, the town was still in decline, but despite this the town was becoming known for having links 'well known to golfers'.

Жергілікті билік

Сент-Эндрюс бірнеше деңгейдегі сайланған билікпен өкілдік етіледі. 1975 жылға дейін қала бург кеңесі, проваст және бейлилермен басқарылды. 1975 жылдан бастап Сент-Эндрюс Солтүстік-Шығыс Файф аудандық кеңесі және Файф облыстық кеңесі тарапынан басқарылды. 1996 жылы Файф кеңесі бірыңғай билік органы болған кезде Солтүстік-Шығыс Файф ауданы таратылды. Гленротс қаласында орналасқан Файф кеңесі қазіргі кезде жергілікті басқаруға жауапты атқарушы, шешім қабылдау және заң шығару органы болып табылады. Шотландия Парламенті білім беру, денсаулық сақтау және әділет сияқты өкілеттік беру арқылы берілген мәселелерге жауапты, ал қалған мәселелер Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия Біріккен Корольдігінің Парламентімен шешіледі. 1832 жылғы реформа заңының күшіне енуінен кейін Сент-Эндрюс Бургы Ұлыбритания Парламентіне бір депутат сайлау үшін Анструтермен біріктірілді.

Демография

+Сент-Эндрюс 2001 жылғы Ұлыбритания халық санағы бойынша салыстырмалы мәліметтерСент-ЭндрюсФайфШотландияЖалпы халық саны14 209349 4295 062 011Шет елде туғандар11,60%1,18%1,10%75 жастан асқандар10,51%7,46%7,09%Жұмыссыз1,94%3,97%4,0%

2001 жылғы халық санауына сәйкес, Сент-Эндрюстің жалпы халқы 14 209 адамды құрады, ал 2012 жылы – 16 800 адамды.

Сент-Эндрюс көбінесе қымбат тұратын орын деп есептеледі. 2016 жылы Сент-Эндрюс "Шотландиядағы ең қымбат көшесіне" ие екені хабарланды, The Scores көшесіндегі үйлердің орташа бағасы 2 миллион фунттан асты.

Ауа райы мен климат

Сент-Эндрюс теңіздік климатқа ие, солтүстік ендігіне қарамастан, климаты салыстырмалы түрде жұмсақ. Қысы суық болғанымен, Мәскеу мен Лабрадордың бірдей ендікте орналасқандығын ескерсек, күткендей суық емес. Күндізгі температура нөлден төмен түсіп, шамамен төмендейді. Қалаға күшті желдер тән. Түнде аяз жиі болады, бірақ қар жаууы сирек. Деректер бар ең жақын ресми метеорологиялық станция Сент-Эндрюс қаласының солтүстік-батысындағы Лейчарста орналасқан. Абсолюттік ең жоғары температура 31.3 °C (88 °F) – 2022 жылдың шілдесінде тіркелді. Типик жылда ең жылы күн 26.1 °C (79 °F) дейін жетеді, ал жалпы 2 күннің температурасы 25.1 °C (77 °F) немесе одан жоғары тіркелуі мүмкін. Ең жылы күнтізбелік ай (1960 жылдан бері) – 2006 жылдың шілдесі, орташа температурасы 16.8 °C (62 °F) (орташа максималды температура 21.6 °C (71 °F), орташа минималды температура 11.9 °C (53 °F)). Абсолюттік ең төменгі температура (1960 жылдан бері) – 1972 жылдың ақпанында тіркелген 14.5 °C (6 °F), бірақ «орташа» жылда ең суық түн 8.3 °C (17 °F) дейін төмендеуі керек. Әдетте, жылына 60-қа жуық түнді ауа аяз басады. Ең суық күнтізбелік ай (1960 жылдан бері) – 2010 жылдың желтоқсаны, орташа температурасы 0.8 °C (31 °F) (орташа максималды температура 1.9 °C (35 °F), орташа минималды температура 3.5 °C (26 °F)).

Жылдық жауын-шашын мөлшері 650 мм-ден аспайды, бұл Сент-Эндрюстің Шотландиядағы ең құрғақ аймақтарының біріне айналдырады. Атлант мұхитының ауа-райы жүйелерінен бірнеше тау тізбектері қорғайды. Жылдың 117 күнінен астам күні 1 мм-ден астам жаңбыр жауады. Күн сәулесінің орташа мөлшері жылына 1500 сағаттан асады, бұл Шотландиядағы ең жоғары көрсеткіштердің бірі және Оңтүстік Англияның ішкі аймақтарымен салыстыруға болады. Сент-Эндрюс – 1500 сағаттан жоғары жылдық көрсеткіштерге ие ең солтүстік нүкте. Барлық орташа мәндер 1971–2000 жылдар аралығындағы бақылау кезеңіне сәйкес келеді.

Көлік

Сент-Эндрюс темір жолы Лейчарс темір жол станциясында Эдинбургтен Абердинге дейінгі негізгі желіге қосылуды қамтамасыз етті. Бұл қызмет 1969 жылы тоқтатылды. St Andrews Rail Link жобасы оңтүстік және батысқа қарай Cupar арқылы және солтүстікке қарай Leuchars арқылы жаңа жоғары жылдамдықты екі жолды магистральдық темір жол желісін іске асыруды көздейді. Қазіргі уақытта Лейчарста пойыздарға жетуге немесе Файфтың басқа қалаларымен байланысуға болатын жалғыз қоғамдық көлік – қала орталығына жақын орналасқан Stagecoach автобус станциясы. Stagecoach’s Route 99 (және оның балама маршруттары 99A, 99B, 99C, 99D) Сент-Эндрюсті Лейчарс арқылы Дандиге автобуспен әр он минут сайын байланыстырады. Moffat & Williamson 92 (және 92A, 92B, 92C) маршрутын Балмуллодан Лейчарс станциясы арқылы Сент-Эндрюске дейін, қала ішін айналып өте отырып, азырақ жиілікпен жүргізеді. Сондай-ақ, қала орталығын оңтүстіктегі Сент-Эндрюс қауымдық ауруханасымен байланыстыратын жергілікті автобус қызметтері де бар. Сент-Эндрюс автобус станциясы Лейчарс арқылы Файфтың көптеген қалаларына және жақын орналасқан Данди қаласына жиі автобус қызметтерін ұсынады, ал Эдинбург пен Стирлинг сияқты алыс бағыттарға азырақ жиілікпен қызмет көрсетеді. Эдинбург әуежайынан саяхатшылар 747 маршрутымен Halbeath Park & Ride-ға, содан кейін X59/X24 маршрутымен Сент-Эндрюске бара алады. Әйтпесе, олар пойыз немесе автобуспен жүру үшін Эдинбург орталығына баруы керек. Қаланың солтүстігінде шамамен 15 миль қашықтықта орналасқан Данди әуежайы Лондон қаласы мен Белфаст қаласына Loganair авиакомпаниясымен рейстер ұсынады. A91, A915, A917, A918 және B939 тас жолдары қала арқылы әртүрлі жерлерден өтеді.

Медиа

Жергілікті жаңалықтар мен теледидар бағдарламаларын BBC Scotland және STV North ұсынады. Теледидар сигналдары Аңғус немесе Дуррис теледидар таратушыларынан қабылданады. Жергілікті радиостанциялар: BBC Radio Scotland, Kingdom FM, Forth 1, Greatest Hits Radio Edinburgh, Lothians, Fife and Falkirk, сондай-ақ Сент-Эндрюс университетінен хабар тарататын қауымдық радиостанция – St Andrews Radio. Қаланың жергілікті газеті – The St Andrews Citizen, оған Сент-Эндрюс университетінде жарық көретін студенттік газеттер де кіреді, атап айтқанда The Saint және The Stand.

Көрнекті орындар

Сент-Эндрюс бір кездері бірнеше "порттармен" (Шотландияның төмендік диалектісінде қала қақпасы) шектелген. Екеуі бүгінге дейін сақталған: Со’гейт порты (Оңтүстік көшесі, қазір Батыс порт деп аталады) және Sea Yett (Pends шығанағына дейін созылады). Батыс порт – Шотландияда сақталған аз ғана қала "порттарының" бірі және қорғалатын ескерткіш. Мұнаралар Эдинбургтағы Нетербоу портының негізіндегі мұнаралардың әсерінен пайда болған. Орталық арка жартылай сегізбұрышты "дөңгелектермен" және "батыл әшекейлермен" безенілген, олар кербелдеу және мұқият жасалған өткелдермен қолдауға алынған. 1843 және 1845 жылдар аралығындағы қайта құру кезінде портқа бүйірлік аркалар мен рельефтік панельдер қосылды. Қасиетті Үштік (сонымен қатар Қасиетті Үштік шіркеуі немесе "қалалық шіркеу" деп те аталады) – Сент-Эндрюстің ең тарихи шіркеуі. Шіркеу алғаш рет 1144 жылы собордың оңтүстік-шығыс қабырғасына жақын жерде салынды және 1234 жылы епископ Дэвид де Бернхам арқылы қасиеттендірілді. Кейін, 1410 және 1412 жылдар аралығында епископ Уорлоктың тапсырмасымен Оңтүстік көшесінің солтүстік жағындағы жаңа орынға көшірілді. 1907 және 1909 жылдар аралығында Макгрегор Чемберс шіркеуді ортағасырлық түріне (әрі безендірілген) жақын қалпына келтірді. Қала орталығынан шығысқа қарай Сент-Эндрюс соборының қираған қалдықтары орналасқан. Бұл бір кезде Шотландиядағы ең үлкен ғимарат болды және епископ Роберт Кеннеди құрған Канондық Регулярлардың монастырынан бастау алды. Ортағасырлық собордың оңтүстік-шығысында орналасқан Сент-Рул шіркеуінің 1120 және 1150 жылдар аралығында салынғаны айтылады, ол собордың алдағысы болған. Киелі үйдің бөлігі болып табылатын биік шаршы мұнара, киелі Андрейдің реликвияларын сақтау үшін салынды және қаладағы алғашқы собор ретінде танылды. Епископ Роберт Кеннедидің қайтысынан кейін, 1160 жылы оның ізбасары епископ Арнольд Сент-Рул шіркеуіне іргелес жаңа соборды салуды бастады. Сент-Эндрюс қамалының қираған қалдықтары қаланың солтүстігіндегі жартастың үстінде орналасқан. Қамал алғаш рет 1200 жылдары епархия епископтарының резиденциясы, түрмесі және бекінісі ретінде салынды. Келесі ғасырларда бірнеше қайта құрулар болды, ең бастысы – Шотландияның тәуелсіздік соғыстарында келген зияннан туды. Қамал қоршауға алынып, шабуылға ұшырады және осы процесте қатты зақымдалды. Бүгінде көрініп тұрған қамалдың көп бөлігі 1549 және 1571 жылдар аралығында салынған. Бұл жұмысты Джон Гамильтон (Сент-Эндрюс архиепискобы) ренессанс стилінде тапсырды, бұл ғимаратты ыңғайлы, сарайлық резиденцияға айналдырды, бірақ оны жақсы қорғалған күйде қалдырды. Доминикан монастырының апсиді, Blackfriars, әлі де Оңтүстік көшесінде (Мадрас колледжі мен Белл көшесі арасында) көрінеді. Ортағасырлық қалада болған басқа да тоқтатылған діни орындар, көрінбейтін болса да, із қалдырды, мысалы, Альбани паркі мен Шығыс Сэндс демалыс орталығы арасындағы Сент-Николас шаруашылығындағы (The Steading) жалпақ аяқ ауруханасы.

St Andrews was once bounded by several "ports" (the Lowland Scots word for a town gate). Two are still extant: So'gait port (South Street, now called West Port) and the Sea Yett (as The Pends terminates to the harbour). The West Port is one of few surviving town "Ports" in Scotland and is a scheduled monument. The towers were influenced by those seen at the base of the Netherbow Port in Edinburgh. The central archway which displays semi octagonal "rownds" and "battling" is supported by corbelling and neatly moulded passageways. Side arches and relief panels were added to the port, during the reconstruction between 1843 and 1845. Holy Trinity (also known as the Holy Trinity Parish Church or "town kirk") is the most historic church in St Andrews. The church was initially built on land, close to the south east gable of the cathedral, around 1144, and was dedicated in 1234 by Bishop David de Bernham. It then moved to a new site on the north side of South Street between 1410 and 1412 by bishop Warlock. The church was later restored to a (more elaborately decorated) approximation of its medieval appearance between 1907 and 1909 by MacGregor Chambers. To the east of the town centre, lie the ruins of St Andrews Cathedral. This was at one time Scotland's largest building, originated in the priory of Canons Regular founded by Bishop Robert Kennedy. St Rule's Church, to the south east of the medieval cathedral is said to date from around 1120 and 1150, being the predecessor of the cathedral. The tall square tower, part of the church, was built to hold the relics of St Andrew and became known as the first cathedral in the town. After the death of Bishop Robert Kennedy, a new cathedral was begun in 1160 by Bishop Arnold (his successor) on a site adjacent to St Rule's Church. The ruins of St Andrews Castle are situated on a cliff top to the north of the town. The castle was first erected around 1200 as the residence, prison and fortress of the bishops of the diocese. Several reconstructions occurred in subsequent centuries, most notably due to damage incurred in the Wars of Scottish Independence. The castle was occupied, besieged and stormed during The Rough Wooing and was severely damaged in the process. The majority of the castle seen today dates to between 1549 and 1571. The work was commissioned by John Hamilton (archbishop of St Andrews) in a renaissance style which made the building a comfortable, palatial residence while still remaining well fortified. The apse of the Dominican friary, Blackfriars, can still be seen on South Street (between Madras College and Bell Street). Other defunct religious houses that existed in the medieval town, though less visible, have left traces, as for instance the leper hospital at St Nicholas farmhouse (The Steading) between Albany Park and the East Sands leisure centre.

Білім

Бүгінде Сент-Эндрюсте бір орта мектеп, бір жеке мектеп және үш бастауыш мектеп бар. 1972 жылы ашылған Канонгейт бастауыш мектебі Канонгейттің жанында, Сент-Эндрюс ботаникалық бағының іргесінде орналасқан. 2008 жылдың ақпан айында мектептің тізімінде 215 оқушы болды. 1974 жылы ашылған Лоухед бастауыш мектебі қаланың батыс жағында орналасқан. Мектептегі оқушылар саны 2009 жылдың қыркүйек айында 181 адамды құрады. Грейфриарс бастауыш мектебі – қаланың оңтүстік бөлігіндегі католик мектебі. Мадрас колледжі – қаладағы жалғыз орта мектеп. 1833 жылы оқушыларға есігін ашқан мектеп Мадрас жүйесі негізінде құрылған, оны қаланың тумасы Эндрю Белл (1755–1832) негіздеп, қаржылаған. Ашылуға дейін Белл кедей де, жақсы отбасынан шыққан балаларды бір орында оқытатын мектепке деген сұранысқа қызығушылық танытқан. Мадрас колледжін ауыстыратын жаңа ғимаратты салу жоспарлары 2006 жылдан бері жүзеге асырылып келеді. Бастапқыда мектеп Сент-Эндрюс университетімен бірлесіп, университетке тиесілі Lang Lands жерінде жаңа ғимарат салу туралы келіссөздер жүргізді. 2011 жылдың тамызында тоқтатылған жоспарлар бойынша мектеп университетпен бірге ойнайтын алаңдарды пайдалануға мүмкіндік берген еді. 2011 жылдың қазан айында жаңа Мадрас колледжі үшін ең қолайлы жерді анықтау мақсатында кеңес ұйымдастырды, оның нәтижелері ата-аналар, қызметкерлер және жергілікті тұрғындарға ұсынылды. Килримонт ғимаратын 40 миллион фунт стерлингке қайта жаңарту жобасы ең көп қолдау тапты және 2011 жылдың қараша айында ресми түрде мақұлданды. Бұл шешім ата-аналар, қызметкерлер және жергілікті қоғамдық кеңес тарапынан наразылық тудырды. 2020 жылдың тамызында колледж Килримонт жерін сататыны және Лэнглендс орнында жаңа мектеп салады деген хабар тарады. Сент Леонардс мектебі деп аталатын жеке мектеп алғашқыда 1877 жылы қыздарға арналған Сент-Эндрюс мектебі болып құрылған. 1882 жылы Сент Леонардс үйіне көшкен кезде қазіргі атауын алды. Қазіргі таңда мектеп Пендс-роуд пен Киннесберн арасындағы отыз акр жерге орналасқан. Университет жарғысы 1411 және 1412 жылдар аралығында епископ Генри Уордлоу тарапынан бекітілді, ал 1413 жылы Авиньон папасы Бенедикт XIII студенттерге диплом беру құқығымен университет мәртебесін берді. 1552 жылға дейін сақталған ең көне құжатқа сәйкес, архиепископ Гамильтон "Едем суларына" жақын жердегі линктерде "гольф ойнауға" рұқсат берген. Сент-Эндрюстегі танымал жеңімпаздар: Олд Том Моррис (1861, 1862, 1867 және 1874), Бобби Джонс (1927 және 1930 жылғы британдық әуесқой чемпионаттары), Джек Никклаус (1970 және 1978) және Тайгер Вудс (2000 және 2005). Джек Никлаустың айтуынша, "гольфшы есінде қалу үшін, ол Сент-Эндрюсте жеңіске жетуі керек". Сент-Эндрюс "От күймелері" фильмінің бастапқы көрінісіне түсірілім алаңы болды. Бұл көрініс 2012 жылғы Олимпиада алауының эстафетасында қайтадан көрсетілді. Жағажай 2012 жылғы жазғы Олимпиаданың ашылу салтанатында да көрсетілді. 2 миль (3 км) көлеміндегі жағажай атақты Сент-Эндрюс Линкс гольф алаңына іргелес орналасқан. Жағажайдағы құмдық төбелер, гольф алаңын ұзақ жылдар бойы қорғап келген, эрозия қаупіне тап болып отыр және оны қалпына келтіру жобасы жүзеге асырылуда.

Today, St Andrews is home to one secondary school, one private school and three primary schools. Canongate Primary School, which opened in 1972 is located off the Canongate, beside the St Andrews Botanic Garden. The school roll was recorded in February 2008 as 215. Lawhead Primary School, which opened in 1974 is on the western edge of the town. The school roll was recorded in September 2009 as 181. Greyfriars Primary School is a Roman Catholic school located in the southern part of the town. Madras College is the sole secondary school in the town. The school which opened to pupils in 1833 was based on a Madras system – founded and endowed by Andrew Bell (1755–1832), a native of the town. Prior to the opening, Bell was interested in the demand for a school which was able to teach both poor and privileged children on one site. Plans to build a replacement for Madras College on a single site have been ongoing since 2006. Originally, the school was in negotiations with the University of St Andrews for a joint new build at Lang Lands on land owned by the university. The plans, which were scrapped in August 2011, would have seen the school share the university's playing fields. In October 2011, a scoring exercise drawn up by the council to decide the best location for the new Madras College was put before parents, staff and the local community to ask for their views. A £40 million redevelopment of the Kilrymont building proved to be most popular and was officially given the go ahead in November 2011. This decision was met with controversy from parents, staff and the local community. In August 2020, it was reported that the college will sell its Kilrymont site and built a replacement school at Langlands. The private school known as St Leonards School was initially established as the St Andrews School for girls company in 1877. The present name was taken in 1882 when a move to St Leonards House was made. The school is now spread across thirty acres between Pends Road and Kinnesburn. A charter for the university was issued by Bishop Henry Wardlaw between 1411 and 1412 and this was followed by Avignon Pope Benedict XIII granting university status to award degrees to students in 1413. According to the earliest surviving document from 1552, the "playing at golf" on the links adjacent to the "water of eden" was granted permission by Archbishop Hamilton. Famous winners at St Andrews have included: Old Tom Morris (1861, 1862, 1867 and 1874), Bobby Jones (1927 and 1930 British Amateur), Jack Nicklaus (1970 and 1978) and Tiger Woods (2000 and 2005). According to Jack Nicklaus, "if a golfer is going to be remembered, he must win at St Andrews". served as the set for the opening scene in the movie Chariots of Fire. This scene was reenacted during the 2012 Olympics torch relay. The beach was also featured in the 2012 Summer Olympics Opening Ceremony

The 2 mile (3 km) beach is adjacent to the famous St Andrews Links golf course. Sand dunes on the beach, which have long protected the golf course, are themselves in danger of eroding away, and are the subject of a restoration project.

Байр театры

Байр театры 1933 жылы актер Чарльз Марфорд (1921 жылғы "Кім кім?" анықтамалығында тіркелген) және жергілікті журналист әрі драматург Александр Б. Паттерсон, Сент-Эндрюс қаласындағы Хоуп-Парк шіркеуінің мүшелерінен құралған театр тобының көмегімен құрылды. Үшінші және қазіргі ғимарат 2001 жылы сэр Шон Коннери арқылы ашылды. Оның негізгі залы А. Б. Паттерсонның есімімен аталады. Сондай-ақ, марқұм гольф фотографы Лоуренс Левидің есімімен аталған 60 орындық тағы бір қойылым алаңы бар. Театрдың негізін қалаушылардың бірі – Чарльз Марфордтың мейірімді рухы бар деген әңгіме бар.

Ладе Брейс жүріп

Lade Braes Walk – шамамен 150 метрлік, Сент-Эндрюс қаласынан өтетін ортағасырлық диірмен арнасының бағытымен салынған көрнекті қоғамдық жаяу жол. Бұл жол Мадрас колледжіне жақын қала орталығынан басталып, шамамен батысқа қарай Кокшоу паркі арқылы Лоу Миллге дейін созылады. Диірмен арнасының мақсаты – Киннес Берн өзенінің жоғары жағындағы нүктеден суды Сент-Эндрюс соборының монастырлық аумағындағы су диірменіне жеткізу болған. Су, жердің контурларын бойымен ағып, диірменге жоғары деңгейде келген. Ол 1144 жылға дейін салынған болуы мүмкін. 19 ғасырдың соңында диірмен арнасы жабылып, Кокшоу паркі мен Лоу Милл аралығы абаттандырылып, ағаштар отырғызылған. Лоу Миллдің қалдықтары, астық кептіретін пеші және су дөңгелегі C санатындағы ескерткіш болып саналады. "Брей" – бұл ежелгі шотланд сөзі, өзен жағалауының биік жағасын білдіреді.

Мұражай

Сент-Эндрюс мұражайы – 1991 жылы құрылған, Сент-Эндрюс қаласының тарихына арналған қалалық мұражай. Ол Кинберн паркінде орналасқан. Мұражайда ежелгі заманнан бастап ХХ ғасырға дейінгі қала тарихымен байланысты тарихи құнды заттардың жинағы бар. Ол Қырым соғысы кезінде болған Кинберн шайқасының құрметіне аталған тарихи Кинберн үйінде орналасқан.

Университет мұражайы

Сент-Эндрюс университетінің мұражайы – Сент-Эндрюс университетінің тарихына арналған шағын мұражай. Кіру тегін мұражай университеттің негізі қалуы, студенттік өмір және қызметкерлер, студенттер мен түлектермен байланысты жаңа идеялар мен өнертабыстарды көрсетеді. Мұражайда түрлі тақырыптарға арналған уақытша көрмелер де ұйымдастырылады. Көрмелердің ең қызықтыларының бірі – университеттің үш ортағасырлық шұңқысы. Бұл 15 ғасырға тән әсем әрі салтанатты университет шұңқыларының сирек кездесетін мысалдары, сондай-ақ 1575 жылға жатқан үлкен астроляби.

Аквариум

Сент-Эндрюс аквариумы Батыс құмдарына көрінетін Скорс жартасының төменгі бөлігінде орналасқан. Отбасылық кәсіпкерлікке тиесілі бұл мекемеде тропикалық және жергілікті балық түрлерінің алуандығымен қатар, пингвиндер, мармосеттер, сурикаттар және етесіптер бар, оларға күніне бірнеше рет тамақ беріледі.

Халықаралық қатынастар

2015 жылғы Сент-Эндрю күнінен бастап қала ресми түрде француздың ортағасырлық Лош қаласымен бауырластық байланыс орнатты, олар бұрыннан бері екі он жылдан астам уақыт бойы мәдени алмасулар жүргізіп келген.

Қаланың бостандығы

Келесі адамдар мен әскери бөлімдер Сент-Эндрюс қаласының және Корольдік қалашығының құрметті азаматтығымен марапатталды.

Жеке тұлғалар

Бенджамин Франклин: 1759 жыл. Виктор Брюс, Эльгин графының 9-шы ұрпағы: 1902 жылдың 19 шілдесі. Эдуард, Уэльс ханзадасы (кейін VIII Эдуард). Роберт Тайр Джонс кіші: 1958 жыл. Джек Никлаус: 2022 жылдың 11 шілдесі.

Әскери бөлімдер

RAF Leuchars: 1968 жыл.