Кіріспе

Гретна Грин – Шотландияның Дамфрис және Галлоуэй кеңесінің оңтүстік аймағындағы, Шотландия мен Англия арасындағы шекараның шотланд жағында орналасқан қаңтар. Оның орны жақын маңдағы Солвей-Фертке құятын шағын Сарк өзенімен белгіленеді. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл Лондоннан Эдинбургке дейінгі ескі пошта жолымен келе жатқан саяхатшы Шотландияға кіргендегі алғашқы ауыл болды. Гретна Грин теміржол станциясы Гретна Грин мен Гретна қалаларына қызмет көрсетеді. 1915 жылы Гретна Гриннің жанында болған Квинтинсхилл теміржол апаты – Ұлыбритания тарихындағы ең ірі теміржол апаты, оның салдарынан 220-дан астам адам қаза тапты. Гретна Грин Гретнаның бас қаласына жақын орналасқан. Шотландия заңдары «заңсыз некелерге» рұқсат берді, яғни егер екі куәгердің алдында мәлімдеме жасалса, кез келген адам неке рәсімін өткізуге құқылы болды. Гретнадағы теміршілер «еркек діни қызметкерлер» ретінде танымал болды, олардың ең танымал өкілі Ричард Реннисон болды, ол 5147 рәсімді өткізді. Жергілікті темірші мен оның еркек төбешігі Гретна Гриндегі үйлену тойларының мәңгілік символына айналды. Викториялық жазбагер Роберт Смит Суртис 1848 жылы «New Monthly Magazine» журналында жарияланған «Англиядағы ең бай қарапайым адам» атты мақаласында Гретна Гринды кеңінен сипаттады: Біздің оқырмандарымыздың көпшілігі – әсіресе біздің әйелдеріміз – өмірінің белгілі бір кезеңінде Гретна Гриннің бейнесін көзге елестететін шығар. Көптеген адамдар өздерін «әр түрлі топырақпен дағы бар» шағын атқа мінгендерін, асығыс пошташылардың шапшаңдығын, Карлайлдан шекараға дейін соңғы сапарға асығысқан көбікті аттарын көзге көріп тұрған шығар. Бұл жердің өзі жарқын болашақтың символы. Ақын жадтың шөліндегі ең жасыл жер туралы ән салады, және ол, әрине, осы жерді ойлап отырған. Гретна Грин! Көңіл көзге әдемі, шашыраңқы, жартылай шотланд, жартылай ағылшын ауылын, кең жасыл алаңда таза ақ қоршауларды, муффин бас киімдерін киген, биік жақ сүйектері бар шаттанған шаруаларды көреді, олар бақытты жұбайларды құттықтауға асығады. Содан кейін махаббат байланысын жасаған темірші туралы аңыз, осы жерге қызығушылық қосып, оны рухани сипатқа ие етті. Гретна Гриндегі неке, Coldstream немесе Lamberton төлеу орнындағы некеден гөрі қаншалықты жақсы, жарқын және үміт беретін естіледі! Дегенмен, олардың тиімділігі бірдей. Гретна Грин, шын мәнінде, атымен қатар, шындығында да жоғары. Ол Махаббат Құдайының астанасы сияқты көрінеді, ал қалғандары – өмірдің асығыс, сауда-саттық, ақша табумен айналысатын күнделікті істері. Гретна Гриннің көптеген адамдар ойлағаннан мүлдем өзгеше екеніне сенсек те, көңілі қалғандардың болмағанына күмән келтіреміз. Бұл бұрынғы пошта және коуч жүрген замандағыдай көрінетін әдемі оңтүстік елге ұқсайтын ауыл. Қонақ үйге айналдырылған сарай және оның асыраушылары көрші коттедждерде орналасқан. Гретна залы ауылдан сәл бөлек, ағылшынның «жұмсақ төбешік» деп атап кеткеніне, ал шотландтың «тегіс жазық» деп атап кеткеніне көтеріліп тұр, және ол әсем ағаштардың аллеясымен жақындасады, ал басқалары да көптеп орналасқан, олардың бірі шығыс жағында үйдің атын, мейманды және бас діни қызметкерді – «Мырза Линтонды» көрсететін тақтасы бар. Оның тыныш, сабырлы атмосферасы оны қасиетті және қонақжай мақсатына толыққанды лайықты етеді. 1929 жылдан бері Шотландияда екі тараптың жасы кем дегенде 16 болуы керек, бірақ олар ата-анасының келісімінсіз де үйленуге құқылы. 2022 жылдың сәуір айынан бастап Англия мен Уэльсте некеге тұрудың ең төменгі жасы 18-ге дейін көтерілді, ата-анасының келісіміне қарамастан. Шотландия заңнамасы бойынша болған үш түрлі заңсыз неке түрінің ішінде, 1939 жылғы Неке (Шотландия) заңымен бірге тұрудан басқа барлығы жойылды. Гретнаның екі темірші дүкені мен көптеген қонақ үйлері мен шағын шаруашылықтары ондаған мыңдаған үйлену тойларына фон болды. Бүгінде Гретна Гриннің ішінде және айналасында бұрынғы шіркеулерден арнайы салынған шапкіштарға дейін бірнеше үйлену салтанаты өткізіледі. Барлық орындардағы рәсімдер әрқашан әйгілі темірші төбешігімен өткізіледі.

Басқа жерлер

Жалпы құқық бойынша "Гретна Грин некесі" дегені, некеге тұрған тараптардың тұрғылықты жері емес, басқа жерде жасалған неке, осылайша тараптардың өз елдеріндегі шектеулер мен рәсімдерден жалтарған. Белгілі бір "Гретна" некесі – 1826 жылы Эдвард Гиббон Уэйкфилдтің жас мұрагер Элен Тернерге жасаған екінші некесі, бұл оқиға "Шригли ұрлауы" деп аталды (оның бірінші некесі де мұрагер әйелмен болған, бірақ ата-аналары қоғамдық даудан қашынғысы келді). Басқа да қалалар болды, онда жылдам, көбінесе құпия некелер жасауға болады, олар "Гретна Грин" деп аталды. АҚШ-та мұндай қалалардың қатарында Элктон (Мэриленд штаты), Рино және кейін Лас-Вегас бар. 1856 жылы Александр Колкхун Стирлинг Мюррей Данлоптың парламентте қабылдаған заңына сәйкес, некеге тұру үшін 21 күн тұру талабы енгізілді, ал 1940 жылы тағы бір заң өзгертілді. 1977 жылы тұру талабы жойылды. Шотландияның басқа шекаралық ауылдары да мұндай некелер үшін қолданылды: Колдстрим Бридж, Ламбертон, Мордингтон, Пакстон Толл және Ирландиядан келгендер үшін Портпатрик.

Танымал мәдениетте

Джейн Остиннің "Гордость и предубеждение" романында Лидия Беннет Джордж Уикхаммен қашып кеткенде, олардың Гретна Гринге бара жатқанын көрсететін хат қалдырады, бірақ кейін олар Лондоннан бірге тұрып, Шотландияға бармағандары белгілі болады. BBC "You Rang, M'Lord?" сериалының 3-ші маусымының 5-ші эпизодында екі кейіпкер Гретна Гринге қашып кетеді, бұл одан әрі екі кейіпкерді де осылай істеуге итермелейді. Алайда, олар Шотландияға жетпей тоқтатылады. BBC "Ватерлоо жолы" сериалының 6-шы маусымының 20-шы эпизодында студент Джона Кирби үйлену үшін испан тілінің мұғалімі және меңгерушісі Франческа "Сеска" Монтойямен Гретна Гринге қашып кетеді. ITV "Downton Abbey" сериалының 2-ші маусымының 7-ші эпизодында Леди Сибил Кроули шофері Том Брэнсонмен Гретна Гринге қашып кетуге тырысады. ITV "Доктор Торн" сериалының 3-ші эпизодында, Энтони Троллоптың сол аттас романынан бейімделген, Фрэнк кейіпкері өзі мен Мэридің Гретна Гринге үйлену үшін қашып кетуі туралы әзіл айтады. BBC "Poldark" сериалының 5-ші маусымының 6-шы эпизодында Джеффри Чарльз және Сесили Хансон Гретна Гринге қашып кетуге тырысады. Netflix "Bridgerton" сериалының 1-ші маусымында Колин Бриджертон мен Марина Томпсон шапшаң үйлену үшін Гретна Гринге қашуды жоспарлайды, бірақ жоспарлары орындалмайды. "Half A Sixpence" фильміндегі екі басты кейіпкер (Артур Киппс пен Энн) Гретна Гринде үйленеді. "My Dad Wrote a Porno" подкастының 6-шы маусымының 1-ші эпизодында Джеймс Спунер кейіпкерінің туған қаласы Гретна Грин екені белгілі болады.