Кіріспе

Медбикелік бағдарламаны бітірген медбике, 1934 жылғы американдық Pre Code фильмі.

Тіркелген медбике (RN) – мойындалған медбикелік мектептен медбикелік бағдарламаны бітірген немесе сәтті өткен, сондай-ақ медбикелік лицензия алу үшін ел, штат, провинция немесе осыған ұқсас үкіметтік уәкілетті лицензиялау органы белгілеген талаптарға сай келген медбике. Тіркелген медбикелердің қызмет аясы заңнамамен анықталады және кәсіби орган немесе кеңес тарапынан реттеледі. Тіркелген медбикелер түрлі кәсіби орталықтарда жұмыс істейді және көбінесе практиканың белгілі бір саласында маманданады. Олар студент-медбикелер, лицензияланған тәжірибелі медбикелер (Канададан басқа), лицензиясы жоқ көмекші персонал және тәжірибесі аз тіркелген медбикелер көрсеткен күтімді бақылауға жауапты болуы мүмкін. Тіркелген медбикелер, әдетте, белгілі бір мөлшерде тәжірибелік сағаттарды орындау және лицензияларын сақтау үшін үздіксіз білім алу талаптарын орындауы керек. Бұған қоса, тіркелген медбикелердің ауыр қылмыстық құқық бұзушылықтары болмауы жиі талап етіледі.

Тарих

Флоренс Найтингейл – британдық медбике, ол медбикелік мамандығының негізін қалады. Найтингейл Қырым соғысы кезінде тәжірибесін жинады. 1860 жылы Флоренс Найтингейл Сент-Томас ауруханасын және Найтингейл медбикелерді даярлау мектебін құрды. Медбикелерді медбикелік кеңестер немесе басқармалар тіркеуі 20-шы ғасырдың басында басталды. Жаңа Зеландия 1901 жылы «Медбикелерді тіркеу туралы» заң қабылдаған кезде алғашқы медбикені тіркеді. Медбикелер үш жылдық оқудан өтуі және мемлекеттік емтиханды тапсыруы қажет болды. Тіркеу жаңа медбикелердің білімінде белгілі бір тұрақтылықты қамтамасыз етті, ал атақ көбінесе заңмен қорғалды. Мысалы, 1905 жылдан кейін Калифорнияда тіркеу куәлігісіз өзін медбике деп тану қылмыс болып саналды. Қазіргі уақытта АҚШ-та RN лицензиясы алу үшін медбикелік мамандығы бойынша жоғары оқу орнынан кейінгі білім (community college) немесе бакалавр (колледж немесе университет) дипломын алу және емтихан тапсыру талап етіледі. Тіркеу актілері билік органдарына мамандыққа кім қабылданатынын бақылау мүмкіндігін берді. Талаптар орналасқан жеріне байланысты әр түрлі болды, бірақ көбінесе өтініш берушінің «жақсы моральдық қасиеттері» болуы және оны тәжірибе жасауға қабілетсіз ететін психикалық немесе физикалық жағдайлары болмауы талап етілді. 1870 жылдарға дейін көптеген адамдарға отбасы мүшелері үйде күтім жасаған. 19-шы ғасырдың соңында және 20-шы ғасырдың басында медицинаның жетістіктері артуымен медбикелікке қатысты көзқарас өзгере бастады. Медбикелік халықаралық мамандыққа айналғандықтан, RN-дер жұмыс іздеу немесе жақсы жұмыс жағдайлары мен жалақы табу үшін саяхаттағандықтан, кейбір елдер стандартталған тілдік тесттерді (әсіресе Халықаралық ағылшын тілінің сынақ жүйесін) енгізе бастады.

Бала күтімі

Медбике мамандығын алғанда, жеке пайдасы да бар. Бір жеке пайдасы – медбикелік өте беделді мамандық. Тағы бір жеке артықшылығы – жұмыс орындарының көп болуы, себебі медбикелерге үлкен сұраныс бар. Медбике мамандығымен жұмыс істеудің де көптеген мүмкіндіктері бар, өйткені медбике дипломымен көптеген лауазымдарға орналасуға болады. Пациенттер емхананың немесе аурухананың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін жеткілікті мейірбикелердің болуынан үлкен пайда көреді. Медбикелердің саны артаған сайын, пациенттердің өмір сапасы да жақсарады.

Медициналық мейірбикелік қызметтегі мәселелер

Медбикелік – науқастарға жоғары сапалы көмек көрсетуге және олардың денсаулығын сақтауға жауапты мамандық. Осыған қарамастан, медбикелердің көпшілігі түрлі себептерден шаршап, күйзеліске ұшырайды. Медбикелердің шаршауының бір себебі – жұмыс жүктемесі артып, нәтижесінде қажетті күтімді уақытында көрсетпеу. Көптеген медбикелер күнделікті жұмыстарында аса ауыр жүктемеге тап болады, бұл қателіктер жасауға және жағдайларға орын береді. Міндеттерді орындауға уақыт жетпеуі және жеткілікті штат болмауы да медбикелердің күтімнің маңызды аспектілерін жіберіп алуына себеп болады. Медбикелердің ауыр жүктемеде екенін көрсететін белгі – көрсетілмеген күтім мен іс-әрекеттер. Сонымен қатар, медбикелер ұйқы бұзылыстарына тап болып, ұйықтай алмай немесе ұйқысы шашырайды. Барлық медбикелер де осы мәселелерге ұшырамайды, бірақ бұл медбикелік саласында жиі кездесетін жағдай және көптеген медбикелер осы сезімдерді басынан өткеруі мүмкін.

Австралия

Австралияда медбикелік тіркеу 2010 жылдан бері ұлттық деңгейде жүзеге асырылуда, Австралияның медбикелік және акушерлік кеңесі (NMBA) құрылғаннан бастап, ол Австралияның денсаулық сақтауды реттеу агенттігінің (AHPRA) құрамына кіреді. 2010 жылға дейін Австралияда медбикелік тіркеуді әр штат және аумақ дербес жүргізді. "Тіркелген медбике" атағы (Виктория штатында "1-деңгей медбикесі" деп те аталады) NMBA белгілеген білім беру және тіркеу стандарттарына сәйкес, медбикелік саласында кеңес бекіткен курсты сәтті аяқтаған медбикеге беріледі. Тіркелген медбикелер NMBA-ның тіркеу стандарттарын орындау үшін қажетті басқа да талаптарға сәйкес келуі керек, оларға үздіксіз кәсіби даму, тәжірибелік дағдыны сақтау, қылмыстық тексерулер және ағылшын тіліндегі біліктілік кіруі мүмкін. NMBA және AHPRA-да тіркелген медбике Австралияның кез келген штатында немесе аумағында жұмыс істеуге құқылы, егер ол басқарушы кеңестердің және аталған штаттың/аумақтың заңнамалық талаптарын орындаса, мысалы, балалармен жұмыс істеу және сол штат немесе аумақтың полициялық тексерулері. Австралиядағы тіркелген медбике болу үшін қажетті білім деңгейі бакалавр дәрежесі болып табылады, оқу мерзімі екі жылдан төрт жылға дейін, ал ұлттық орташа көрсеткіш үш жылды құрайды. Кейбір университеттер екі жылдық «үдетілген» бакалавр бағдарламасын ұсынады, онда студенттер үш жылдық оқу бағдарламасын екі жыл ішінде аяқтайды. Бұл жазғы және қысқы семестрлердің ұзақтығын қысқарту және жыл ішінде екі семестрдің орнына үш семестрді пайдалану арқылы мүмкін болады. Сондай-ақ, кейбір университеттер бітірушілерге мейірбикелік магистрі дәрежесін алуға мүмкіндік беретін біріктірілген бағдарламаларды ұсынады, мысалы, ғылым бакалавры/мейірбикелік магистрі, олар әдетте төрт жылдық оқу мерзімінде ұсынылады. Австралияда аспирантурадағы медбикелік білімі кеңінен таралған және штаттық денсаулық сақтау органдары (мысалы, Жаңа Оңтүстік Уэльс денсаулық сақтау) сияқты ұйымдар тарапынан қолдау көрсетіледі. Бакалавр деңгейіндегі медбикелерге біліктілігін арттыру және тәжірибелік ауқымын кеңейту мүмкіндігі беретін көптеген курстар мен стипендиялар бар. Мұндай курстар аспирантураның барлық деңгейлерінде ұсынылады, дипломнан магистр дәрежесіне дейін, және бакалавр деңгейіндегі тіркелген медбикеге клиникалық медбике маманы (КМС), клиникалық медбике кеңесшісі (КМС) және практикалық медбике (НП) сияқты жоғары деңгейлі практикалық қызметтерді атқару үшін теориялық негізді қамтамасыз етеді. Ауылдық және қашық аймақтардағы медбикелік Австралиядағы маңызды мамандық болып табылады. Жоғары біліктілігі бар және фармакотерапия (алып аймақтағы медбикелер үшін), иммундау сертификаты, қашық аймақтардағы жедел жәрдем/ауруханаға дейінгі травма сертификаты және акушерлік жедел жәрдем курстарын қоса алғанда, қосымша оқудан өткен тіркелген медбикелер, жалпы практикалық медбикеге белгілі бір клиникалық жағдайларда дербес жұмыс істеуге мүмкіндік береді, бұл дәрігердің тікелей нұсқауының орнына, «стандартты емдеу нұсқаулығына» (мысалы, Орталық Австралиялық қашық аймақтардағы дәрігерлер қауымдастығының (CARPA) нұсқаулықтары) сәйкес жүзеге асырылады. Бұл деңгейдегі медбикелер кәсіби тұрғыдан «Алыстағы медбике» немесе «Клиникалық медбике мамандығы» деп аталады.

Канада

Квебектен басқа Канаданың барлық провинцияларында жаңа тіркелген медбикелердің медбикелік ғылымдары бакалавры болуы міндетті. Бұл төрт жылдық университет (немесе бірлескен) бағдарлама арқылы немесе тіркелген тәжірибелі медбикелер немесе лицензияланған тәжірибелі медбикелер үшін арналған көпірлік бағдарлама арқылы жүзеге асырылады. Кейбір университеттер басқа мамандық бойынша бакалавр дәрежесіне ие үміткерлерге қысқартылған бағдарламалар ұсынады. 2015 жылға дейін медбике ретінде алғашқы лицензия алу үшін Канадалық медбикелер қауымдастығы ұсынған Канадалық тіркеулі медбикелер емтиханынан (CRNE) өту қажет болды. 2015 жылдан бастап алғашқы лицензия алу үшін Канадалық медбикелер Ұлттық мемлекеттік медбикелер кеңесі ұсынған NCLEX RN емтиханынан өтуге тиіс. Квебекте «Ordre des infirmières et infirmiers du Québec» (Квебек медбикелер ордені) провинция ішінде тіркелу үшін өз лицензиялық емтиханын өткізеді.

Дания

Данияда медбикелер Дания Денсаулық сақтау министрлігімен сертификатталады. Министрлік бұзушылықтарды бақылайды және жеке лицензияны жоюға құқылы.

Үндістан

Үндістан Республикасында медбикелік іс Үндістан медбикелік кеңесімен реттеледі.

Малайзия

Малайзияда медбикелік іс Денсаулық сақтау министрлігінің Медбикелік басқармасымен реттеледі.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та тіркелген медбике – кем дегенде медбикелік білімі бар немесе ауруханалық дипломдық бағдарламаны аяқтаған, содан кейін алғашқы лицензия алу үшін NCLEX-RN емтиханын сәтті тапсырған кәсіби клиникалық маман. Басқа талаптар штаттан штатқа өзгереді. NCLEX-RN емтиханы және нақты штаттардың медбикелік кеңестері туралы толық ақпаратты Құрама Штаттардың медбикелік кеңесінің ұлттық кеңесі ұсынады. Көптеген жұмыс берушілер BSN дәрежесін артық көреді. Мемлекеттік лицензия алу үшін үміткерлер клиникалық медбикелік талаптарына сай келуі және NCLEX-RN емтиханын тапсыруы керек. Бітіруге алты апта қалғанда студенттер лицензия алуға өтініш бере алады, содан кейін NCLEX-RN емтиханына тіркеледі. Ассошиаттық бағдарламалар көбінесе екі жылға есептелсе де, медбикелік мамандығына қатысты бакалавриат курстарының көлемі артуына байланысты, медбикелік бойынша ғылымдардың ассошиаттық (ASN) дәрежесін аяқтауға көбінесе үш жыл уақыт кетеді, кейде бұл бағдарламаның өзінің бір бөлігі ретінде, ал кейде оқуға түсудің алғышарты ретінде болады. Медбикелік бойынша бакалавр (BSN) дәрежесі көшбасшылық және қоғамдық денсаулық саласындағы тереңдетілген курстарды, сондай-ақ көптеген клиникалық сағаттарды қамтиды және оны Ассошиаттық бағдарламаны кеңейту ретінде немесе жеке бағдарлама ретінде аяқтауға болады. Екі бағдарламаның да үдетілген нұсқалары бар, олар қысқа мерзімде бағдарламаны аяқтау үшін қажетті оқу жүктемесінің артуына байланысты ерекше қиын деп есептеледі. Кейбір жұмыс берушілер, әсіресе ауруханалар, тіпті бастапқы деңгейдегі лауазымдар үшін де бакалавр дәрежесін талап етуі мүмкін; алайда, ауруханалар ASN лицензиясы бар мамандарды шектеулі практика үшін жұмысқа алуы жиі кездеседі, мұндай жағдайда маман белгіленген мерзімде, әдетте 2-3 жыл ішінде BSN дәрежесін аяқтауы керек. Мамандандырылған сертификацияны Америка медбикелер қауымдастығының еншілес ұйымы – Америка медбикелер сертификаттау орталығы сияқты ұйымдар арқылы алуға болады. Қажетті талаптарға сай келгеннен және тиісті мамандық бойынша сертификациялық емтиханды тапсырғаннан кейін, тіркелген медбике – сертификатталған (RN BC) деген құрметті атақ беріледі. Тіркелген медбикелер ауруханаларда, дәрігерлердің кеңселерiнде, зейнеткерлер үйлерiнде және үйде медициналық қызмет көрсетуде жұмыс iстей алады. Еңбек статистикасы бюросының мәлiметiнше, 2016 жылы бакалавр дәрежесi бар тiркелген медбикенiң орташа жалақысы жылына 68 450,00 доллар болды. Медбикелер жоғары білім алғаннан кейін клиникалық медбике, медбике-практик, сертификатталған медбике-акушер немесе медбике-анестезиолог болуға мүмкүндік алады. Медбикелік мектепке түсудің қалыпты талаптары: орта мектеп дипломы, таңдаған мектептің талап етілетін GPA көрсеткіші, қабылдауға өтініш, жеке эссе, жеке сұхбат, ұстаздардың ұсыныстары, денсаулық сақтау саласындағы еріктілік тәжірибесі (болған жағдайда), өтініш ақысы, егер қажет болса, ағылшын тілін шет тілі ретінде білуді тексеру (TOEFL), ең төменгі SAT немесе TEAS баллдары. ADN немесе BSN дәрежесін алуды көздеген студенттер алдымен қажетті гуманитарлық ғылымдар, математика және табиғат ғылымдары бойынша талаптарды орындауы керек. Анатомия, физиология, биология, психология және анатомия медбикелік бағдарламалары үшін жиі қажетті курстар. Мұндай курстарда кемінде "C" бағасы алу медбикелік мектептеріне түсу үшін көбінесе қажет. 2014 жылы АҚШ-та шамамен 2 751 000 тіркелген медбике болды. Көптеген тіркелген медбикелер бәсекелестік жалақымен жұмысын бастайды. Еңбек статистикасы бюросының (BLS) мәліметтеріне сәйкес, 2020 жылдың маусым айына тіркелген медбикелердің орташа жылдық жалақысы жылына 80 000 долларға жетті. 2015 жылы ең төменгі 10 пайызы 70 000 доллардан кем, ал ең жоғары 10 пайызы 101 360 доллардан астам табыс тапты.