Кіріспе

Американдық медбике (1909–1999)

Хильдегард Э. Пеплау (1 қыркүйек 1909 – 17 наурыз 1999)

Ерте өмір

Хильдегард Рединг, Пенсильванияда, неміс тегінен келген иммигрант ата-анасы Густав пен Отилли Пеплаудың отбасында дүниеге келді. Ол алты баланың екінші қызы еді. Густав сауатсыз, тынымсыз еңбек ететін әке болса, Отилли қатал, мінсіздікке талаптанған ана еді. Үйде жоғары білім туралы ешқашан сөз болмаса да, Хилданың жігерлі мінезі, өсуге деген құштарлығы және әйелдерге дәстүрлі таңдалған рөлдерден асып түсуге бағытталған көрегендігі болды. Ол өмірден көбірек іздеді және медбике болу оның заманындағы әйелдер үшін сирек кездесетін мансаптардың бірі екенін түсінді. 1900 жылдардың басында тәуелсіз, медбикелер басқарған Найтингейл дәуіріндегі мектептер құлдырады. Мектептер ауруханалардың бақылауына көшті және ресми "оқулықтан оқуға" қарсылық туды. Ауруханалар мен дәрігерлер медбикелерді тегін немесе арзан жұмыс күші ретінде қарастырды. Медбикелерді жұмысқа алғандар, дәрігерлер және білім беру ұйымдары тарапынан қанаушылық кең таралған құбылыс еді.

Мансап

Пеплаудың медбике мамандығына қадамы романтикалық қиялдармен туған жоқ. Ол Рединг қаласында бизнес мектебінде оқып, дүкен кеңсесінде, жалақы есептеуші және бухгалтер болып жұмыс істеді, сонымен қатар бизнес мектебіндегі курстарын аяқтады. 1928 жылы кешкі орта мектепті үздік бітіруші болып аталды. Кейін ол өзінің таңдауларын былай сипаттады: «Некеге тұру, оқыту немесе қаһарлы болу». Ал, медбикелік бағдарламасында «тегін жатақхана мен тамақ» мүмкіндігі медбике болуды тартымды таңдауға айналдырды. 1943 жылдан 1945 жылға дейін АҚШ Армиясының медбикелер корпусында бірінші лейтенант болып қызмет етті және Америка әскери психиатрия мектебі орналасқан Англиядағы 312-ші далалық госпитальға жіберілді. Сол жерде ол британдық және американдық психиатрияның көрнекті тұлғаларымен танысып, бірге жұмыс істеді. Соғыстан кейін Пеплау осы адамдардың көпшілігімен бірге 1946 жылғы Ұлттық психикалық денсаулық заңының қабылдануы арқылы АҚШ-тағы психикалық денсаулық жүйесін жаңарту жұмысына қатысты. Ол жақсы жазатын автор еді және баяндамаларымен, сөздерімен және клиникалық оқыту семинарларымен кең танымал болды. Пеплау психиатриялық медбикелердің біліктілігін арттыруды қадағалап, олар пациенттерге сол заманғы психиатриялық ауруханаларда кең таралған күтімнен гөрі, шынайы емдік көмек көрсетуі керек деп есептеді. 1950-1960 жылдары ол АҚШ-тағы медбикелер үшін жазғы семинарлар өткізді, көбінесе штаттық психиатриялық ауруханаларда. Бұл семинарларда ол адамдар арасындағы қарым-қатынас тұжырымдамаларын, сұхбат алу техникаларын, сондай-ақ жеке, отбасылық және топтық терапияны оқытты. Пеплау Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының кеңесшісі болды және Африка, Латын Америкасы, Бельгия және АҚШ-тың көптеген университеттерінде қонақ профессор болып жұмыс істеді. Ол медбикеліктегі зерттеулерді ынталандырды, АҚШ Бас хирургының, АҚШ Әуе күштерінің және Ұлттық психикалық денсаулық институтының кеңесшісі қызметін атқарды. Ол көптеген үкіметтік саясатты қалыптастыру топтарына қатысты. 1970 жылдан 1972 жылға дейін Америка медбикелер қауымдастығының президенті, ал 1972 жылдан 1974 жылға дейін вице-президент болып қызмет етті. Рутгерс университетінен зейнетке шыққаннан кейін 1975 және 1976 жылдары Бельгиядағы Левен университетінде қонақ профессор болып жұмыс істеді.

Жеке өмір

1944 жылы Пеплау Америка армиясының психиатрымен танысты, ол да қысқа мерзімге Англиядағы 312-ші далалық госпитальде қызмет еткен. Психиатр соғыстан кейінгі стресспен күресіп жатқанда, ал Пеплау анасының олар танысқаннан кейін көп ұзамай күтпеген өліміне байланысты мазасыздыққа түсті, осылайша олардың қарым-қатынасы тез дамыды және Пеплау жүкті болды. Бірақ психиатр басқа біреуге үйленгендіктен, бұл қарым-қатынас уақытша болды. Пеплау қызын өзі тәрбиеледі. Ол әкесі туралы көпке айтқан жоқ, бірақ өмірінің соңында оны жақсы жайттармен еске алды. Летиция Энн Пеплау 1945 жылы дүниеге келді, кейіннен UCLA-да психология профессоры болып жұмыс істеді және ғылыми әдебиетке маңызды үлес қосты. Летиция туғаннан кейін Пеплау енді ешқандай маңызды қарым-қатынасқа түспеуге шешім қабылдады және бар күш-жігерін қызы мен мансабына жұмсады. 1999 жылы Пеплау Калифорния штатындағы Шерман-Оукс қаласындағы үйінде ұйықтағанда бейбіт түрде қайтыс болды.

Бағдарлау кезеңі

Бағдарлау кезеңін медбике бастайды. Бұл кезеңде медбике мен науқас бір-бірін таныстырып, олардың қарым-қатынасының сипатын анықтайды, нәтижесінде науқасқа бағытталған қарым-қатынас қалыптасады. Осы кезеңде кәсіби қарым-қатынас орнату маңызды, әлеуметтік емес. Бұл науқастың қарым-қатынастың орталығы екенін, барлық әрекеттер науқасқа көмектесуге бағытталғанын және болатынын түсіндіруді қамтиды. Әдетте, бұл кезең медбике-науқас қарым-қатынасының бастапқы, өте маңызды кезеңінде жүзеге асырылады, себебі бағдарлау кезеңі ауруханаға түскеннен кейін, науқас жаңа орта мен жаңа адамдарға бейімделіп жатқанда болады. Медбике науқасты ерекше тұлға ретінде танып біле бастайды, ал науқас медбике өзіне шынайы қызығушылық танытып отырғанын сезінуі керек. Сенім қалыптаса бастайды, науқас өзінің және медбикенің рөлін, сондай-ақ қарым-қатынастың шектерін түсіне бастайды.

Анықтау кезеңі

Клиент қарым-қатынас аясында жұмыс істеуге тиіс мәселелерді анықтауды бастайды. Медбикенің мақсаты – науқасқа өзінің өзара байланыстылығын/қатысуын түсінуге және өзіне деген жауапкершілікті арттыруға көмектесу.

Пайдалану кезеңі / Жұмыс кезеңі

Жұмыс кезеңінде медбике мен науқас науқастың толық мүмкіндіктерін дамытуға және қарым-қатынастағы мақсаттарына жетуге бірлесіп жұмыс істейді. Ориентация кезеңінен жұмыс кезеңіне өтудің белгісі – науқас медбикеге әлеуметтік жауапкершілік сезімінен гөрі, көмек ресурсы ретінде қараса (Peplau, 1997). Пациент медбикеге толық сенім артады және оның қызметтері мен кәсіби біліктілігін толыққанды пайдаланады. Медбике мен науқас шығару және қарым-қатынасты аяқтау мақсатына қарай жұмыс істейді.

Қаулы кезең/Тұрату кезеңі

Медбике-клиент қарым-қатынасының аяқталу кезеңі клиенттің қол жеткізген мақсаттарынан кейін басталады. Медбике мен клиент қарым-қатынасты қорытындылап, аяқтайды. Медбике-клиент қарым-қатынасының әлеуметтік қарым-қатынастан ерекшелігі – оның уақытша және көбінесе қысқа мерзімді болуы (Peplau, 1997). Ұзақ мерзімді қарым-қатынаста пациент ауруханадан шыққанда немесе қайтыс болғанда аяқталу жиі болады. Ал қысқа мерзімді қарым-қатынастарда, мысалы, емханаға бару, шұғыл көмекке жүгіну немесе денсаулық сақтау автобусында вакцина салдыру сияқты жағдайларда, пациент кеткен кезде аяқталады және қарым-қатынас көбінесе күрделі болмайды. Дегенмен, көп жағдайда қарым-қатынас клиент өзінің мәселелерін шешуге жетерлік сенімділікке ие болғаннан кейін аяқталуы керек.