Кіріспе
Теңіз кемесі, жағалаудағы жұмыстарда қолданылатын, жақсы тұрақтылыққа және толқындарға төзу қабілетіне ие.
Жарым су астындағы платформа – жағалаудағы бұрғылау қондырғылары, қауіпсіздік кемелері, мұнай өндіру платформалары және ауыр жүк көтеру крандары сияқты жағалаудағы мақсаттарда қолданылатын арнайы теңіз кемесі. Олардың кеме тұрақтылығы мен теңізде жүру қабілеті бұрғылау кемелеріне қарағанда жақсырақ.
Сипаттамалары
Теңіздің тереңдігі белгілі бір шектен асатын оффшорлық бұрғылау жұмыстары жүзуге арналған кемеден жүргізілуі тиіс, себебі бекітілген құрылымдар тиімді емес. Алғашқыда 1950 жылдардың басында CUSS I сияқты бір корпусты кемелер пайдаланылды, бірақ олардың үлкен толқындарда айтарлықтай вертикальды қозғалысы, иілуі және бұрылуы байқалды, сондықтан өнеркәсіпке тұрақтырақ бұрғылау платформалары қажет болды. Жартылай суға батырылатын кеме өз қалықтау күшінің көп бөлігін теңіз бетінен төмен орналасқан, су өткізбейтін балластық понтон арқылы алады және толқындардың әсерінен қорғалған. Құрылымдық тіреулер понтон мен жұмыс деңгейін байланыстырады. Жұмыс деңгейі конструкцияның кемеге жақсы тұрақтылығының арқасында теңіз деңгейінен жоғары орналасуы мүмкін, демек толқындардан қашыққа орналасады. Корпусы терең суға батырылғандықтан, жартылай суға батырылатын кемеге толқын жүктемесі қарапайым кемеге қарағанда аз әсер етеді. Дегенмен, су бетінің кішкентай ауданына ие болғандықтан, жартылай суға батырылатын кеме жүктеме өзгерістеріне сезімтал, сондықтан тұрақтылықты сақтау үшін оның бортындағы массасы теңгерілуі керек. Суға батып жүретін кемелерден айырмашылығы, жартылай суға батырылатын кеме теңіз түбіне тіреліп тұрмайды. Жартылай суға батырылатын кемелер балласт суын шығару арқылы (құрамындағы балласт суын алып тастау) терең судан жақын суға айналып, осылайша беттік кемелерге айналады. Әдетте олар осы конфигурацияда бір жерден екінші жерге жылжытылады. Ауыр жүк көтеру кемелері осы мүмкіндікті пайдаланып, құрылымының көп бөлігін суға батырып, басқа жүзу кемесінің астына орналасады, содан кейін басқа кемені жүк ретінде көтеру үшін балласт суын шығарады.
Ерте тарих
Жартылай су асты конструкциясы алғаш рет 1960 жылдардың басында мұнай платформаларының жұмысы үшін әзірленді. Оның авторы – Shell компаниясының қызметкері Брюс Коллипп саналады. Дегенмен, Эдвард Роберт Армстронг 1920 жылдардың соңында ұшақтар үшін "теңіз аэродромы" деп аталатын қону жолағы туралы идеясымен бұл саланың дамуына жол ашқан болуы мүмкін, себебі оның идеясы су астындағы балласттық резервуарлардағы бағаналарды ұқсас түрде пайдалануды және оларды теңіз түбіне болат кабельдермен бекітуді қамтыды. Алғашқы жакаптық қондырғылар, шағын су айдыны үшін, 1954 жылы салынған. Алғашқы жартылай су асты кемесі 1961 жылы кездейсоқ пайда болды. Blue Water Drilling Company компаниясы Мексика шығанағында Shell Oil Company үшін төрт бағаналы су асты бұрғылау қондырғысы Blue Water Rig No.1-ге иелік етті және оны басқарды. Понтонның салмағы қондырғының және оның жабдықтарының салмағын толық қолдауға жеткіліксіз болғандықтан, ол орналасқан жерлер арасында понтонның үсті және палубаның асты арасындағы тереңдікте сүйретілді. Осы тереңдіктегі қозғалыстар өте аз екені байқалды, сондай-ақ Blue Water Drilling және Shell бірлесіп, қондырғыны жүзбелі режимде пайдалануға болатыны туралы шешім қабылдады. 1972 жылға қарай 30 жартылай су асты құрылғысы болды.
s ()
Жарым су астындағы платформалар мұнай және газды теңізде бұрғылау үшін тұрақты негіз құрайды. Оларды буксирмен қажетті жерге жеткізіп, бекітуге болады, немесе өздерінің азимуттық жылжытқыштары арқылы динамикалық позициялау жүйесімен жылжытып, орнын сақтай алады. Халықаралық теңіз ұйымының MODU кодексі – жартылай су астындағы типтегі жылдам қозғалатын теңіз бұрғылау қондырғыларының жобалануы және пайдаланылуы бойынша аккредиттелген нұсқаулық болып табылады.
s ()
Жарым су асты кемелерінің тұрақтылығының артықшылықтары теңіздегі құрылыс саласында 1978 жылы Heerema Marine Contractors компаниясы Balder және Hermod деп аталған екі бірдей кран кемесін салғанда осы сала мамандары тарапынан тез мойындалды. Бұл жартылай су асты кран кемелері (SSCV) екі төменгі корпус (понтоннан), әрбір понтонның үстінде үш бағанадан және жоғарғы корпусқа ие. Ұзақ өтпей J. Ray McDermott және Saipem компаниялары да SSCV-ді пайдалануға енгізіп, осының нәтижесінде екі жаңа, өте ірі кеме – DB 102 (қазір Thialf) және Saipem 7000 пайда болды. Олар тиісінше 14 200 және 14 000 тонналық жүктерді көтеруге қабілетті. Кемелер қалыпты жүзу кезінде SSCV судан шығарылып, төменгі корпусының ғана бір бөлігі су астында қалады. Ал жүк көтеру операциялары кезінде кеме балласт сумен толтырылып, тереңірек батырылады. Осы арқылы төменгі корпус толығымен су астында қалады, бұл толқындар мен желдің әсерін азайтады. Бағаналардың арасын кеңінен орналастыру арқасында жоғары тұрақтылыққа қол жеткізіледі. Мұндай жоғары тұрақтылық оларға өте ауыр жүктерді қауіпсіз көтеруге мүмкіндік береді.
Теңіздегі зымыранды ұшыру және қону платформасы
1997 жылы «Оушен Одиссей» жылдам қозғалмалы бұрғылау платформасы ұшыру платформасына түрлендірілді. Барлығы платформадан 36 зымыран ұшырылды. Соңғы ұшырылым 2014 жылы жасалды, одан кейін иесі Sea Launch компаниясы барлық операцияларды күрт қысқартуға көшті. Space Exploration Technologies (SpaceX) компаниясы Starship ұшыру және қонуы үшін түрлендірілген жартылай су астына батып кететін мұнай бұрғылау платформаларын пайдалану мүмкіндігін қарастырып жатыр. SpaceX 2021 жылы ENSCO/Valaris 8506 теңіздік үлгісіне ұқсас екі бұрынғы мұнай бұрғылау платформасын сатып алды, бірақ олар жарамсыз деп табылғаннан кейін 2023 жылы сатылды.