Кіріспе

Цинциннатиде, Огайо, АҚШ-та жыл сайынғы хор фестивалі
Цинциннати мамыр фестивалі – екі апталық жыл сайынғы хор фестивалі, мамыр айында Цинциннати, Огайо, АҚШ-та өткізіледі.

Тарих

Фестивальдің тамыры 1840 жылдарға дейін барып жетеді, сол кезде сол қалада Saengerfests өтіп, АҚШ-тың түкпір-түкпірінен және шетелден әншілерді шақырып, сол заманғы ірі классикалық туындыларды орындаған. "Жырлайтын қала" кітабында Цинциннатидің 1800 жылдардың соңындағы бейнесі былай суреттеледі: "XIX ғасырдың соңғы онжылдықтарында Цинциннати Американың мәдени көшбасшыларының бірі ретінде бекінді, 1873 жылы құрылған, қазірге дейін жалғасып келе жатқан Мамыр фестивалі, 1886 жылы ашылған Цинциннати өнер мұражайы және оның іргелес орналасқан Цинциннати өнер академиясы (1887) және Цинциннати симфониялық оркестрі (1895) осыны куәландырды. Ән айту қоғамдары он тоғызыншы ғасырда өте танымал болды, ал Цинциннатидегі дәстүр де ерекшеленбеді. Ағылшын және неміс қоғамдарының екеуі де көзге түсті. Екі ұлттық хор дәстүрінің арасындағы ең басты айырмашылықтар тіл, тегі, құрамы және әлеуметтік кеңістігі болды. Цинциннатидің ең ерте хор ансамбльдерінің бірі – ағылшын қоғамының басты мақсаты музыка жасау болды. Алғашқы неміс қоғамы 1825 жылы құрылды, бірақ осы ұйымдардың көпшілігі 1840 жылдардың соңындағы көші-қон толқынынан кейін пайда болды. Олар музыка орындаумен қатар, тамақтанып, ішімдік ішуге де мүмкіндік берді. Көптеген неміс қоғамдары ерлер хорларынан тұрды, бірақ ғасырдың соңғы жартысында әйелдер де қабылданатын, көбінесе әнші емес, қолдау көрсететін мүшелер ретінде қабылданатын. 1863 жылдың қазан айында "Цинциннатидің музыкалық қауымына" хат жолданды, онда "Бостон мен Нью-Йорктің ескі қоғамдары сияқты үлкен хорлық қоғам құруға мүдделі әншілер мен әншілерді шақыруға" шақырылды. Ораторияны ұлттық немесе қоғамдық жақындықтарына қарамастан, Цинциннати әншілерінің кең ауқымынан мүшелерді тарта отырып ұсынуға бағытталған бұл аралас хор тәсілі Мамыр фестивалінің маңызды алғышарты саналады. Банкир және шарапшы Николас Лонгворттың немересі, полковник Джордж Уорд Николстің әйелі Мария Лонгворт Николс Сторр 1871 жылы Англияға сапар шекті. Ол ондағы ірі ағылшын фестивальдерінің бірін көрді. Үйде Николс мырза Гармониялық қоғамның мүшесі болғандықтан, олар екеуі ағылшын үлгісіндегі хор музыкасына белсенді қатысты. Миссис Николс Цинциннатидің хор дәстүрі өздерінің музыкалық фестивалін бастауға өте қолайлы орын екенін түсінді. Ол танымал американдық дирижер Теодор Томасқа хат жазып, Цинциннатиге келесі сапарында кездесуін сұрады. Ол былай деп еске алады: "1871 жылы [нақтырақ айтқанда, 1872 жылы] келгенімде, жетекші отбасылардың бірінен келген жас үйленген әйел маған үлкен Музыкалық фестиваль жоспарын ұсынды. Ол мені дирижер етіп тағайындауды ұсынды, мен көркемдік жағына жауапты болам, ал ол шаруашылық мәселелерді шешетін адамдарды табады. Мен көп ұзамай бұл әйелдің көптеген салаларда өте талантты екенін, сонымен қатар оның талғамы әуесқойларға тән емес екенін түсіндім, мен оның тілегін орындауға дайын болдым". Атқару комитетінің алғашқы қадамдарының бірі Теодор Томасты музыкалық директор, ал Карл Барусты хор директоры етіп тағайындау болды. Томас басқаратын оркестр фестивальдің әр шарасында 1904 жылға дейін өнер көрсететін. Цинциннатидегі музыка мұғалімі Артур Миз репетицияларда сүйемелдеуші, кейін фестиваль органисті болып тағайындалды. Көркемдік күштер толығымен неміс тілінде болса, іс-шараны жоспарлаған әкімшілік топтың көпшілігі ағылшын тегінен шыққан. Хор мүшелерінен күтілетін талаптарды сипаттайтын ақпарат ағылшын және неміс тілдерінде басылып, 121 музыка дүкеніне, 60 пошта бөліміне және 144 әншілер қауымына таратылды. Сондай-ақ, Огайо, Индиана, Кентукки штаттары мен "Батыстың жетекші газеттеріне" 1120 газет таратылды.

1873 жылғы фестиваль

Оркестр неміс; музыканың үштен үш бөлігі неміс, ал қалған бөлігі экзотикалық; әншілердің жартысынан да аз туған жерде туған; бірақ, осының бәріне қарамастан, ол толығымен американдық, себебі осындай алып істің жүзеге асыруына қажетті күшті тек ағылшын-саксонның жұмсақталған және күшейтілген түрі – янки ғана бере алады. Орындаулардың репертуары басым бөлігі неміс тілінде болды. Гендель, Бах, Бетховен, Гайдн және Моцарт алғашқы екі концертті құрады. Жеті концертте орындалған алпыс шығарманың тек бесеуі ғана неміс тілінде сөйлейтін елде тумаған композиторларға тиесілі болды. Матине концерттері көбінесе ариялар, көркем әндер және жеңіл оркестрлік шығармалардан, соның ішінде симфониялардың жеке бөлімдері, Штраустың вальстері мен увертюраларынан тұрды. Томас ұйымдастырған кешкі концерттер неғұрлым ресми форматта өтті және маңызды вокалдық және хорлық шығармаларды қамтыды, олардың ішінде Гендельдің «Деттинген Те Деум», Глюктің «Орфео және Эвридика» операсынан көріністер, Бетховеннің Тоғызыншы симфониясы, сондай-ақ таза симфониялық шығармалар мен концерттік ариялар бар еді.

1875 жылғы фестиваль

1875 жылы Саенгерфест залында екінші мамыр фестивалі өтті, онда Бахтың «Магнификаты» мен Брамстың «Триумфлиді» алғаш рет Америкада орындалды. Фестиваль барысында Цинциннатиде көктемде жиі болатын нөсер жаңбырлар мен ақ бұрқақ 1873 жылы болғандай, залдағы темір төбеге тиді. Үлкен зал дыбыс күшейткіш ретінде әрекет етті, және Томас дауылдар басылғанша концерттерді бірнеше рет тоқтатуға мәжбүр болды. Бірінші фестиваль туралы баспасөзде жарияланған екі мәселе 1875 жылы да сақталды. «Газет» газетінің тілшісі залдағы температура тым жоғары екенін хабарлады. Бұл мәселені «атқару комитетінің бір мүшесі жылдам шешіп, тым қатты бекітілген терезелердің шыныларын сындырып шығарды, оларды оңай алып тастау мүмкін болмады». Тағы бір мәселе туды, себебі төрт мыңға жуық көрермен, сондай-ақ көшеде екі мыңнан астам адам болды, олар залдағы тығыздықтан көңілдері толып, мың адамға дәліздерде тұруға рұқсат беру «дәліздерде арнайы орын таңдаған билет иелерін қатты ренжітеді» деп шағымданады.

Музыкалық зал және 1878 жылғы фестиваль

Кентуккиде туған теміржол кәсіпкері Рубен Спрингер зал мәселелерінен қатты кейіп көрді, сондықтан ол жаңа музыкалық зал құрылысына мүмкіндік беру үшін, қарсы қаржы жинау қорын құруға бастапқы 125 000 доллар көмектесті. Зал құрылысы 1877 жылдың 1 мамырында басталды, бұл үшінші мамыр фестивалі басталуға бір жыл қалғанда болды. Ол 1878 жылғы мамыр фестивалінің алғашқы концертінде, 14 мамырда ашылды. (125) Музыкалық залда өткен алғашқы фестиваль билеттері: "бір орынға 2 доллар, тұрған орынға 1 доллар, ал жеті концерттің толық жиынтығына 10 доллар" құрады. Цинциннатидің мамыр фестивалі 1878 жылдан бері Спрингер аудиториясында өтіп келеді.

Эдвард Элгар Цинциннатиде

Теодор Томас 1905 жылы қайтыс болғаннан кейін 1906 жылғы мамыр фестивалінде британ композиторы сэр Эдвард Элгар өзінің «Геронтийдің арманы» атты ораториясын соңғы концертте дирижерлік етті. Элгар – ең танымал британ композиторы болды және оның музыкасы АҚШ-та кеңінен танымал еді. Ол фестивальдің екінші, бесінші және алтыншы концерттерін өткізді, ал оған дейін екі апта бойы орындаушылармен бірге музыкасын жаттықты. Теодор Томас 1904 жылғы мамыр фестивалінде «Геронтиус» ораториясын дирижерлік еткен еді, ал оның сәттілігі мен композитордың даңқы директорлар кеңесін алдағы фестивальде Элгарды қонақ дирижер ретінде және танымал тұлға ретінде қарастыруға итермелеген болуы мүмкін. Май фестивалі қауымдастығының вице-президенті Лоуренс Максвелл-младший хорды ашуландырып, «мемориалдық концерт өткізуге қарсы екенін, мұндай концерттің басқарма бекітпегенін, бағдарламаның мазмұнының дұрыс емес екенін және Томас оны естігенде қабірінде айналып жатар еді» деді. Фестиваль басқармасы хорға татуласу немесе оларды қорлау мақсатымен 1906 жылғы мамыр фестивалінің ашылуына арналған жеке естелік концертті жоспарлады. Хор Максвеллдің отставкасын талап етіп хат жазды, сондай-ақ «егер Директорлар кеңесі бұл талапты қабылдамаса, біздің басқа амалымыз жоқ, хор бірден отставкаға кетеді» деп қосты. Май фестивалі хоры көп ұзамай таратылды, ал директорлар кеңесі Максвеллді Май фестивалі қауымдастығының келесі президенті етіп тағайындады. Қырқылыс ортасында фестиваль басқармасын қайта ұйымдастырып, 1906 жылғы концерттерге маркетингтік жоспар жасады, соның шеңберінде «[Фрэнк] Ван дер Стуккен фестиваль дирижері болып тағайындалды, ал сэр Эдвард Элгар шетелдік тартымдылық ретінде қарастырылды». Фрэнк ван дер Стуккен жақында құрылған Цинциннати симфониялық оркестрінің дирижері болды, және басқарма Цинциннати оркестрінің 1906 жылғы мамыр фестивалінде алғаш рет өнер көрсететініне шешім берді. Соңғы концерт сол күні кешке өтті, оның бағдарламасында «Геронтийдің арманы» және Бетховеннің Тоғызыншы симфониясы болды.

Май фестивалі мен Цинциннати мектебінің музыкасы

Дегенмен, Синциннати тұрғындары үшін ең бағалы мектеп хорларының жиынтық өнерлері сол кездегі екі жылда бір рет өткізілетін мамыр фестивальдері болған шығар. Алғашқы мамыр фестивальдерінде (1873 және 1875 жылдары) қаланың бастауыш, орта және педагогикалық мектептерінің оқушылары мен мұғалімдерінен құралған үлкен хор, мемлекеттік мектеп сабақтарында үйренген музыканы орындады. 1882 жылдан бастап фестиваль ұйымдастырушылары Бахтың «Матай Пашшалығы», Берлиоздың «Фаусттың кінәсі», «Те Деум», Генделдің «Иуда Маккабей» немесе Рубинштейннің «Вавилон мұнарасы» сияқты студенттік хор ансамбльдерін фестивальдің тұрақты репертуарына енгізе бастады. 1897 жылы қалалық мектептерден 2000-ға жуық оқушы қатысқан балалар мамыр фестивалінде Франц Абттың «Күлшегір» операсы қойылды. Мектеп оқушыларының хорлары Орфтың «Кармина Бурана», Уолтонның «Белшазар тойы», Малердің «3-ші симфониясы» және Бриттеннің «Соғыс реквиемі» сияқты ірі туындыларға қатысуды жалғастыруда. Барлық бұл жетістіктер Цинциннати мектептері, мемлекеттік және жекеменшік, оқу бағдарламаларына музыканы енгізбегенде мүмкін болмас еді.

Ерекше орындары мен соңғы тарихы

Репертуардағы ең ірі туынды – Малердің 8-ші симфониясы, көбінесе «Мың симфониясы» деп аталады. 1931 жылғы фестивальде тоғыз жүз адамдық хор, үлкен оркестр және сегіз солист қатысқан орындалуы сол кезде сирек кездесетін жағдай еді. Африка-американдық композитор Роберт Натаниел Детттің «Моисейге берілген бұйрықтар» атты ораториясы 1937 жылғы мамыр фестивалінде орындалды. 2014 жылы мамыр фестивалі хоры мен Цинциннати симфониялық оркестрі Карнеги залында ораторияның толық қойылымын ұйымдастырды. Соғыс және қайғылы оқиғалар кезінде мамыр фестивалі дәстүрлі түрде батырларды құрметтеу және қасіретті басу үшін бастама көтерді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1942 жылы патриоттық музыка басымдыққа ие болды, ал орындаушылар өз қызметтерін тегін ұсынды. Жиналған барлық қаржы Цинциннати соғыс қорына берілді. 1944 жылы Кентукки штатының Кэмпбелл фортынан келген Әйелдер армиясының хоры Фрэнк Лоссердің «WAC әнұраны» атты туындысын орындады, ал фестивальге көптеген әскерлер келді. 2001 жылдың 11 қыркүйегінде Нью-Йорк, Вашингтон және Пенсильванияда болған терактілік шабуылдардан кейін бір ай өткен соң, мамыр фестивалі хоры Нью-Йорктегі Карнеги залына барып, Цинциннати симфониялық оркестрі мен Джеймс Конлонмен бірге Бриттеннің күшті «Соғыс реквиемін» орындады. АҚШ Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан кезде туындаған мәселелер келесі фестивальге дейін үш жылдық үзіліске әкелді. Содан кейін, қағаз жетіспеуіне байланысты бағдарлама қысқартылып, үш концертке дейін азайтылды. 1946 жылғы Жеңіс фестивалі «Аллилуйя» хорымен ашылды, ал барлық бағдарлама бейбітшілікке арналды. Рой Харристің «Халық әндері симфониясында» 500 мектеп оқушысы ән шырқады, ал олардың киімдері хор тұрғызын қызыл, ақ және көк түсті үш жолаққа бөлді. 1967 жылға дейін мамыр фестивалі екі жылда бір рет өткізілді, тек бірнеше ерекше жағдайлар болды, бірақ содан бері жыл сайын өткізіліп келеді. Мамыр фестивалі 1956 жылы афроамерикандық әншілерге есігін ашты. 1989 жылдан бері Мамыр фестивалі хоры Роберт Порконың жетекшілігінде жұмыс істейді. Хор оқу жылында сейсенбі күндері сағат 19:00-ден 22:00-ге дейін репетиция жасайды. Хор Цинциннати симфониялық және Pops оркестрлерімен үнемі өнер көрсетеді, Музыка залында (Цинциннати) және Riverbend Music Center-де ән салады. Мамыр фестивалі хоры жоғары деңгейдегі орындалуы үшін сыншылардың мақтауына ие болды. Мамыр фестивалі камералық хоры жыл сайынғы мамыр фестивалі кезінде және жыл бойы Кентукки штатының солтүстігіндегі Успенский соборында, сондай-ақ түрлі қоғамдық концерттерде өнер көрсетеді. Сонымен қатар, 1986 жылы Мамыр фестивалі жастар хоры құрылды. Аймақтық мектептерден құралған MFYC-ті Джеймс Багвелл басқарады және оның мүшелеріне (конкурс арқылы қатысуы керек) орта мектеп деңгейінен асып түсетін күрделі музыканы орындау мүмкіндігі беріледі. MFYC сонымен қатар жыл бойы ересектердің Мамыр фестивалімен бірге өнер көрсетуге мүмкіндік алады, әсіресе мамыр фестивалі кезінде. 2017 жылдың 5 желтоқсанында Цинциннати Мамыр фестивалі 2018 жылдың мамыр айында Джеймс Левиннің қатысуын тоқтатты, өйткені төрт ер адам оны жыныстық зорлық-зомбылық жасады деп айыптады. 2020 жылдың 12 наурызынан бастап барлық концерттер тоқтатылды және COVID-19 пандемиясының салдарынан виртуалды концерттер өткізілуде.