Кіріспе

Рим шартын қайта қарау

Бірыңғай Еуропалық акт (БЕА) 1957 жылғы Рим шартының алғашқы маңызды қайта қаралуы болды. Акт Еуропалық қауымдастығына 1992 жылдың 31 желтоқсанына дейін бірыңғай нарықты құру мақсатын қойды және Еуропалық Одақтың Ортақ Сыртқы және Қауіпсіздік саясатының (ОСҚС) алғы күші ретінде, ол Еуропалық саяси ынтымақтастықты кодификациялауға көмектесті. Түзету шарты 1986 жылғы 17 ақпанда Люксембург қаласында және 1986 жылғы 28 ақпанда Гаагада қол қойылды. Ол 1987 жылдың 1 шілдесінде Делорс комиссиясы кезінде күшіне енді. БЕА-ның басты элементі – 1992 жылға дейін Еуропалық қауымдастықта бірыңғай нарықты құру болды, сол кезде қажетті заңнамалық реформалар аяқталуы тиіс еді. Бұл шаралар, мемлекеттер арасындағы шекарадан өту кезіндегі сауда мен инвестицияларға кедергі келтіретін тарифтік емес бөгеттерді жою арқылы он екі мүше мемлекетке кең экономикалық серпіліс береді деген сенімде болды. Оларды жоюды жеңілдету үшін БЕА қауымдастықтың заң шығару процесін ынтымақтастық процедурасын енгізу және білікті көпшілік дауыс беруді жаңа салаларға кеңейту арқылы реформалады. Заң шығару процесін қысқарту шаралары да қабылданды. 1992 жылғы Маастрихт шартын күтіп, БЕА-ға қол қойған елдер «Еуропалық қауымдастықтарды құру туралы шарттар негізінде басталган жұмысты жалғастыру және өз мемлекеттері арасындағы қарым-қатынастарды толығымен Еуропалық Одаққа айналдыру ниетімен басшылыққа алынды» деп мәлімдеді.

Өмірбаян

ЕЭО-ға қол қою 1980-ші жылдары Еуропалық қауымдастық мүшелері арасындағы еркін сауданың іс жүзінде болмауына наразылық тудырды. Бизнес және саяси лидерлер елдер арасындағы заңдарды үйлестіруді және саясаттағы келіспеушіліктерді шешуді қалады. Шарт қауымдастықтың институционалдық реформасы жөніндегі Дугге есебінің және Еуропалық комиссияның ортақ нарықты реформалау туралы ақ парағының белгілі бір бөлімдерін іске асыру мақсатымен әзірленді. Нәтижесіндегі шарт 1992 жылға дейін қауымдастықта "Бірыңғай нарық" құруға бағытталды, және осы мақсатқа жету үшін, кейін ынтымақтастық процедурасы деп аталған, заң шығару процесін күшейтілген ынтымақтастыққа негіздеуді қабылдады, бұл Еуропалық парламентке заң шығаруда алғаш рет нақты үн беру мүмкіндігін берді және Министрлер кеңесінде көпшілік дауыс беруді көбейтті. Аталған процедура бойынша, Парламенттің қолдауымен және Комиссияның ұсынысы бойынша Кеңес заңнамалық ұсынысты білікті көпшілікпен қабылдай алады, бірақ Кеңес Парламент ұсынған заңды қабылдаудан бас тартуын да бірауыздан қабылдау арқылы жоққа шығара алады.

Заңның жұмыспен қамту туралы уәдесі

Келісім сауданы либерализациялау жұмыспен қамтудың жаңаруына мүмкіндік береді деген үмітпен кеңінен жарнамаланды. 1992 жылы қауымдастықтың ішкі нарығының толыққанды құрылуы "жұмыссыздықты бұрынғы деңгейге дейін төмендету үшін жеткіліксіз болуы мүмкін, ол 1973 жылғы мұнай дағдарысынан бұрынғы көрсеткіштерге жеткен", - деп мәлімдеді ЕО Комиссиясының төрағасы Жак Делор. Ратификация кезінде ЕО "жоғары жұмыссыздық деңгейіне толы" аймақ сияқты көрінді. Сәуірде 1992 жылы жұмыс күшінің 9%-дан астамы жұмыссыз болды – АҚШ-тағы 7,1%-дан 2%-ға артық, ал Жапониядағы жұмыссыздық деңгейі 2,2% құрады. 1980 жылдардың екінші жартысында жұмыспен қамту 1950 жылдардан бері ең жылдам қарқынмен өсті, бірақ жұмыссыздықтың 8,3% деңгейге төмендеуі ЕО Әлеуметтік мәселелер жөніндегі комиссары Вассо Папандреуге жұмыссыздықтың қауымдастықта ендемік сипатқа ие болғанын көрсетті. Жұмыспен қамтудың өсуі "1992 жылғы риторикада" маңызды орын алды. Толық жұмыс күні және тұрақты жұмыспен қамту үлгісі әлеуметтік қамсыздандыру жүйесінің негізін құрағандықтан, бұл әлеуметтік сақтандыру және теңдік салаларында айқын шығындарға әкелуі мүмкін еді. Бірыңғай нарықтың жұмыспен қамтуға тигізер пайдасы туралы екінші күмәнділік – болжамдар мүше мемлекеттердің сол кездегі шектеулі макроэкономикалық саясатын кері қайтаруға немесе кем дегенде жеңілдетуге бейімділігі болды. Cecchini есебіндегі орта мерзімді болжам бойынша, қауымдастық ішіндегі саудаға кедергілерді жою нәтижесінде 4,4 миллион қосымша жұмыс орны құрылады деп күтілді. Бұл толыққанды сауданы либерализациялаудың артықшылықтары инфляциялық қысымды және сыртқы төлемдер балансының шектеулерін стихиялы түрде жеңілдету болып табылады, ал соңғы "қимыл еркіндігі" "экспансиялық экономикалық саясатты" пайдалану үшін "пайдаланылады". ЕЭА мүше мемлекеттерді Еуропалық валюталық одағына (ЭВО) қажетті "экономикалық және монетарлық саясаттың конвергенциясын" дамытуға міндеттеді. Экономикалық және монетарлық одақ критерийлері 1992 жылғы Маастрихт шартына қалдырылды. SEA бұл "Еуропалық монетарлық жүйе (ЕМЖ) шеңберіндегі ынтымақтастық тәжірибесін ескеруі тиіс" деп атап өтті. ЕМЖ қатысушы мемлекеттердің валюталарын байланыстырды және олардың үкіметтерін инфляцияны бақылауда ұстау және валюта бағамының үлкен ауытқуларына жол бермеу үшін жеткілікті қатаң фискалдық және монетарлық саясатқа міндеттеді. "Маастрихт критерийлері" растағандай, бұл үкіметке жұмыс орындарын ынталандыру үшін экспансиялық саясатты қарастыруға мүмкіндік беретін жоғары шекті белгіледі. Ол мүше мемлекеттер арасындағы сауда теңгерімшілігін жеңілдету үшін рефляцияны үйлестіру механизмін көздеген жоқ. Тэтчер үшін акт Ұлыбританияның Еуропа үшін ұзақ жылдар бойы сақталып келген "еркін сауда" көрінісінің іске асуын білдірді. Ортақ нарықтың тарифтік міндеттемелерінен тыс, акт "ұлттық стандарттардың әртүрлілігі, қызметтер көрсетудегі түрлі шектеулер және шетелдік фирмаларды мемлекеттік сатып алудан шеттету" арқылы туындаған "ішкі саудадағы" "жағымсыз" кедергілерді жояды. Сатып алу қабілеті "Жапониядан, АҚШ-тан үлкен" бірыңғай нарықты құру үшін Ұлыбритания және оның серіктестері: <blockquote>Сақтандыру компанияларының бүкіл қауымдастықта бизнес жүргізуіне мүмкіндік беруге бағытталған шаралар [британ экономикасы үшін қаржылық қызметтер маңызды рөл атқарды]. Адамдарға бүкіл қауымдастықта өздерінің кәсіптері мен мамандықтарын еркін жүзеге асыруға мүмкіндік беретін шаралар. Тауарлардың еркін айналымын қамтамасыз ету үшін кедендік кедергілер мен формальдылықтарды жою және уақытты қажет ететін кешіктірулерсіз шаралар. Кез келген компания өз тауарлары мен қызметтерін кедергісіз сата алатынына көз жеткізуге бағытталған шаралар. Капиталдың еркін қозғалысын қамтамасыз етуге бағытталған шаралар. Осы жеңілдіктерге сүйене отырып, Маастрихт және одан кейінгі шарттар Бірыңғай нарық көрінісінен асып, Ұлыбританияны дамып келе жатқан "федералды Еуропаға" міндеттеді деп, 2015 жылы консервативті "евроскептиктер" Ұлыбританияның келісімшартқа қосылуын жалғастыру туралы референдум өткізуге қол жеткізді. Британия "Исландиядан Ресей шекарасына дейінгі еуропалық еркін сауда аймағының" "бөлігі" болып қала береді деп болжаған кезде, ресми "Vote Leave" науқаны және оның одақтастары 2016 жылғы маусымда өткен "Brexit" референдумында жеңіске жетті. Бірыңғай нарыққа мүшелікті жалғастыру немесе бірыңғай нарықпен реттеушілік үйлесімге негізделген еркін сауда келісімі туралы келіссөздер жүргізу туралы ұсыныстарды қабылдамағаннан кейін, 2019 жылғы қазан айындағы Шығу келісімінің шарттарына сәйкес Борис Джонсонның консервативтік үкіметі 2020 жылғы қаңтар айының соңында Ұлыбританияны Еуропалық одақтан, сонымен қатар SEA-дан шығарды.