Кіріспе
Түсті басып шығаруда қолданылатын субтрактивті түсті модель – CMYK түсті моделі (процесс түсі немесе төрт түсті деп те аталады), ол түсті басып шығаруда қолданылатын CMY түсті моделіне негізделген субтрактивті түсті модель, сонымен қатар басып шығару процесін сипаттау үшін де қолданылады. CMYK аббревиатурасы қолданылатын төрт түрлі сия пластиналарын білдіреді: көк, күлгін, сары және қара (кілт). CMYK моделі жарық, әдетте ақ түстегі фонға түстерді ішінара немесе толық жабу арқылы жұмыс істейді. Сия жарықтың шағылысуын азайтады. Мұндай модель субтрактивті деп аталады, себебі сиялар ақ жарықтан қызыл, жасыл және көк түстерді "кейтеді"; ақ жарықтан қызыл түс алынса – көк, жасыл алынса – күлгін, ал көк алынса – сары түс шығады. RGB сияқты аддитивті түсті модельдерде ақ – барлық негізгі түсті жарықтардың "қосымша" үйлесімі, ал қара – түстің жоқтығы. CMYK моделінде керісінше: ақ – қағаздың немесе басқа фонның табиғи түсі, ал қара – түсті сиялардың толық үйлесімінен пайда болады. Сияның құнын үнемдеу және қара түстің тереңдігін арттыру үшін, көк, күлгін және сары сиялардың қосылуының орнына немесе олармен бірге қара сия қолданылады.
The CMYK color model (also known as process color, or four color) is a subtractive color model, based on the CMY color model, used in color printing, and is also used to describe the printing process itself. The abbreviation CMYK refers to the four ink plates used: cyan, magenta, yellow, and key (black). The CMYK model works by partially or entirely masking colors on a lighter, usually white, background. The ink reduces the light that would otherwise be reflected. Such a model is called subtractive because inks "subtract" the colors red, green and blue from white light; white light minus red leaves cyan, white light minus green leaves magenta, and white light minus blue leaves yellow. In additive color models, such as RGB, white is the "additive" combination of all primary colored lights, and black is the absence of color. In the CMYK model, it is the opposite: white is the natural color of the paper or other background, black results from a full combination of colored inks. To save cost on ink, and to produce deeper black tones, unsaturated and dark colors are produced by using black ink instead of or in addition to the combination of cyan, magenta, and yellow.
Жартылай тоңдыру
CMYK басып шығару кезінде жартылай тону (немесе скрининг) негізгі түстердің толық қанығуынан кем болуына мүмкіндік береді; әрбір негізгі түстің кішкентай нүктелері адам көзіне тұтас түс ретінде көрінетіндей етіп, белгілі бір үлгіде басылады. Мысалы, 20% жарты тонмен басылған құлпынай түсі (магента) қызғылт түс береді, себебі көз үлкен ақ қағаздағы кішкентай құлпынай нүктелерін таза құлпынай сиясының түсіне қарағанда ашық және аз қаныққан деп қабылдайды. Жартылай тону әр түстің үздіксіз өзгеруін қамтамасыз етеді, бұл негізгі түстерді үздіксіз араластыруға мүмкіндік береді. Жартылай тону болмаса, әрбір негізгі түс тек екі жағдайда болуы мүмкін – қосылған немесе қосылмаған, бұл тек сегіз түсті ғана шығаруға мүмкіндік береді: ақ, үш негізгі түс, үш аралас түс және қара.
CMY-мен салыстыру
CMYK түстік моделі CMY түстік үлгісіне негізделген, онда қара боя жоқ. Дегенмен, коммерциялық тұрғыдан қолданылатын көк, күлгін және сары бояларды араластыру арқылы алынған жетілмеген қара түс қанағаттандырмайды, сондықтан төрт түсті басып шығаруда негізгі түстерге қоса қара боя қолданылады. Қара бояны қолданудың негізгі себептері: Түстік бөлістерді дайындаудың дәстүрлі әдісінде, қара сызық суретіндегі қызыл кілт сызық қатты немесе аралас түстік аймақтардың шекараларын көрсетеді. Кейде, кілт сызық түс индикаторы ретінде де, қара түсте басылатын контур ретінде де қолданылатын, себебі қара пластинада әдетте кілт сызық болады. CMYK-дегі K әрпі кілт сызықты немесе қара пластинаны білдіреді, кейде ол кілт пластинасы деп те аталады. Мәтін әдетте қара түсте басылады және ұсақ бөлшектерді (мысалы, серифтерді) қамтиды. Мәтінді (немесе басқа да егжей-тегжейлі контурларды) үш боямен қайта өндіру кезінде тіпті ең кішкентай бұрмалануды болдырмау үшін өте жоғары дәлдікте тіркеу қажет. 100% көк, күлгін және сары боялардың қосындысы қағазды боямен толық сіңіріп алады, оның кебу уақытын ұзартады, бояның таралуына себеп болады немесе (әсіресе газет қағазы сияқты нашар сапалы қағаздарда) қағазды соншалық деградацияға ұшыратады, одан ол жыртылуы мүмкін. Теория бойынша, 100% көк, күлгін және сары боялардың қосындысы көрінетін жарықтың барлық спектрін толығымен сіңіріп алып, тамаша қара түс жасауы керек болса да, практикалық боялар идеалды сипаттамаларына жетпейді, нәтижесінде шынайы қара түске ұқсамайтын, лас қара түс пайда болады. Қара боя көбірек жарықты сіңіріп, әлдеқайда жақсы қара түс береді. Қара боя, қара түс жасау үшін қажетті түсті боялардың қосындысынан арзан. CMY бояларымен жасалған қара түс кейде композиттік қара деп аталады. Өте қараңғы аймақ қажет болған кезде, алдымен түсті немесе сұр CMY "негіз" жағылады, содан кейін үстіне толық қара қабат жағылады, бұл бай, терең қара түс жасауға мүмкіндік береді; мұндай қара түс бай қара деп аталады. Қолданылатын қара бояның мөлшері басқа боялардың орнына ауыстырылатын мөлшерге байланысты өзгереді, ал таңдау қолданылатын технологияға, қағазға және бояға байланысты. Түсті алып тастау, түсті қосу және сұр компонентті алмастыру процестері соңғы қоспаны анықтау үшін қолданылады; басып шығару тапсырмасына байланысты әртүрлі CMYK рецепттері қолданылады.
In traditional preparation of color separations, a red keyline on the black line art marked the outline of solid or tint color areas. In some cases a black keyline was used when it served as both a color indicator and an outline to be printed in black because usually the black plate contained the keyline. The K in CMYK represents the keyline or black plate, also sometimes called the key plate. Text is typically printed in black and includes fine detail (such as serifs). To avoid even slight blurring when reproducing text (or other finely detailed outlines) using three inks would require impractically accurate registration. A combination of 100% cyan, magenta, and yellow inks soaks the paper with ink, making it slower to dry, causing bleeding, or (especially on low quality paper such as newsprint) weakening the paper so much that it tears. Although a combination of 100% cyan, magenta, and yellow inks should, in theory, completely absorb the entire visible spectrum of light and produce a perfect black, practical inks fall short of their ideal characteristics, and the result is actually a dark muddy color that does not quite appear black. Black ink absorbs more light and yields much better blacks. Black ink is less expensive than the combination of colored inks that makes black. A black made with just CMY inks is sometimes called a composite black. When a very dark area is wanted, a colored or gray CMY "bedding" is applied first, then a full black layer is applied on top, making a rich, deep black; this is called rich black. The amount of black to use to replace amounts of the other inks is variable, and the choice depends on the technology, paper and ink in use. Processes called under color removal, under color addition, and gray component replacement are used to decide on the final mix; different CMYK recipes will be used depending on the printing task.
Басқа да түсті принтерлер үлгілері
CMYK немесе процестік түсті басып шығару, қағаздағы түстерді жасау үшін нақты түсті сиялар қолданылатын нүктелі түсті басып шығарудан өзгеше. Кейбір баспа машиналары төрт түсті процестік сиялармен және қосымша нүктелі түсті сиялармен бір уақытта басып шығаруға қабілетті. Жоғары сапалы басылған материалдар, мысалы, маркетингтік брошюралар мен кітаптар, көбінесе процестік түсті басып шығаруды қажет ететін фотосуреттерді, сондай-ақ металл сиялар сияқты арнайы графикалық эффектілерді және басылған өнімнің жылтырлығын арттыратын лак сияқты әрлеулерді қамтиды. CMYK – процестік принтерлер, олар көбінесе салыстырмалы түрде тар түстік спектрге ие. Pantone компаниясының алты түсті (CMYKOG) Hexachrome сияқты процестер түстік спектрді едәуір кеңейтеді. CMYK арқылы ашық, қаныққан түстерді жасау жиі мүмкін болмайды, ал жалпы ашық түстер жарты тонды үлгіні көрінеуі мүмкін. CMYK-қа ашық көк және фуксин сияларын қосу арқылы қолданылатын CcMmYK процесі бұл мәселелерді шеше алады, және осындай процесті көптеген сиялы принтерлер, тіпті үстел үлгілері де қолданады.
RGB дисплейлерімен салыстыру
RGB дисплейлер мен CMYK басылымдарын салыстыру қиын болуы мүмкін, себебі түс көшіру технологиялары мен қасиеттері мүлдем әртүрлі. Компьютер мониторы қызыл, жасыл және көк түстердің араласуы арқылы түрлі-түсті суреттерді жасайды. Ал CMYK принтері жарықты сіңіретін кәгізбас, фуксин және сары сияларды қолданады, олардың түстері дитерлеу, жарты тонды әдіс немесе басқа да оптикалық тәсілдер арқылы араластырылады. Мониторлар сияқты, басылымда қолданылатын сиялар да "көрінетін спектрдің тек бір бөлігін" қамтитын түс гаммасын құрайды, бірақ екі түс режимінің де өзіндік диапазондары бар. Осының салдарынан, компьютер мониторында көрсетілген заттардың түсі, егер екі ортада да қарама-қарсы түс режимдері қолданылса, басылып шығарылған заттардың түсімен толық сәйкес келмей қалуы мүмкін. Басып шығаруға арналған дизайнды жасағанда, дизайнерлер таңдаған түстерді RGB түс режимінде (компьютер экранында) көреді, сондықтан түс басылып шыққаннан кейін қалай көрінетінін болжау қиын.
Баспа қағазының спектрі
Түсті көшіру үшін CMYK түстік моделі жарықты шығарудың орнына сіңіру арқылы кодтайды (RGB-де қабылданатындай). "K" компоненті барлық толқын ұзындықтарын сіңіреді, сондықтан ол ахроматикалық болып табылады. Циан, маджента және сары компоненттер түсті көшіру үшін қолданылады және оларды RGB-ның кері нұсқасы деп қарастыруға болады. Циан қызыл түсті, маджента жасыл түсті, ал сары көк түсті сіңіреді (R, G, B).
Қайта құру
RGB және CMYK кеңістіктері екі құрылғыға тәуелді кеңістік болғандықтан, олардың арасында қарапайым немесе жалпы түрлендіру формуласы жоқ. Түрлендірулер әдетте түс басқару жүйелері арқылы жасалады, түрлендірілетін кеңістіктерді сипаттайтын түс профильдерін пайдаланады. ICC профилі бейтарап "профильді байланыс" түсті кеңістігі (CIE XYZ немесе Lab) мен таңдалған түс кеңістігі арасындағы екі бағытты түрлендіруді анықтайды, осы жағдайда RGB және CMYK. Түрлендірудің дәлдігі профильдің өзіне, нақты әдістемеге және, әдетте, түс гаммулары сәйкес келмейтіндіктен, бояудың мақсатына және сия шегі сияқты шектеулерге байланысты. ІШК профильдері, ішкі іздеу кестелері мен басқа да түрлендіру функцияларынан құралған, сияның араласуының көптеген әсерлерін шеше алады. Мысалы, нүктелік пайда, түс пен тығыздық картасындағы сызықтық емес компоненттер ретінде көрінеді. Нейгебауэр араласуы сияқты күрделі өзара әрекеттесулерді жоғары өлшемді іздеу кестелерінде модельдеуге болады. Әртүрлі бояу комбинацияларын басып шығару нәтижесінде түсті колориметриялық түрде бағалау мәселесі көптеген ғалымдардың назарына ілікті. Жарты тонды басып шығару үшін пайда болған жалпы әдіс – әрбір кішкентай түсті нүктенің үстінен 8 (CMY комбинациялары) немесе 16 (CMYK комбинациялары) түс ретінде қарау, олар осы контексте Нейгебауэр бастапқы түстері деп аталады. Нәтижесіндегі түс осы бастапқы түстердің аудандық салмақталған колориметриялық комбинациясы болады, бірақ аймақтар арасындағы және ішіндегі шашыраған жарықтың Юле-Нильсен эффектісі физиканы және талдауды қиындатады; мұндай талдау үшін егжей-тегжейлі бояу комбинациясының сіңіру спектрлері мен эмпирикалық параметрлер негізінде эмпирикалық формулалар әзірленді.