Кіріспе
Канаданың қорғаныс радиолокациялық желісі
Канаданың орталық желісі (MCL), сондай-ақ Макгилл қоршауы деп те аталады, Канаданың ортасымен шығыстан батысқа созылған радиолокациялық станциялар желісі болды. Ол Солтүстік Америкаға совет бомбалаушыларының шабуылы туралы ерте ескерту беру үшін құрылды. Бұл желі оңтүстікке орналасқан Пинетри желісін толықтыру мақсатында салынған. Mid Canada Line станцияларының көпшілігі 1950 жылдардың соңынан 1960 жылдардың ортасына дейін қысқа ғана уақыт ішінде пайдаланылды, себебі шабуыл қаупі бомбалаушылардан қанатты зымырандарға (ICBM) ауысты. MCL жабылуымен ерте ескерту функциясы негізінен солтүстікке орналасқан, жаңа және тиімдірек DEW Line-ға көшті. MCL бистатикалық радиолокация принципіне негізделген, яғни бөлек жібергіштер мен қабылдағыштарды қолданды. Кез келген ұшақ станциялар арасында ұшса, жіберілген сигналдың бір бөлігі қабылдағышқа қайтарылып, жібергіштен тікелей келетін сигналмен араласады. Екі сигналдың араласуы қарапайым электроникамен оңай анықталатын белгілі бір үлгіні құрайды. Жібергіш импульсті болмағандықтан, ол жоғары кернеуді қажет етпейді және өте қарапайым. Бұл үлкен аумақтарды қамти алатын, өте төмен құнмен жасалған жүйеге әкеледі, бірақ нысананың нақты орналасқан жері туралы емес, тек оның бар екендігі туралы ақпарат береді. Тарихы бойында MCL ешқашан шешілмеген бір мәселеге тап болды: бистатикалық радардың жұмыс принципіне байланысты, кез келген станцияға жақын орналасқан нысан үлкен сигнал тудырады, ал дәстүрлі моностатикалық (бір орынды) радарларда бұл әсер станцияның өзіне жақын аумақпен ғана шектеледі. MCL үшін бұл мәселе құстардың үйірлері станциялардың жанынан ұшып өткенде, алыстағы ұшақтың сигналын басып тастаған кезде туындады. Бұл мәселені Доплер эффектісін пайдалану арқылы шешу DEW Line-да ұқсас функцияны атқаратын AN/FPS 23 "Fluttar" үшін маңызды жобалау критерийі болды.
Импульс
Пайнетри желісінің құрылысы енді ғана басталғанда, әуе жоспарлаушылары оның мүмкіндіктері мен орналасуына қатысты алаңдаушылық білдіре бастады. Егер реактивті ұшақтардан шабуыл қаупі анықталса, шабуыл Канаданың немесе АҚШ-тың солтүстік қалаларына жеткенше, ештеңе жасауға уақыт болмас еді. Сонымен қатар, Pinetree жүйелері кедергіге оңай түсетін және "шуға" байланысты жерге жақын нысаналарды анықтай алмайтын импульстік радарларды қолданды. Отын тұтынуы жоғары болғанымен, совет бомбалаушылары төменірек ұшып, станциялар арасындағы бағытты таңдау арқылы анықталудан қашуға мүмкіндік алатын еді. AECL Chalk River зертханасының басшысы және Ұлыбританияның телекоммуникациялық зерттеулер институтының (TRE) бұрынғы бас инспекторы Беннетт Льюис Қорғаныс зерттеулер кеңесіне (DRB) осы екі мәселенің шешімін ұсынды. Бүгінде алдыңғы шағылыстыру бистатикалық радары деп танылатын бұл жүйе екі антеннаны – хабар таратушы мен қабылдағышты – бір-бірінен белгілі бір қашықтықта орналастырды. Антенналар екі станция арасындағы кеңістікті толтыратындай етіп орнатылып, бағытталды. Ұшақ осы аймаққа кіргенде, сигналдың бір бөлігі қабылдағышқа қайтарылып, 65 000 фут биіктікте анықтауға мүмкіндік беретін еді. Жүйенің басты артықшылығы – тиімді жұмыс істеу үшін өте аз қуат қажеттілігі. Дәстүрлі радарда радиосигнал нысанаға жетіп, кері қайтуы керек. Сапардың әрбір кезеңі кері квадрат заңына бағынатындықтан, нәтижедегі радар теңдеуі төртінші дәрежелі тәуелділікті қамтиды. Ал алдыңғы шағылыстыру радарының сигналы жіберушіден қабылдағышқа дейінгі жалпы қашықтықты шамамен бірдей ұстайды, нысананың биіктігіне байланысты ғана өзгеріс енгізеді. Бұл арақашықтықтың квадрат түбіріне тәуелділігін білдіреді, төртінші түбір емес, сондықтан бірдей қашықтықтағы дәстүрлі радарларға қарағанда қабылдағышқа әлдеқайда көп энергия жеткізеді. Сонымен қатар, дәстүрлі "моностатикалық" радардан айырмашылығы, қабылдағышқа сигналды тыңдау үшін жіберушіні өшірудің қажеті жоқ. Қабылдағышта алынған энергияның жалпы мөлшері ең жоғары қуат пен импульстің ұзақтығына байланысты болғандықтан, үздіксіз сигналды пайдалану арқылы бірдей жалпы энергияны жіберушінің төмен қуатымен жеткізуге болады. Нәтижесінде Льюис жүйесіне Pinetree желісі сияқты дәстүрлі радарларға қарағанда кішірек аумақтар мен әлдеқайда аз қуат қажет болады. Жүйенің басты кемшілігі – импульстік жүйе сияқты, ұшақтың сәуле ішіндегі орнын көрсетпейді, онда импульстің уақыты қашықтықты анықтау үшін қолданылады. Бұл алдыңғы шағылыстыру тұжырымдамасын "радарлық қоршау" немесе "сақшы сым" құру үшін пайдалы етеді, ол бірдеңе жақындап келе жатқанын көрсетеді, бірақ оның нақты қайда екенін көрсетпейді. Мақсатты белгілі бір дәрежеде анықтауға көмектесу үшін екі байланысқан қоршау құру ұсынылды, сондықтан әрбір екі станция арасындағы қашықтық шамалы болады, бұл тосқауыл жасаушы ұшақтағы радар осы аймақта нысананы анықтай алатындай етіп. Екі қабаттасқан тізбекті қолдану бір жұптың екіншісінің мұнараларының үстіндегі өлі аймақты жабуға мүмкіндік берді. Льюис бастапқыда таратушылар мен қабылдағыштарды телефон бағаналарына және электр қуатын беру мұнараларына орналастыруды жоспарлаған, бұл ыңғайлы орынды және электрониканы іске қосу үшін қажетті аз қуатты қамтамасыз ететін еді. Телефон бағаналарының жағдайында, желілер деректерді бақылау станцияларына жіберу үшін де пайдаланылатын еді. Бұл тұжырымдама үлкен қызығушылық тудырды, бірақ толыққанды түсініксіз себептермен тоқтатылды. Уиллис пен Гриффитс мұндай 1000 радардың қажеттілігі болуы мүмкін деп болжайды, бірақ Канаданың оңтүстігіндегі тығыз қоныстанған аудандардан солтүстікке қарай желіні орналастыру қажеттілігі де маңызды фактор болған болуы мүмкін. Қалай болғанда да, тұжырымдаманың қарапайымдылығы оны әуе жоспарлаушыларының назарына іліндірді.
A major advantage of the system is that it requires much less power to operate effectively. In a conventional radar, the radio signal has to travel to the target and back again. As each leg of the journey is subject to the inverse square law, the resulting radar equation contains a fourth power dependence. In contrast, a forward scatter radar signal always travels about the same total distance, from the transmitter to the receiver, modified only by the altitude of the target. This means it is dependent on the square root of range and not the fourth root, and thus delivers considerably more energy onto the receiver than a conventional radar over the same range. Also, unlike a conventional "monostatic" radar, the transmitter did not have to turn off to allow the receiver to listen for the signal. Since the total amount of energy received at the receiver is a function of both the peak power and the length of the pulse, using a continual signal means the same total energy will be deposited using much lower peak transmitter power. As a result, Lewis' system would require smaller sites and much less power than conventional radars like those of the Pinetree Line. The major disadvantage of the system is that it did not indicate the aircraft's location within the beam, unlike a pulsed system where pulse timing can be used to determine range. This means the forward scatter concept is useful for making a "radar fence" or "trip wire" that indicates that something is approaching, but not exactly where it is. To help address locating the target to a degree, the proposal was to build two interlinked fences, so that each pair of stations was perhaps apart, a short enough distance that the radar on an interceptor aircraft would be able to find the target within that area. Using two overlapping sets also allowed one pair to cover the dead zone directly above the towers of the other. Lewis' initial concept was to place the transmitters and receivers on telephone poles and electric power transmission towers, which provided both a convenient location as well as the small amount of power needed to run the electronics. In the case of the telephone poles, the lines would also be used to send the data back to the tracking stations. This concept generated a considerable amount of interest, although it was abandoned for reasons that are not entirely clear. Willis and Griffiths speculate it might be the need for 1,000 such radars, but it is also likely that the desired to locate the line further north than the heavily settled areas in southern Canada was likely significant as well. In any event, the simplicity of the concept helped bring it to the attention of air planners.
Аралық тор
DRB 1950-1951 жылдары Льюис идеясын іске асыруға шешім қабылдады, бұл үшін профессор Гарфилд Вунтон басқарған Макгилл университетінің Итон электроника зертханаларына зерттеу жұмыстарына келісімшарт берілді. Льюис DRB және Вунтонға жобаны ассоцияцияланған профессор J. Rennie Whitehead-ке тапсыруды ұсынды, ол жоба жетекшісі ретінде оның Ұлыбританиядағы TRE кезеңінен бұрынғы әріптесі болды және жақында зертханада қызметке кірген еді. Идеяның дұрыстығын растау үшін 1952 жылы аспирант Хью Гамильтон жасаған макеттік аппараттармен алдын ала сынақтар жүргізілді. Осы уақыт аралығында RCA Victor DRB-ге ірі масштабты сынақтар үшін қабылдағыштар, хабар таратушылар және антенналарды жобалау және өндіруді тапсырды. Сынақтар 1953 жылдың жазында жүргізілді, онда Уайтхед және оның RCA Victor және RCAF қызметкерлерінен құралған тобы Оттавадан Маттаваға дейін Оттава өзені аңғары бойында орналасқан жеті станциядан тұратын тізбекті орнатып, жұмыс істеді. Гамильтонның ұсынысымен "Өрмек торы" деп аталған сынақтар Монреаль маңындағы Сент-Хуберт әскери-әуе базасының (CFB) ұшақтарымен жүргізілді. Барлық байқаулар Deep River қаласында орналасқан жеті станцияның біріндегі жабдықтар үйірмесіне орналасқан штаб-пәтерге жіберілді және тіркелді. 104-ші байланыс эскадрильясының ұшқыш лейтенанты Эндрю Мэтьюс RCAF St. Hubert ұшақтарымен желі арқылы әртүрлі ұшақтардың өтуін ұйымдастырды, олардың ішінде Auster жеңіл ұшағы, T 33 Shooting Star, Avro Lancaster бомбалаушысы және жақында сатып алынған de Havilland Comet реактивтік көлігі болды. Сынақтар сызықты әртүрлі нүктелерден өтетін ұшақтардың спектрлік "сигнатуралары" туралы көптеген мәліметтерді көрсетті және 100 футтан 40 000 футқа дейінгі биіктіктегі кез келген өлшемдегі ұшақты анықтау мүмкіндігін көрсетті. Осы кезеңде RCA Victor-дың доктор Росс Уоррен және доктор Уайтхед DRB-ге үлкен есепте жұмыстың теориялық негізін бірлесіп жасады. "Өрмек торы" сынақтарынан кейін 1954 жылы Шығыс қалашықтарында Bell Canada компаниясы салған бір ғана кең желіде қарқынды сынақтар жүргізілді, оларға осы кезде Mid Canada Line жүзеге асырылуына рұқсат берілген еді. Уайтхед RCA компаниясына келісімшарт неге берілмегенін сұрағанда, оның әріптесі: "Канаданы кім басқарады деп ойлайсыз?" деп жауап берді. Бұл прототиптік сынақтарды да Уайтхед және шағын команда әуе қорғанысы басқармасымен бірлесіп жүргізді, бұл жолы Bell компаниясы тапсырысы бойынша. Сынақтарға Стратегиялық әуе қолбасшылығымен және жергілікті бомбалау бөлімшесімен келісім бойынша B 52 бомбалаушыларының бірнешеуі қатысты. Сондай-ақ, маңызды төменгі биіктіктегі сынақтар үшін CFB Greenwood-тен Avro Lancaster ұшағы толыққанды пайдаланылды.
Қолданысқа енгізуді зерттеу
1953 жылдың ақпан айында Канада мен АҚШ Әскери зерттеу тобынан (MSG) «жалпы алғанда Солтүстік Американың әуе қорғаныс жүйесінің, әсіресе екі елдің өзара қызығушылығын тудыратын ерте ескерту жүйесінің салаларын зерттеуді» сұрады. MSG кейін Канада мен АҚШ-тың әуе қорғаныс қолбасшыларына осы мәселе бойынша тәуелсіз баяндамалар дайындауды тапсырды. 1953 жылдың шілдесіне қарай, RCAF Әуе қорғаныс басқаруы өз баяндамасын аяқтады, одан кейін көп ұзамай АҚШ Әуе күштері де осылай істеді. Екі есеп те Доплер қоршауын солтүстікке қарай, 55-ші параллель бойымен, Джеймс шығанағының Гудзон шығанағына құятын жерінде салуды ұсынды. 1953 жылдың қазан айында MSG екі үкіметке де «Аляска мен Ньюфаундленд арасындағы 55-ші параллель бойымен орналасқан ерте ескерту желісін мүмкіндігінше ертерек құруды» ұсынды және олардың ең төменгі операциялық талаптарын белгіледі. 1953 жылдың қараша айының соңында Mid Canada Line қағида бойынша бекітілді. Бірлесіп жұмыс істейтін Pinetree желісінен және болашақ DEW желісінен айырмашылығы, Mid Canada желісі толығымен RCAF қаржыландырып, басқаратын болды. DRB жүйеге шамамен 69,7 миллион доллар жұмсалатынын болжады, ал тәуелсіз RCAF есебі оны 85 миллион долларға бағалады. 1982 жылғы 85 миллион доллар қазіргі уақытта шамамен <есептелген сомаға> тең. Желтоқсан айында құрылыс кезінде туындауы мүмкін мәселелерді анықтау үшін жұмыс басталды. Трактормен тартылатын саналы шаналардан тұратын бірнеше «поезд» жолға шықты. Біреуі RCAF қызметкерлерімен Fort Nelson, Британдық Колумбиядан шығысқа қарай, екіншісімен байланысу үшін Flin Flon, Манитобадан батысқа қарай, ал үшіншісі армия қызметкерлерімен Thunder Bay, Онтарио маңындағы Nipigon көлінен Lansdowne House-қа қарай солтүстікке бет алды. Бұл миссиялар жаңа желіні салу мүмкін екенін көрсетті, бірақ тек қыста, мұскес тоңғанда ғана. Бұл миссиялар АҚШ армиясын 1960 жылдары сынақтан өткен, бірақ ешқашан өндіріске енгізілмеген арнайы құрылған құрлық пойыздарына инвестиция жасауға ынталандырды. Осы уақытта алғашқы орналасу зерттеулері жүргізіліп жатты. Көп ұзамай бұл аймақтар, кем дегенде Канаданың шығысында, өте шалғай орналасқандығы және нақты топографиялық ақпараттың жоқтығы анықталды. Көлік басқаруы бүкіл ел бойынша 15 мильдік жолақпен аумақты картаға түсіру үшін үлкен жұмыс бастады және 1954 жылдың көктеміне дейін аяқтады. Осы ақпаратты пайдалана отырып, 1954 жылдың ақпан айында құрылыс бөлімі, Яғни Жүйелік Инженерия Тобы (SEG) құрылды, оған 1 маусымда ұсынылатын жүйе туралы соңғы есепті дайындау тапсырылды.
Жоспарларды аяқтау
Тәжірибелер жалғасқан сайын, радиолокациялық станцияларды биік тіреулерді пайдалану арқылы бір-бірінен одан да алыс орналастыруға болатыны анықталды, тіпті 900-ға дейін. Бұл қажетті станциялардың санын азайтты. Дегенмен, құны өсті, қазір шамамен 120 миллион долларға бағаланады. SEG әлі соңғы есебін дайындамағанмен, маусым айында алдын ала есеп ұсынды, ол ай соңында министрлер кабинеті тарапынан бекітілді. Есепте дерлік өзгеріссіз салынатын жүйенің сипаттамасы келтірілді. Онда 200-ден 900-ға дейін нөмірленген сегіз ірі секторлық басқару орталығы қарастырылды, олардың әрқайсысы 30-ға дейін автоматтандырылмаған радарлық пунктті, жалпы 90 радарлық станцияны бақылайтын еді. Радарлық станциялардың әрқайсысы бір биік тіреуден тұрады, оның үстінде бірнеше кішкентай антенналар бекітілген (әдетте төрт, екеуі әр бағытқа қаратылған), ал қуат пен электроника тіреудің негізіндегі ғимаратта орналасқан. Секторлық басқару орталықтары CARDE-тың қатысуымен әзірленген, қашықтық байланыс үшін тропосферадан шағылысатын, жетілдірілген микротолқындық байланыс жүйесі арқылы байланыстырылды. Желінің шығыс бөлігіндегі ең оңтүстік орналасқан Генриетта Мария мүйісіндегі Гудзон шығанағындағы пункт негізгі байланыс орталығы ретінде пайдаланылды, ал үш қосымша қайталайтын станция деректерді желінің оңтүстігіне, Онтарионың Солтүстік шығанағындағы NORAD басқару орталығына жіберді. Лабрадордың Хопдейл қаласындағы ең шығыс стансасы құрылыс шығындарын үнемдеу үшін Pinetree Line стансасымен бірге орналастырылды. Желіден өтетін барлық ұшақтар орталық идентификациялық аймақтан (MIDIZ) өту үшін ұшу жоспарын беруі керек, ол шекараның ортасында орналасқан. Жоспарлар сонымен қатар желінің солтүстігінде Line Clearance Aerodromes деп аталатын бірнеше әуе базаларын салуды көздейді, онда жоғары дабыл күйінде ұрыс ұшақтары жұмыс істей алатын еді. Осы шамада Канадада тағы бір ірі азаматтық құрылыс жобасы жүріп жатты – құрылық бойынша микротолқындық релелік телефон желісін салу. Логистикалық мәселелердің көпшілігі ұқсас болғандықтан, Bell Canada басқаратын құрылыс тобы базалық құрылыстың негізгі мердігері ретінде таңдалды. 1955 жылы егжей-тегжейлі нысандарды таңдау басталды, 55-ші параллельдегі Канада бойынша кең ауқымды іздеу-зерттеу жұмыстары жүргізілді. Нысандардың тым шалқая орналасқандығына байланысты, RCAF іздеу топтарына ұшу қолдауын көрсету үшін алғашқы толық тікұшақ эскадрильясын құруға мәжбүр болды.
Құрылыс және қызмет көрсету
Құрылыс 1956 жылы басталды және жылдам дамыды. 1957 жылдың сәуір айында шығыс бөлігі іске қосылды, ал желі 1958 жылдың 1 қаңтарында толыққанды іске қосылған деп жарияланды. Операциялар көп ұзамай жаңа құрылған NORAD құрамына енгізілді. Тіпті SEG-тің жаңадан бағалаулары да жеткіліксіз болды, ал қоршаудың соңғы құны 224 566 830 долларға бағаланды, 1958 жылы бұл сома 224 566 830,0 долларға тең еді, ал қазіргі шақта бұл <есептелген сомаға> жуықтайды. Желі жұмысын бастағаннан кейін көп ұзамай, бір мәселе туындады. Алға таралатын радиолокациялардағы үлкен радарлық қималардың салдарынан тіпті кішкентай нысаналар да анықталатын сигналдарды тудырды. Егер нысаналар радиолокациялық толқын ұзындығымен шамалас болса, немесе осы жағдайда, сол толқын ұзындығының еселігіне сай үлгілерде таралатын болса, бұл сигнал күшейді. Бұл мәселені көктем және күз мезгілдерінде көшіп бара жатқан су құстарының көп саны тудырды, олар радиолокацияларды қолдануға жарамсыз ететін өте күшті сигналдар жасады. Spider Web және Eastern Townships жүйелеріндегі сынақтар жазда жүргізілді, сондықтан бұл мәселе байқалмады. Желі іске қосылғанға дейін, бұрынғы оқиғаның қайталануы ретінде, Pinetree жүйесінің нысаналарды анықтау мүмкіндігімен және MCL желісін бұзу қабілетін біріктіретін, сондай-ақ анықтау және жауап беру уақытын жақсарту үшін солтүстікке қарай орналасқан жаңа, күштірек желі зерттеліп жатыр. Қашықтықтан ерте ескерту желісі (DEW) ретінде пайда болған бұл желінің құрылысы MCL іске қосылғанға дейін басталды. 1957 жылы DEW желісі іске қосылғаннан кейін MCL-дің маңызы төмендеді, ал RCAF оны таратуды талап етті. Техникалық тұрғыдан қабілетті болғанымен, MCL нысаналарды ұшқыштарға бағыттау үшін жеткілікті ақпарат бермеді, сондықтан бұл міндеттер оңтүстікке қарай орналасқан Pinetree радиолокацияларына жүктелді. MCL ұсынған қосымша уақыт желіні қолдану қиындықтарына тұрарлық емес деп есептелді. Әуе күштері келіспеді, бірақ олардың қарсылығына қарамастан, желінің батыс бөлігі 1964 жылдың қаңтар айында жабылды, ал шығыс бөлігі Канада мен АҚШ-тың өнеркәсіптік аймақтарын қорғауға көмектесті. Кеңес Одағы өз шабуылдық қабілетін құрлық аралық баллистикалық зымырандарға (МБР) ауыстырған кезде, MCL және Pinetree жүйелерінің де тиімділігі шектеулі екені анық болды, сондықтан бүкіл Mid Canada желісі 1965 жылдың сәуір айында жабылды. Мысалы, Манитоба штатындағы Кранберри Портажында орналасқан операциялық орын 1960 жылдардың ортасында жабылып, орта мектепке және жатақханаға айналдырылды. DEW желілік станциялары көкжиекті ең жақсы көру үшін орналастырылды, бірақ ұшақтарды көрінбей өтуге мүмкіндік беретін ең төменгі анықтау бұрышы сақталды. Бастапқы жоспарлау кезінде MCL сияқты мұнаралар жүйесі станциялар арасындағы бос кеңістіктерді толтыру үшін қарастырылды. MCL желіге қосылғаннан кейін және құстармен байланысты мәселе анықталғаннан кейін, бастапқы алға тарату тұжырымы Допплер сүзгісін пайдаланатын жүйемен ауыстырылды, ол төмен ұшатын кез келген нысандарды елемеуге мүмкіндік берді. Бұл AN/FPS 23 "Fluttar" жүйелері құстарды сүзгіледі, бірақ аймақта ұшатын жалпы авиациялық ұшақтарды, соның ішінде қызмет көрсету және экипаж алмасу үшін базадан базаға ұшатын ұшақтарды сүзгілеуге үлгермеді. Нәтижесінде, жалған дабылдардың жоғары деңгейі оны MCL сияқты тиімсіз етті және ол тіпті қысқа мерзім ішінде, 1963 жылы жабылды.