Кіріспе

1883 жылғы АҚШ федералды заңы

Пендлтон азаматтық қызмет реформасы туралы заң – 47-ші АҚШ Конгресі қабылдаған және 1883 жылғы 16 қаңтарда президент Честер А. Артур қол қойған АҚШ федералды заңы. Бұл заң федералды үкіметтегі көптеген лауазымдардың саяси ықпал емес, еңбек сіңіру принципі бойынша берілуін талап етеді. 1820 жылдардың соңында американдық саясатта «олжалық жүйе» бағынды, ол саяси қолдау көрсету практикасы болып табылады, онда лауазымды тұлғалар өздерінің жақтастарына қаржылық және саяси қолдау үшін мемлекеттік қызметтерді тағайындайтын. 1881 жылы президент Джеймс А. Гарфилдтің қазасынан дейін азаматтық қызмет реформасын жүзеге асыруға қарсылар табысқа жетті. 47-ші Конгресс Пендлтон азаматтық қызмет реформасы туралы заңды өзінің соңғы сессиясында қабылдады, ал президент Честер А. Артур, өзі бұрынғы «олжалық жүйе» қолдаушысы болғандықтан, заңға қол қойды. Пендлтон азаматтық қызмет туралы заң мемлекеттік қызметкерлердің кейбір бөлігін саясаткерлермен немесе саяси байланыстармен емес, конкурстық емтихан арқылы іріктеуді көздейді. Сондай-ақ, бұл заң саяси себептермен осы мемлекеттік қызметкерлерді жұмыстан босатуға немесе қызмет бабын төмендетуге тыйым салды және еңбек сіңіру жүйесін сақтау үшін АҚШ Азаматтық қызмет комиссиясын құрды. Бастапқыда бұл заң федералдық қызметкерлердің шамамен он пайызына ғана қатысты, бірақ қазір ол федералдық қызметкерлердің көп бөлігін қамтиды. «Луэвано мен Кэмпбелл» ісінің нәтижесінде федералды үкіметтегі көптеген қызметкерлер енді конкурстық емтихан арқылы жұмысқа орналастырылмайды. Пендлтон заңының авторы – Джордж Х. Пендлтон, Огайо штатының демократ сенаторы, ол 1850 жылдары құлдықты қорғады және Азамат соғысында президент Абрахам Линкольнге қарсы «Мыс бастылар» (Copperheads) қозғалысын басқарды. «Жартылай нәсілдік» республикашылардың көмегімен Пендлтон азаматтық қызмет реформасы туралы заңның қабылдануы, «Сталварт» республикашыларының қара нәсілділерге әлеуметтік және экономикалық артықшылықтар беру үшін пайдаланған қолдау көрсетуді шектеу арқылы ақ нәсілшіл демократтардың мақсаттарына қол жеткізуге көмектесті.

Өмірбаян

Эндрю Джексон президент болғаннан бері президенттер саяси таяулығына негіделіп, емес, лайықтылығына сүйене отырып саяси тағайындамалар жасады, бұл тәжірибе «олжа жүйесі» деп белгілі болды. Осы тағайындамаларға ие болғандар сайлау науқанына қаржы жинау және өз аймақтарында президент пен партияның беделін арттырумен міндеттелді. «Олжа жүйесінің» табысы Азамат соғысына дейінгі кезеңде Демократиялық партияның және Азамат соғысынан кейінгі кезеңде Республикалық партияның үстемдігін қамтамасыз етуге көмектесті. Патронаж сайлаудағы маңызды мәселеге айналды, себебі екі үлкен партияның көптеген жақтастары саяси тағайындамаларды бақылау туралы мәселелер саяси бағдарламаларға қарағанда маңыздырақ деп санады. Азамат соғысы кезінде сенатор Чарльз Самнер саяси тағайындамаларды анықтау үшін конкурстық емтиханды қолдануды көздейтін алғашқы маңызды мемлекеттік қызмет реформасы туралы заң ұсынды. Самнердің заң жобасы Конгресте қабылданбады, ал келесі жылдары бірнеше мемлекеттік қызмет реформасы туралы заң жобалары жеңіліске ұшырады, тіпті қоғамдық сыбайлас жемқорлыққа қатысты алаңдаушылық күшейді. 1877 жылы президент Ратерфорд Б. Хейс қызметке келгеннен кейін федералдық тағайындамалар үшін жаңа ережелерді әзірлеу үшін арнайы кабинеттік комиссия құрылды. Хейстің реформаға бағытталған әрекеттері оны Нью-Йорк штатының сенаторы Роско Конклинг басқаратын Республикалық партияның «Сталварттар» немесе «олжаны жақтаушылар» тобымен қақтығысқа түсірді. Конгресс мемлекеттік қызмет реформасы бойынша шаралар қабылдауға дайын болмағандықтан, Хейс федералдық лауазым иелерінен сайлау науқанына қаржылай үлес қосуды немесе партиялық саясатқа қатысуды талап етуге тыйым салатын жарлық шығарды. Тарихшы Эрик Фонердің сөзіне сәйкес, мемлекеттік қызмет реформасын жақтау афроамерикандықтар тарапынан экономикалық мүмкіндіктерін шектеу және «барлық афроамерикандық халықтың» мемлекеттік лауазымдарға ие болуына кедергі келтіру әрекеті ретінде қарастырылды. Нью-Йорк портының басқарушысы Честер Артур және оның партиялық қолдаушылары Алонзо Б. Корнелл мен Джордж Х. Шарп, барлығы Конклингтің жақтастары, президенттің жарлығына бағынудан бас тартты. 1877 жылдың қыркүйегінде Хейс үш адамнан отставкаға кетуін талап етті, бірақ олар бас тартты. Хейс 1878 жылдың шілдесіне дейін күтуге мәжбүр болды, осы кезде Конгресс сессиясы аяқталғанда Артур мен Корнеллді қызметтен босатып, олардың орнына уақытша тағайындамалар жасады. Конклингтің қарсылығына қарамастан, Хейстің екі үміткері де Сенат тарапынан бекітілді, бұл Хейске мемлекеттік қызмет реформасы бойынша маңызды жеңіс сыйлады. Өзінің қызмет мерзімінің қалған бөлігінде Хейс Конгреске тұрақты реформалық заңнаманы қабылдауға және тоқтап қалған АҚШ Мемлекеттік қызмет комиссиясын қайта құруға қысым жасады, тіпті 1880 жылы Конгреске жолдаған соңғы жылдық үндеуінде реформаны қолдауға шақырды.

Қаулылар

Пендлтон азаматтық қызмет реформасы туралы заң, кейбір мемлекеттік қызметкерлерді саяси байланыстардың орнына, бәсекелестік емтихандар арқылы іріктеуді көздеді және саяси себептермен мемлекеттік қызметкерлерді жұмыстан босатуға немесе қызмет бабын төмендетуге тыйым салды. Заң бастапқыда федералдық жұмыс орындарының тек он пайызына ғана қолданылды, бірақ президентке заңмен қамтылған федералдық қызметкерлердің санын арттыруға рұхсат берді. Сондай-ақ, заң мемлекеттік қызмет емтихандарын бақылау үшін АҚШ-тың Азаматтық қызмет комиссиясын құрды және саяси тағайындалғандардың тағайындалуы үшін партияларына төлеуге міндетті "төлемдерді" немесе "бағалауларды" қолдануға тыйым салды. Осы төлемдер Реконструкция кезеңінен кейін саяси қаржыландырудың басым бөлігін құрады.

Заңнамалық тарихы

1880 жылы Огайо штатының демократ сенаторы Джордж Х. Пендлтон мемлекеттік қызметкерлерді емтихан арқылы анықталатын қабілеттеріне сәйкес таңдауды талап ететін заң ұсынды, бірақ ол қабылданбады. Пендлтонның заң жобасы негізінен Хейздің Нью-Йорк портын тексеруге тапсырған Джей комиссиясы ұсынған реформаларға негізделген. Бұл сондай-ақ, президент Франклин Пирс 30 жыл бұрын жасаған ұқсас мемлекеттік қызмет реформаларын кеңейтті. Хейз президенттікке екінші рет қайта сайланбады, ал 1880 жылғы президент сайлауында бұрынғы порт жинаушысы Честер А. Артурмен бірге жеңіске жеткен республикашыл Джеймс А. Гарфилд оның орнын басты. 1881 жылы президент Гарфилдті Чарльз Гвито атқылады, ол Гарфилдтің өзінің «Сталварттар» тобымен байланысы болғандықтан тағайындамаға ие болмағанына сенді. Гарфилд 1881 жылдың 19 қыркүйегінде қайтыс болды, ал вице-президент Артур оның орнын басты. Көптеген адамдар Артурдың президент ретінде қалай әрекет ететініне алаңдады; Артурдың мансабының басында қолдаған «Нью-Йорк Таймс» газеті «Артур осы лауазымға лайықты соңғы адам» деп жазды. Гарфилдтің ақылсыз, билік іздеуші адамның қолынан қаза табуы реформаға қоғамдық сұранысты күшейтті. Мемлекеттік қызмет реформаторлары Ұлттық мемлекеттік қызмет реформасы лигасының құрылып, реформа үшін ауқымды қоғамдық науқан жүргізді, ол Гарфилдтің өліміне «олжа жүйесінің» үлкен рөл атқарғанын дәлелдеді. Президент Артурдың Конгреске алғашқы жылдық үндеуінде, Артур мемлекеттік қызмет реформасы туралы заң қабылдауды сұрады, ал Пендлтон өзінің заң жобасын қайтадан ұсынды, бірақ ол қайтадан қабылданбады. Демократтар реформа мәселесін көтеріп, 1882 жылғы конгресс сайлауында Өкілдер палатасының бақылауын иеленді. 1882 жылғы сайлаудағы партияның сәтсіз нәтижесі көптеген республикашыларды 1882 жылғы Конгрестің «ақсақ» сессиясында мемлекеттік қызмет реформасын қолдауға көндірді. Сайлау нәтижелері мемлекеттік қызмет реформасына қоғамдық мандат ретінде қарастырылды, бірақ көптеген республикашылар Конгресс бақылауын жоғалтпастан бұрын заң жобасын қабылдағысы келді, бұл партияға заң жобасын қабылдау құрметін беруге және республикалық лауазым иелерін жұмыстан босатудан қорғауға мүмкіндік берді. Сенат Пендлтонның заң жобасын 38–5 дауысымен мақұлдады, ал палата көп ұзамай 155–47 дауысымен келісті. Пендлтон заң жобасына қарсылықтың барлығы дерлік демократтардан туды, бірақ Конгрестің екі палатасындағы демократтардың көпшілігі заң жобасын қолдады. Пендлтон заңына қарсы шыққан республикалық партияның құрамына жеті АҚШ өкілі кірді: Джеймс С. Робинсон, Роберт Смоллс, Уильям Роберт Мур, Джон Р. Томас, Джордж В. Стил және Орландо Хаббс. Артур 1883 жылдың 16 қаңтарында Пендлтонның мемлекеттік қызмет реформасы туралы заңға қол қойды.

Салдары

Артур өзінің сыншыларын таң қалдырды, ол жаңадан құрылған Мемлекеттік қызмет комиссиясының мүшелерін дереу тағайындады, реформаторлар Дорман Бриджман Итон, Джон Милтон Грегори және Лерой Д. Томанды комиссарлар етіп белгіледі. Комиссия алғашқы ережелерін 1883 жылдың мамырында жариялады; 1884 жылға қарай пошта қызметкерлерінің жартысы және Кедендік қызметтегі жұмыс орындарының үштен екі бөлігі лайықтылығы бойынша берілетін болды. Өзінің бірінші мерзімінде президент Гровер Кливленд лайықтылық жүйесіне бағынатын федералдық лауазымдардың санын 16 000-нан 27 000-ға дейін арттырды. Кливлендтің күш-жігерінің нәтижесінде 1885 және 1897 жылдар аралығында Пендлтон заңымен қорғалған федералдық қызметкерлердің үлесі он екі пайыздан шамамен қырық пайызға дейін өсті. Қазіргі таңда заң федералдық қызметкерлердің 90 пайызын қамтиды. Мемлекеттік демеушілік жүйелері мен көптеген федералдық лауазымдар бұл заңның ықпалына түспесе де, Карабелл Пендлтон заңының кәсіби мемлекеттік қызметтің құрылуына және қазіргі заманғы бюрократиялық мемлекеттің қалыптасуына зор үлес қосқанын айтады. Заң сайлауалды науқандарды қаржыландыруда да маңызды өзгерістерге әкелді, себебі партиялар сайлауалды науқанды қаржыландырудың жаңа көздерін, мысалы, бай демеушілерді іздеуге мәжбүр болды. 1981 жылдың қаңтар айында Картер әкімшілігі Луэвано v. Кэмпбелл сот ісі бойынша келісімге келді, онда Кәсіби және әкімшілік мансаптық емтихан (PACE) қара және испанотілді үміткерлердің орташа баллдарының төмендігі және емтиханды тапсыру көрсеткіштерінің нәтижесінде нәсілдік дискриминацияға ұшырады деп айтылды. Осы келісімге сәйкес, федералды үкіметтің атқарушы билігіндегі лауазымдарға үміткерлер үшін негізгі емтихан болып табылатын PACE емтиханы жойылды. Ол осыған ұқсас жалпы емтиханмен алмастырылмады, бірақ оны алмастыруға әрекеттер жасалды. PACE емтиханын алмастырған жүйе нәсілдік квоталар жүйесін енгізгені үшін сынға ұшырады, бірақ Рейган әкімшілігі келісімге енгізген өзгерістер нақты квоталарды жойды және бұл өзгерістер, профессор Кэролин Банның сөзіне сүйенсек, "үкіметтің сапалы жұмыс күшін жұмысқа алу қабілетіне қатысты маңызды сұрақтар тудырды". 2020 жылдың қазан айында президент Дональд Трамп 13957-ші жарлық арқылы АҚШ-тың федералдық мемлекеттік қызметінің ерекше қызметінде саясатты қалыптастыру лауазымдары үшін F санатын құрды, бұл профессор Дональд Кеттлдің пікірінше, Пендлтон заңының рухын бұзу болып табылады. 2021 жылдың қаңтар айында президент Джо Байден қызметке келгеннен кейін көп ұзамай 13957-ші жарлықты күштен шығарды.

Пайдаланылған әдебиеттер

Харрисон, Бригид С. және басқалар. "Америкалық демократия қазір". МакГроу Хилл білім беру, 2019 жыл. Уэлч, Ричард Э. Гровер Кливлендтің президенттік мерзімдері (1988)