Кіріспе

Әзірбайжанды ұлттық деңгейде футболдан ұсынылатын команда, ерлер құрамасы.

Әзірбайжан ұлттық футбол құрамасы – Әзірбайжанның ұлттық футбол құрамасы. Халықаралық футбол жарыстарында Әзірбайжан атынан өнер көрсетеді және Әзірбайжан Футбол Федерациялары Ассоциациясы тарапынан басқарылады. Әзірбайжанның көптеген үй матчтары ұлттық стадионда, Баку Олимпиадалық стадионында өтеді, ал достық матчтар кейде клуб стадиондарында ұйымдастырылады. Әзірбайжан ұлттық футбол құрамасы 1996 жылғы Еуропа чемпионатынан бері барлық маңызды турнирлердің іріктеу кезеңдеріне қатысып келеді, бірақ әлем чемпионатына немесе Еуропа чемпионатына финалдық турнирге ешқашан іліккен емес. Бұған қарамастан, Әзірбайжан – УЕФА Еуро-2020 турнирін қабылдаған Кавказ елдерінің алғашқысы болды, тіпті ұлттық құрама іріктеудің бірінші кезеңінде еңбек еткен жалғыз ұйымдастырушы ел болды.

Ерте кезең (1920-жылдарға дейін)

ХХ ғасырдың басында футбол Ресей империясының құрамында болған Әзірбайжанда танымал бола бастады. 1912 жылы әзербайжандық футболшылар алғашқы "халықаралық ойынды" өткізіп, Грузияның Тбилиси қаласындағы жергілікті "Сокол" командасын 4:2 есебімен жеңді. 1912–1913 жылдары әзербайжандық және грузиялық футбол командалары арасында матчтар ұйымдастырылды, бірінші Тбилисиде, содан кейін Бакуде. 1914 жылы Әзірбайжанда Футбол федерациясы құрылды. Футбол федерациясы ресми қалалық чемпионаттар мен басқа да жарыстарды ұйымдастыруға кірісті.

Кеңес дәуірі (1920-жылдар 1991 жыл)

Кеңес Әзірбайжанындағы футбол командаларының ең көне жазбалары 1926–1927 жылдарға дейін жетеді, осы жылдары Тбилисиде Транскавказ чемпионаты ұйымдастырылды. Бұл чемпионатта Оңтүстік Кавказдың үш елі қатысты: Әзірбайжан, Армения және Грузия. Әзірбайжан ұлттық футбол құрамасы 1927 жылы Грузияда өткен Транскавказ чемпионаты аясында Грузия және Армения құрамаларымен өзінің алғашқы жолдастық ойындарын өткізді. 1960 жылдар азербайжан футболының алтын ғасыры деп есептеледі, себебі бұл кезеңде Анатолий Банишевский, Алакбар Мамедов және футбол төрешісі Тофик Бахрамов сияқты көрнекті ойыншылар тәрбиеленді. Тофик Бахрамов 1966 жылғы Англия мен Батыс Германия арасындағы әлем чемпионатының финалында Англияға гол тағайындалуына көмектескен қатар төреші ретінде ең әйгілі.

1990 жылдар

1991 жылы Әзірбайжан тәуелсіздік алғаннан кейін, AFFA – Әзірбайжан футбол федерациялары қауымдастығы құрылды. 1992 жылы танымал әзербайжандық футболшы Алекпер Мамедов Әзірбайжан ұлттық футбол құрамасының алғашқы бас бапкері болды және ол бапкерлік қызметінде 3–1 есебімен жеңіс тіркеді, оның ішінде 1993 жылғы 25 мамырда Грузияға қарсы ұлттық құраманың алғашқы тарихи жеңісі де бар. 1994 жылы ұлттық құрама ФИФА мен УЕФА қатарына қабылданды. Қауіпсіздік мәселелеріне байланысты команда барлық үйіндік ЕВРО-96 іріктеу ойындарын Түркияның Трабзон қаласында өткізуге мәжбүр болды.

2000 жылдар

2000-жылдардың басында Әзербайжан футбол федерациясы ФИФА-ның қатысу шарттары арқылы ұлттық құрамаға көбірек ойыншыларды қосуды бастады. 2004 жылдың ақпан айында 1970 жылғы ФИФА әлем чемпионатының жеңімпазы – Бразилия құрамасының капитаны Карлос Альберто Торрес ұлттық құраманың бас жаттықтырыушысы болып тағайындалды. Нашар бастамаға қарамастан, 18 ақпанда Израильге 0:6 есебімен жеңілгенімен, Әзербайжан 28 сәуірде Қазақстанға қарсы өткен алғашқы сыртқы ойында 3:2 есебімен жеңіске жетті. 2005 жылдың маусымында Польшадан 0:3 есебімен жеңілгеннен кейін Торрес қызметінен кетіп, оның орнына бұрынғы «Нефтчи» жаттықтырушысы Вагиф Садыгов тағайындалды. Ол Әзербайжан құрамасын үшінші рет жаттықтырды. Шахин Диниев 2005 жылдың қараша айында бас жаттықтырушы болып тағайындалды. 2007 жылдың 31 қазанында ол отставкаға кетті, ал Гёко Хадеевский Әзербайжан құрамасының уақытша бас жаттықтырушысы болды. 2008 жылдың сәуір айында бұрынғы неміс футболшысы және жаттықтырушысы Берти Вогц екі жылдық келісімшарт бойынша Әзербайжан құрамасын басқаруға тағайындалды. Әзербайжан іріктеу турнирін 5 ұпаймен аяқтады, Лихтенштейн 2 ұпаймен соңғы орынға ие болды. 2009 жылдың қараша айында AFFA Берти Вогцтың келісімшартын тағы екі жылға ұзартты, осылайша ол екі іріктеу циклында әлсіз Әзербайжан ұлттық құрамасын басқарған алғашқы жаттықтырушы болды.

2010 жылдар

2010 жылы Түркияны сенсациялық жеңіспен ұтқаннан кейін команда ФИФА әлемдік рейтингінде 90-шы орынға көтерілді, бұл Әзірбайжан футбол тарихындағы ең жоғары көрсеткіш. Қазақстанды жеңгеннен соң Әзірбайжан 7 ұпай жинап, 10 гол соғып, өзінің гол соғу және ұпай жинау рекордтарын жаңартты. 2011 жылдың қараша айында AFFA Берти Вогтспен келісімшартты 2014 жылғы ФИФА әлем чемпионатына іріктеу кезеңінің соңына дейін тағы екі жылға ұзартты. Вогтс басшылығымен Әзірбайжанның нәтижелері көңіл көншітпеді, тіпті екінші құрамдағы командаларды жеңе алмады. Вогтс жергілікті жанкүйерлер мен БАҚ-тың қысымына, наразылықтары мен демонстрацияларына тап болды. Дегенмен, Әзірбайжан іріктеу кезеңін төртінші орында аяқтады, бұл команданың ең жақсы нәтижесі болды. 2013 жылдың желтоқсанында Вогтсқа тағы екі жылдық келісімшарт ұсынылып, оның мақсаты – Әзірбайжанды Еуро-2016 іріктеу турнирінен өткізу еді. 2014 жылдың шілдесінде Әзірбайжан ФИФА әлемдік рейтингінде 73-ші орынға көтеріліп, өзінің рейтингтік рекордын жаңартты. Үш кезекте жеңіліске ұшырағаннан кейін Вогтс Әзірбайжан құрамасын алты жыл басқарғаннан кейін қызметінен кетті. Вогтстың орнына Хорватияның бұрынғы футболшысы Роберт Просинечки келді. Ол Әзірбайжан құрамасын 2018 жылғы ФИФА әлем чемпионатына іріктеу кезеңінде рекордтық 10 ұпай жинауға жеткізді, бірақ команда алты командадан тұратын C тобында бесінші орынға қанағат тұтты. Просинечки Әзірбайжан футбол федерациясымен келісімшартын ұзартпау туралы шешім қабылдағаннан кейін отставкаға кетті, ал оның орнына елдесі Никола Юрчевич келді.

2020 жылдар

УЕФА Еуро-2020 іріктеу турнирі Әзербайжан үшін апатқа ұласты, команда толық жеті жеңіліспен турнирді аяқтады, оның ішінде өз алаңында Словакияға қарсы 1:5 есебімен жеңіліске ұшырады, және тек бір рет тең түсті, бұл таңқаларлықтай, 2018 жылғы ФИФА әлем чемпионатының күміс жүлдегері Хорватияға қарсы болды, сол елдің жаттықтырушысы осы елден шыққан. Никола Юрчевич Әзербайжанның нашар өнер көрсетуінен кейін қызметтен босатылды.

Түстер

УЕФА Еуро-2016 іріктеу кезеңінен бастап Әзірбайжанның үй түстері – толық қызыл жиын. Команда сыртқы ойындарда толық көк жиын киеді. Бұл түстердің үйлесімі ұлттық құраманың алғашқы ойынынан бері дәстүрлі саналады. 90-шы жылдардың басында команда ақ футболка киген, бірақ онжылдықтың соңына қарай ол көк-ақ жолақты футболкаға айналды. 2000-жылдардың басында жиын, кеудесінде Әзірбайжанның ұлттық туының түстерінен тұратын тік үш түсті жолақты ақ көйлекке алмастырылды. Жиын тек УЕФА Еуро-2008 іріктеу кезеңінде көк футболка, қызыл шорт және жасыл шұлықтарға өзгертілді. Турнирден кейін ұлттық құрама әдеттегі түстеріне қайта оралды. Әзірбайжан ұлттық құрамасының сыртқы түстері УЕФА Еуро-2004 іріктеу кезеңіне дейін сары-қара жолақты футболкалар, қара шорт және сары шұлықтар болды, содан кейін бұл жиын толық көк түске алмастырылды. УЕФА Еуро-2008 іріктеу кезеңінің ойындарында команда толық қызыл жиынды пайдаланды. 2017 жылдан бері Әзірбайжан жиынын Nike жеткізіп келеді. Олар 2004-2006 жылдар аралығында Әзірбайжанның жиын жеткізушісі болған Puma компаниясынан осы қызметті иеленді. Одан бұрын 2002-2004 жылдар аралығында Umbro Әзірбайжанға жиын жеткізген.

Есімдік

Әзірбайжанды бұқаралық ақпарат құралдары мен жанкүйерлер жиі "Милли" (Ұлттық) деп атайды. Бұл лақап атау елдің ұлттық түстерін пайдалануының нәтижесінде Әзірбайжанның барлық халықаралық спорт командаларымен байланыстырылған.

Стадион

Әзірбайжанның көптеген үй матчтары Бакудегі жаңа Баку Олимпиадалық стадионында өтеді. 2015 жылы Тофик Баһрамов стадионынан көшкеннен бері ол Әзірбайжанның негізгі үй стадионы болып табылады. Бүгінде кейбір іріктеу және жолдастық матчтар әлі де Тофик Баһрамов стадионында өткізіледі, ал қалғандары УЕФА стадионы талаптарына сай болғаннан кейін Ланкаран қалалық стадионында, Bakcell Arena және Dalga Arena-да өткізіледі.

БАҚ-тың хабарлары мен қоғамдық қатынастар

Әзірбайжанның матчтары қазіргі уақытта İTV мемлекеттік арнасынан көрсетілуде. 2014 жылғы ФИФА әлем чемпионатының іріктеу турнирі матчтарының құқықтары AZTV және Idman Azerbaijan TV телеарналарына тиесілі болған. AZTV, Idman Azerbaijan TV және Lider TV телеарналары бұрын да тікелей эфирде ойындарды көрсеткен.

Ойыншы статистикасы

Қалың әріппен көрсетілген ойыншылар Әзірбайжан құрамасында әлі де ойын табады.