Кіріспе
Арменияны ұлттық футбол құрамасы халықаралық футболда Арменияны ұсынып, Армения футбол федерациясымен басқарылады, ол Армениядағы футболдың басқару органы болып табылады. Кеңес Одағынан тәуелсіздік алғаннан кейін команда өзінің алғашқы халықаралық матчын 1992 жылғы 12 қазанда өткізді. Ұлттық құрама 1996 жылғы УЕФА Еуропа чемпионатынан бастап барлық ірі турнирлердің іріктеу кезеңдеріне қатысты, бірақ олар әлі де УЕФА Еуропа чемпионатының немесе ФИФА әлем чемпионатының соңғы кезеңдеріне қатыса алмады. Команданың басты жетістіктері - УЕФА Еуро-2012 іріктеу кезеңінде үшінші орын алу және 2022–2023 жылдар аралығында УЕФА Ұлттар Лигасы В лигасына көтерілу. Негізгі жаттығу алаңы – Ереванның солтүстігіндегі Аван ауданындағы Армения футбол федерациясының техникалық орталық академиясы, ал команда өз үй матчтарын Республикалық стадионда өткізеді.
the men's team
The Armenia national football team represents Armenia in men's international football, and is controlled by the Football Federation of Armenia, the governing body for football in Armenia. After gaining independence from the Soviet Union, the team played its first international match on 12 October 1992. The national team has participated in the qualification of every major tournament from the UEFA Euro 1996 onwards, though they are yet to qualify for the final stages of either a UEFA European Football Championship or a FIFA World Cup. The team's main achievements have been third place place finish in the UEFA Euro 2012 qualifying stage, and being promoted to the 2022–23 UEFA Nations League B. The primary training ground is at the Technical Center Academy of the Football Federation of Armenia in the northern Avan District of the capital Yerevan, and the team plays their home matches at the Republican Stadium.
Тарих
Армения 1991 жылы тәуелсіз мемлекет болды, ал бұрын Армения Кеңес Социалистік Республикасы КСРО ұлттық футбол құрамасы сапында ойнаған. Армения футбол федерациясы 1992 жылдың 18 қаңтарында құрылып, 1992 жылы ФИФА және 1993 жылы УЕФА-мен қарым-қатынас орнатты. Армения 1994 жылдан бері барлық УЕФА Еуропа чемпионаттарының және ФИФА Әлем чемпионаттарының іріктеу турнирлеріне қатысып келеді. Армения ұлттық құрамасының алғашқы бас бапкері – совет армян футбол жұлдызы Эдуард Маркаров болды. Армениялық, УЕФА мерекелік сыйлығының иегері және тағы бір совет армян футбол шебері Хорен Оганесян да бас бапкер болды. Ұлттық құраманың алғашқы жаттықтырушыларының көпшілігі екі жылдан артық қызмет етпеді. Шотландиялық бапкер Иан Портерфилд 2006 жылы бас бапкер болып тағайындалды және команданы алғашқы халықаралық жетістіктерге бастады. Оның басшылығымен Армения құрамасы Қазақстанды 2:1 есебімен жеңіп, Польшаны 1:0 есебімен ұтып, құрамында Криштиану Роналду бар Португалиямен тең ойнады (1:1). Бірақ содан кейін трагедия орын алды; 62 жастағы Портерфилд қатерлі ісіктен қайтыс болды, өз жұмысын аяқтамай кетіп қалды. Портерфилдтің қайтысынан кейін оның көмекшісі Вардан Минасян бас бапкер міндетін атқаруын жалғастырды. Минасян осы кезеңде Портерфилдтен және Арменияның бұрынғы бас бапкері Самвел Дарбиняннан жаттықтыру және басқару ісін үйренді. 2009 жылдың 10 ақпанында, УЕФА Еуро-2012 іріктеу турнирінің жеребесінен кейін, Армения футбол федерациясының президенті Рубен Хайрапетянның бұйрығымен Минасян Армения ұлттық құрамасын басқаруын жалғастырды, енді ресми бас бапкер ретінде. УЕФА Еуро-2012 іріктеу матчтарында Минасян Арменияны Ресей, Словакия, Ирландия, Македония және Андоррадан құралған B тобында жетектеді. Фаворит саналған Армения Словакияны екі ойында 4:0 және 3:1 есебімен жеңіп, Андоррамен екі матчта да 4:0 және 3:0 есебімен жеңіске жетті, Македониямен 2:2 тең түсті және шешуші матчта 4:1 есебімен жеңіп, топ жеңімпазы Ресеймен 0:0 тең түсті. Армения құрамасы B тобында барлығы 22 гол соқтырып, ең көп гол соққан команда атанды. Армениялық Хенрих Мхитарян 6 гол соқтырып, B тобындағы бір ойыншының ең көп голы болды. Ұлттық құрама финалдық турнирге жақын келді, бірақ даулы матчта Ирландияға 1:2 есебімен жеңіліп қалды. Испан төрешісі Эдуардо Гонсалес 26-шы минутта Армения қақпашысы Роман Березовскийге гол аумағынан тыс жерде допқа тигені үшін қызыл карточка көрсетті. Бірақ қайта қарау көрсеткендей, доп оның қолына емес, кеудесіне тиген. Сондай-ақ, Ирландия шабуылшысы Саймон Кокс оң қолымен допты ұстағандығы анықталды. Осыған қарамастан, Гонсалес Коксқа жаза бермеді, ол кейіннен қолымен допқа тигенін мойындады. Егер Кокс жазаланған болса, Армения еркін соққы алатын еді. Гонсалес матчтан кейін отставкаға кетті. 2012 жылғы УЕФА Еуропа чемпионатында ойнамаса да, Минасян Армения құрамасын рекордтық 41-орынға көтерді, команданы топтық кезеңде үшінші орынға орналастырды және Армения футбол құрамасының ең ұзақ бас бапкері атанды. Минасян команданың барлық ойыншысына мақтан тұтатынын айтты. Олар Армениядағы әуежайда қаһарман ретінде қарсы алынды. 2012 жылғы УЕФА Еуропа чемпионатындағы керемет өнер көрсетуден кейін 2014 жылғы Әлем чемпионаты мен 2016 жылғы Еуропа чемпионатының іріктеу турнирлері сәтті болмады, Армения құрамасы 2014 жылғы Әлем чемпионатында төменгі қатарда болды және тіпті 2016 жылғы Еуропа чемпионатында бірде-бір жеңіске жетпей соңғы орынды иеленді. Армения 2018 жылғы Әлем чемпионатына іріктеудегі сәтсіздікке қарамастан, Черногорияға қарсы үйінде 3:2 есебімен жеңіске жетіп, Черногорияның 2018 жылғы ФИФА Әлем чемпионатына іріктеуден өтпеуіне себепкер болды. Осы сәтсіздіктерден кейін Вардан Минасян 2018-19 жылғы УЕФА Ұлттар Лигасының D турнирінде Арменияны бастап оралды, бірақ Македониядан кейін қалды, тіпті Гибралтармен 0:1 есебімен жеңілді. Осы жеңілістен кейін Минасян жұмыстан босатылып, Армен Гюльбудагянц Армения құрамасының жаңа бапкері болып тағайындалды. Армениялықтар УЕФА Еуро-2020 іріктеуіне Италия, Босния және Герцеговина, бұрынғы Еуропа чемпиондары Грекия, Финляндия және Лихтенштейн командаларымен бірге қатысты. Армения Боснияға сыртта 1:2 есебімен және Финляндияға үйде 0:2 есебімен жеңіліп, ерте шығарылып қалуға жақын болды. Алайда, Армения осы жеңілістерден кейін қайта өрлеуді бастады, Лихтенштейнге үйде 3:0 есебімен жеңіске жетіп, бұрынғы УЕФА Еуро-2004 чемпионы Грекияны сыртта 3:2 есебімен жеңді. Армения Италияға үйде 1:3 есебімен жеңіліп, бірақ Босния және Герцеговинаны 4:2 есебімен жеңіп, іріктеуде тағы бір сенсация жасады. Армения Грекиямен және Финляндиямен өткен матчтарда жеңіліске ұшырап, топта бесінші орынды иеленді және УЕФА Еуро-2020 іріктеуіне қатыса алмады. Армения 2020-21 жылғы УЕФА Ұлттар Лигасының C турниріне қатысты және Солтүстік Македония мен Грузиядан құралған топтағы андердог саналды, сондай-ақ тағы бір андердог Эстония да қатысты. Армения Солтүстік Македонияға сыртта 1:2 есебімен жеңіліп, кейін 2020 жылдың қыркүйегінде Эстонияны үйде 2:0 есебімен жеңіп, жақсы нәтиже көрсетті. Қазан айында Армения 2020 жылғы Таулы Қарабақ соғысының салдарынан өз елдеріндегі «үйдегі» ойындарын Польшада өткізуге мәжбүр болды және Грузиямен 2:2 тең түсіп, Эстониямен 1:1 тең түсті, Арменияның жақсы нәтижеге жете алмайтыны көрінді. Алайда, сол жылдың қараша айында Армения өз алаңында ойнамаса да және капитан Хенрих Мхитарянсыз, ел тарихындағы ең үлкен қайта оянуды жасады, Грузияны Тбилисиде 2:1 есебімен жеңіп, Еуро-2020 іріктеуіне қатысқан Фиромияны Кипрде 1:0 есебімен жеңді. Осы жеңістер Арменияның 2022-23 жылғы УЕФА Ұлттар Лигасының B турниріне жолдама алғанын ғана емес, Арменияның ФИФА Әлем чемпионатының плей-офф жолдамасын алуға алғашқы Кавказ елі болуы мүмкін екенін де білдірді. Сонымен қатар, 2022-23 жылғы B лигасының маусымы Арменияға УЕФА Еуро-2024 плей-оффқа қатысу мүмкіндігін де бере алады. Армения 2022 жылғы Әлем чемпионатына іріктеуге қатысты және Германия, Исландия, Румыния және Солтүстік Македониядан құралған топта әлсіз саналды. Армения Лихтенштейнге сыртта 1:0 есебімен жеңіске жетіп, Арменияның қалған командалармен күресе алмайтыны көрінді. Алайда, Армения Исландия мен Румынияға қарсы үйдегі матчтарда 2:0 және 3:2 есебімен жеңіске жетіп, топта алғаш рет көшбасшы болды, елдің Әлем чемпионатына қатысу үмітін арттырды. Алайда, Арменияның іріктеу кампаниясы қатты көңіл көтерумен аяқталды, өйткені олар қалған жеті іріктеу ойынының біреуінде де жеңіске жете алмады, Германиядан 6:0 есебімен жеңіліп, тіпті Лихтенштейнмен үйде 1:1 тең түсті. Армения топта төртінші орынды иеленді, Лихтенштейннен және көңіл көншітпейтін Исландиядан жоғары болды, бірақ плей-оффқа қатысқан Солтүстік Македониядан алты ұпайға және үшінші орындағы Румыниядан бес ұпайға қалып қойды.
Стадион
Храздан стадионы 1969-1970 жылдары Афина көшесі, Кентрон ауданында мұнай магнаты Калуст Гүлбенкян қорының қаржылық қолдауымен 18 айдың ішінде салынды. "Храздан" жобасына 5 миллион рубль бөлінді. Стадионға Храздан өзенінің жартасының есімі берілген. Бұл Армениядағы ең ірі стадион, 70 000-нан астам орындыққа ие. Стадионның ашылуы 1970 жылдың 29 қарашасында өтті. Стадион 1973 жылы КСРО Жоғары лигасының финалында және 1973 және 1975 жылғы КСРО кубогында "Арарат-Ереван" клубының соңғы жеңісін қабылдады. КСРО Ұлттық футбол құрамасы стадионда бар болғаны екі матч өткізді, екеуі де 1978 жылға дейін соғылған. Сол жылдың сәуір айында Финляндиямен өткен жолдастық ойында КСРО 10:2 есебімен жеңіске жетті. Алты айдан кейін, УЕФА Еуро-1980 іріктеу турнирінде Грекияға қарсы кеңес командасы тағы да 2:0 есебімен жеңіске жетті. Финляндиямен өткен матчты 12 000 көрермен, ал Грекиямен өткен матчты 40 000 көрермен тамашалады. Стадионның сыйымдылығы 70 000-нан 53 849 орынға дейін азайтылды. 2012 жылдың екінші жартысында Храздан ұлттық құраманың үй матчтарын өткізуге арналған тұрақты аренаға айналды. Республикалық стадион 1999 жылы қайта жаңартылып, 2000 жылдан бері Армения құрамасының үй алаңы болып табылады. Стадион 1953 жылы салынды және бір жылдың ішінде аяқталды. Республикалық стадионның сыйымдылығы 14 968 орынды құрайды. Кеңес кезеңінде және 1953 жылдан 1999 жылға дейін ол "Динамо" стадионы деп белгілі болды. 1999 жылы стадионның ресми атауы Арменияның батыры және бұрынғы премьер-министрі Вазген Саргсянның құрметіне "Вазген Саргсян атындағы Республикалық стадион" деп өзгертілді, ол сол жылы қайтыс болды. Жергілікті "Пюник" және "Улисс" клубтары Республикалық стадионда өз матчтарын өткізеді. 2008 жылы стадионды жаңғырту мақсатында кең ауқымды жөндеу жұмыстары жүргізілді. 2012 жылы толыққанды жөндеуден кейін Арменияның үй матчтарын өткізу жоспарланған. 2012 жылдың 12 қазанында Армения 2014 жылғы ФИФА Әлем чемпионатының іріктеу турнирінде Италияға қарсы матч өткізді, бірақ содан бері Хразданды пайдаланбады. Храздан көбінесе Армения футбол клубтары мен басқа да көптеген спорттық жарыстар үшін қолданылады. 2010 және 2011 жылдары өткен Еуро-2012 іріктеу матчтарында Арменияның үй формасы Hummel өндірісіндегі қызыл-көк-қызыл болды. 2012 жылдың мамырында Грекиямен өткен жолдастық матчтан бастап Армения толығымен қызыл үй формасына және Adidas өндірісіндегі толығымен ақ сыртқы формаға көшті. 2024 жылдың 26 наурызында Чехияға қарсы матчтан кейін көрсеткіштер мен голдар жаңартылды.
Жазбалар
Қалың әріппен көрсетілген ойыншылар Армения құрамасында әлі де ойын көрсетуде.
ФИФА әлем чемпионаты
ФИФА әлем чемпионатының рекордыІлақтың рекордыЖылТурнирге іліккендігіЖоғарыдағы орынҚұраманың орыны1930–1990БөлігіБөлігі19941992 жылдан бері ФИФА мүшесі. Турнирге қабылдамады. Турнирге қабылдамады1998Ілікпеді101548174/62002100557196/62006122199256/72010101186226/620141041512135/620181021710265/62022103349204/62026Әлі анықталған жоқӘлі анықталған жоқ20302034Барлығы—––––––—7213174261142—