Кіріспе
Телефон арқылы ақша алудың заңсыз жолы
Телефондық алаяқтық, немесе жалпы алғанда байланыс алаяқтығы – телекоммуникациялық өнімдерді немесе қызметтерді телекоммуникациялық компаниядан немесе оның клиенттерінен заңсыз ақша алу немесе төлеуден жалтарту мақсатында пайдалану. Көптеген операторлар алаяқтықты азайту және залапты төмендету үшін шараларын күшейтті. Байланыс операторлары нақты залап көлемін және түзету шараларының жоспарларын құпия ұстайды. CFCA жүргізген 2011 жылғы сауалнамаға сәйкес, операторлар тасымалдаушыларға қарсы алаяқтықпен күресу үшін құрылған салалық топ, алаяқтықтан туындаған залаптың бес негізгі түрін тіркеді:
Үшінші тараптардың клиенттерге қарсы алаяқтық
PBX арқылы қоңырау шалу бизнеске қоңырау шалып, "9 0" немесе басқа сыртқы жол ақысын алуға өтініш беру арқылы алаяқтықпен пайдаланылуы мүмкін. (9 әдетте сыртқы желі болып табылады, ал 0 коммуналдық қызметтің операторымен байланысады.) Қоңырау компаниядан (алғашқы алаяқ қоңырау шалушыдан емес) жасалғандай көрінеді және компанияның телефон шоттарында көрсетіледі. Жүйені "тексеру үшін" орнатушы және телекоммуникациялық компания қызметкерлерінің рөлін сомдау) немесе фирма ішіндегі адал емес қызметкерлермен келісім жасау арқылы кіруге болады. Оның бір түрі – қоңырауды қайта бағыттау арқылы алаяқтық, онда алаяқ абонентті өзінің нөмірін алыс қашықтыққа немесе алаяқ немесе оның серіктесі ақы төлеуге қоңыраулар қабылдайтын нөмірге қайта бағыттауға көндіреді. Содан кейін хабарсыз абонентке барлық осы қоңыраулар үшін үлкен алыс қашықтықтан есеп айырысу төленеді. Ұқсас схемада жеке PBX ішкі желісі алыс қашықтыққа немесе шетелдік нөмірге жіберіледі; PBX иесі барлық осы қоңыраулар үшін жол ақысын төлеуі керек. Voice over IP серверлері жиі жалған ішкі желілерді тіркеуге жасалған күшпен шабуылдарға ұшырайды (кейін жіберілуі немесе қоңырау шалуға пайдаланылуы мүмкін) немесе шлюзде сыртқы нөмірлерді сұраған SIP мекенжайларына тікелей қоңырау шалуға тырысады; олар компьютерлер болғандықтан, интернет жүйелерін бұзушылар үшін мақсат болып табылады. Автоқоңыраулар түрлі алаяқтық мақсаттарда, соның ішінде телемаркетинг алаяқтығында немесе тіпті 1983 жылғы WarGames фильміндегі бір көріністен атын алған "соғыс қоңырауларында" қолданылуы мүмкін, онда "крекер" үй компьютерін бір биржадағы барлық нөмірді теруге бағдарлайды, автоматты жауап беретін деректермен желілерді іздейді. Тізбекті қоңырау шалуды анықтау оңай, ал псевдокезекті қоңырау шалуды анықтау қиын. АҚШ-та клиентке арналған монетамен жұмыс істейтін телефондардың (COCOT) иелеріне олардың пайдаланушылары тегін телефон нөміріне қоңырау шалған әрбір қоңырау үшін алпыс цент төленеді, ал ақылар шақырылған нөмірге төленеді. Алаяқ COCOT провайдері 1800 қате нөмірді автоматты түрде теруі және оларға "автоматты телефоннан алынған қоңыраулар" ретінде төленуі мүмкін, ақысы кері аударылады. Автоқоңыраулар сонымен қатар ұялы телефонға қысқа мерзімді көптеген қоңыраулар шалу үшін қолданылады, құрбанның қайта қоңырау шалуына үміттене отырып, артық бағамен немесе жарнамалық хабарламалармен қоңырау шалатын нөмірді қалдырады. Бұл Вангири (сөзбе-сөз, "Бір (сақина) және үзілген") деп аталады, ол Жапониядан шыққан. 809 алаяқтықтары өзінің атауын бұрынғы +1 809 аймақтық кодынан алған, ол Кариб теңізі елдерінің көп бөлігін қамтыған, кейін көптеген жаңа аймақтық кодтарға бөлінген, шатастыруды күшейтеді. Бұл нөмірлер әдетте Солтүстік Америкада қоңырау шалушыларға қызмет көрсететін болып жарнамаланады; олар Канада немесе АҚШ телефон нөмірлеріне ұқсайды, бірақ шын мәнінде құрбанның туған еліндегі премиум нөмірлерді реттейтін тұтынушыларды қорғау заңдарын айналып өтетін қымбат халықаралық қоңыраулар. Кейбіреулері телефон арқылы жыныстық қатынас немесе басқа да әдеттегі жоғары бағаға берілетін мазмұн жарнамалайды. Қоңырау шалуды шақырудың жолдары: пейджерлерге сұралмаған хабарламалар қалдыру немесе отбасылық төтенше жағдайдағы туыс екендігі туралы жалған мәлімдемелер жасау, пайдаланушыларды нөмірді шақыру үшін алдау, содан кейін құрбанды мүмкіндігінше ұзақ уақытқа дейін қымбат қоңыраумен ұстап тұруға тырысу. 809 алаяқтығының кейінгі нұсқасы ұялы телефонға қоңырау шалып, содан кейін қоңырау шалуды тоқтату, қызығушылықпен (немесе ренжіткен) құрбан оларға қоңырау шалады деген үмітте. Бұл Вангири алаяқтығы, Кариб теңізі елдерінің нөмірлерін, мысалы, 1473 (Гренада) пайдаланумен, олар Солтүстік Американың ішкі қоңырауларына ұқсайды. Алдын ала төленген телефон карталары немесе "шалу карталары" алаяқтыққа ұшырайды. Бұл карталарда белгілі бір картаға басылған пароль арқылы картаға бүкіл әлем бойынша ақы төлеуге арналған телефон қоңырауларын есептеп алуға болатын кіру нөмірі көрсетіледі. Парольді алған кез келген адам картаға ақы төлеп, телефон қоңырауларын шала алады. Телефондық секс операциялары бәсекелес алыс қашықтық кезеңінің басында +1 900 немесе 976 премиум нөмірлеріне қоңырау шалудан жергілікті немесе алыс қашықтыққа қызмет көрсетуден айырылған АҚШ телефон абоненттерін тұтынушыларды қорғау шараларын болдырмау үшін ұзақ қашықтыққа қызмет көрсетуді ауыстыратын операторлар ретінде өздерін бұрмалайды. Бұл заң бұзушылық енді жабылды. АҚШ-та 500 аймақтық коды және оның қосымшалары "маған ілесіп келе жатқан маршрутизацияны" рұқсат етеді, егер нөмір қымбат және кездейсоқ бағытқа жіберілсе, шақырушы шақырылған жерге қоңырау үшін төлейді. 700 аймақтық кодымен де ұқсас мәселелер болды, өйткені нөмірлер алыс қашықтыққа байланысты операторларға арналған (1 700 555 4141 ерекшелік, ол операторды анықтайды). Мұндай қоңыраудың болжамсыз және ықтимал қымбат бағасы болғандықтан, бұл қызметтер кеңінен қолданылмады. Телемаркетинг алаяқтығы түрлі формада болады; почта алаяқтығы сияқты, құнды емес немесе ешқашан жеткізілмейтін тауарлар немесе инвестицияларға сату туралы ұсыныстар және тіркелмеген қайырымдылық ұйымдарына донорлық беру туралы сұраулар жиі кездеседі. Қоңырау шалушылар көбінесе ауру, мүгедек және қарт адамдарға шабуыл жасайды; қоңырау шалушының банк немесе кредиттік карта туралы ақпаратты алуға тырысатын алаяқтықтары да жиі кездеседі. Оның бір түрі – бірнеше бизнес кеңселерге қоңырау шалып, қолданылып жатқан кеңсе жабдықтарының (мысалы, көшіргіштердің) үлгі нөмірлерін сұрау, машиналарға арналған жабдықтарды сұралмаған жіберу және құрбандардан қысыммен бағалау. Абонент идентификаторын жасыру – көптеген алаяқтықтармен қолданылатын банк немесе несие одағы, құқық қорғау органы немесе басқа абонент сияқты сенімді шалушыны сомдау үшін қолданылатын техника. Телефон қоңырау шалғанда, шалушы ретінде көрсетілген нөмір жалған сенімді нөмір болады. Бұл қоңыраулар вишинг үшін қолданылуы мүмкін, онда алаяқ қаржылық немесе жеке ақпаратты алаяқтықпен алу үшін сенімді тараптың рөлін сомдайды. Ұлыбританиядағы кейбір биржалардағы қоңырау тағайындау кешігулері алаяқтық үшін қолданылуы мүмкін. Көптеген жылдар бойы қоңырауды ажыратуға шалушы ғана құқылы болды; егер шақырылған тарап қоңырауды тоқтатса, ол ажыратылмайды. Ұрық үй шалып, мысалы, банк немесе полиция рөлін сомдайды және оларды белгілі бір нөмірге қайта қоңырау шалуға ынталандырады, құрбанға белгілі сенімді нөмірді пайдаланады. Содан кейін шалушы құрбанның олар жаңа қоңырау шалып жатыр деп ойлауын қамтамасыз ету үшін қоңырау тонының жазбасын ойнатады, ал шын мәнінде бастапқы қоңырауға қосылған күйде қалады; банк немесе полиция қызметкері рөлін сомдайтын адам содан кейін желіге шығады. Сымсыз телефондарда қосымша осалдықтар болды; кейбір модельдерде сканерлік радио аналогтық әңгімелерді бақылауға немесе нысаналық жүйеге ұқсас немесе осыған ұқсас модельдің гарнитурасы сымсыз базалық станция арқылы жол ақысын төлейтін қоңырау шалуға пайдаланылуы мүмкін, ол қоңырауларды растамайды. Ескі аналогтық ұялы телефондар AMPS қызметі тоқтатылған аймақтарда жұмыс істеуі тоқтатылды, бірақ ескі сымсыз телефон жүйелері аналогтық телекоммуникация қолдау көрсетілгенше қызметте қалуы мүмкін. 2016 жылы американдық немесе канадтық клиенттерді "төлмеген салықтарды" талап ету үшін үкімет шенеуніктерін сомдап, үнділік қоңырау орталықтарынан жасалған алаяқтық туралы хабарланды. Ұқсас үкіметтік алаяқтықтарға SSA алаяқтығы да кіреді. Күн сайын АҚШ құрлығына мемлекеттік үкіметтен грант ақшасы ұсынатын жүздеген алаяқтық қоңыраулар келіп түседі, бірақ өтініш беруге немесе үкіметтік грант алуға байланысты ешқандай төлем болмаса да, "кішкентай әкімшілік төлемді" талап етеді. 1980 жылдары премиум тарифтік алаяқтықтың кең таралған түрі балаларды (көбінесе теледидар жарнамалары арқылы, мысалы сенбі күнгі мультфильмдер кезінде) ата-аналарының біліміне немесе рұқсатына қарамастан премиум тарифтік нөмірге қоңырау шалуға көндіруді қамтыды, кейде баладан телефон гарнитурасын теледидар жинағына ұстап тұруын сұрады, ол премиум нөмірді автоматты түрде теру үшін DTMF тондарымен ойнады. Мұндай тәжірибелер қазір АҚШ-та заңсыз. "Мені естисің бе?" телефондық алаяқтығы 2017 жылы Солтүстік Америкада қолданылған деп хабарланды: шалушы "иә" жауабы бар сұрақ қояды, содан кейін телефон транзакцияларын жасау үшін "иә" жазбасын пайдаланады.
Телефон компаниялары арасындағы алаяқтық
Байланыс алаяқтығы – телефон операторларының бір телефон желісінің екіншісіне тиіс ақша сомасын қасақана дұрыс есептеу үшін тіркемелерді жалғандауы. Бұл бір желіден басталып, көзі мен мақсаты арасында белгілі бір уақытта басқа желі арқылы жүрген қоңырауларға әсер етеді. Қайта тіркеу – байланыс алаяқтығының бір түрі, онда оператор CID (шалушы ID) немесе ANI деректерін бұрмалап, қоңыраудың басталу орнын жалғандайды, содан кейін оны бәсекелесіне жібереді. Қайта тіркеу және байланыс алаяқтығы Worldcom компаниясының қаржылық қиындықтарынан кейін қысқа мерзімге ғана жаңалықтарға енді; қайта тіркеу схемасы телекоммуникациялық компаниялардың бір-бірімен есептесу жүйесіндегі ерекшелікке негізделген – бірдей жерге жасалған екі қоңырау шығу орнының айырмашылығына байланысты әртүрлі құнға ие болуы мүмкін. Телекоммуникациялық компаниялар арасындағы төлемдерді есептеудің әдеттегі тәсілі – әрбір компанияның бір қоңырауды қанша қашықтыққа жеткізгенін анықтап, сол қоңырау үшін алынған төлемді бөлу. Қайта тіркеу осы есептеулерді жүргізуге қажетті деректерді бұрмалайды. "Сұр бағыттар" – IP арқылы дауыс беру шлюздері, олар халықаралық қоңырауларды мақсатты елдегі жергілікті мобильді қоңырау ретінде белгілеп, елдерге жеткізеді. Мұндай "SIM қорап" операциялары әсіресе халықаралық тарифтердің жоғары болуына байланысты үшінші дүние елдерінде кең таралған, себебі мемлекеттік монополияның қатаң бақылауы және/немесе шетелден келетін қоңырауларға артық салық салынуы жиі кездеседі. Халықаралық қоңыраулар үшін кез келген шартты түрде жоғары бағаны тағайындауға құқылы екендігіне сенетін үкіметтер, тіпті ішкі қоңыраулардан да қымбат болса, жекеменшік, тәуелсіз және бәсекелестік VoIP шлюздеріне қарсы заң шығарып, осы операцияларды "айналып өту алаяқтығы" деп атайды және оларды жасырын немесе бизнестен шығарады. Мұндай реттеу ортасында VoIP шлюзі әдетте T-арнасының негізгі деңгей интерфейсіне немесе PBX жүйесіне қол жеткізе алмайды, сондықтан оператор интернет-телефониясы бар аппараттық конфигурацияны және көптеген мобильді SIM-карталар мен телефондарды пайдалануға мәжбүр болады, қоңыраулар жеке тұлғалардың мобильді абоненттерінен жасалғандай көрінеді.
Пайдаланушылардың телефон компанияларына қарсы алаяқтық
Жазылым алаяқтығы: мысалы, жалған есіммен тіркелу немесе төлеу ниетінің болмауы. Ақы төленетін қоңырау алаяқтығы: көптеген автоматтандырылған ақы төленетін қоңырау жүйелері шалушыға қысқа аудио үзіндіні жазуға мүмкіндік береді, ол шалушыны анықтау үшін арналған, сонда қабылдаушы төлемді қабылдау немесе қабылдамау туралы шешім қабылдай алады. Жүйе автоматтандырылғандықтан, шалушы белгілі уақыт ішінде кез келген хабарламаны тегін енгізе алады және қабылдаушы төлемнен бас тарта алады. Оның бір түрі – оператордың көмегімен жасалған жоғары тарифті ақы төленетін қоңыраудан бас тарту, содан кейін сол адамды төмен бағамен қайта шалу. Адамға қоңырау алаяқтығы: көне операторлық көмек жүйелерінде, адамға қоңырау жасау үшін шалушыға екінші жақтағы нақты адамға қосыла алса ғана ақы алынды. Егер бұрын келісілген болса, шалушы жалған есімді кодтық сөз ретінде пайдалана алады, ал қабылдаушы қоңырауды қабылдамайды, ешкімге ақы алынбайды. Көшіп бара жатқанда жалдау құралдарын (мысалы, қосымша телефондарды) уәкілсіз қайтармау. Содан кейін құралдар жаңа мекенжайда ай сайынғы жалдау ақысын төлемей пайдаланылады. Телефондардың көпшілігі енді жалға алынбай, тікелей сатып алынатындықтан, мұндай жағдай сирек кездеседі.
Үшінші тараптардың телефон компанияларына қарсы алаяқтық
Phreaking телефон желісінің қалай жұмыс істейтінін білуді қамтиды, оны рұқсатсыз қоңыраулар жасау үшін пайдалануға болады (бірақ әрқашан емес). Телефондық хакерлік тарихы көрсетіп тұр, көптеген «хакерлер» желі туралы кең білімдерін телефон компанияларына көмектесу үшін қолданған. Дегенмен, бүгінгі күнге дейін өз білімдерін жеке пайда үшін пайдаланатын хакерлер де жетерлік. Кейбір жағдайларда, телекоммуникациялық компания қызметкерлерін техникалық ақпаратты беруге итермелеу үшін әлеуметтік инженерия қолданылған. Phreaking-тің алғашқы мысалдары әртүрлі басқару сигналдарын жасауды қамтыды, мысалы, 2600 герцтің көк қорап сигналы ұзақ қашықтықтан қосылысты дереу қайта пайдалану үшін босатуға немесе төлем телефонына монета салынғандай әсер ететін қызыл қорап сигналдары. Бұл әдістер телефон желісінің көп бөлігінде кең таралған цифрлық коммутациялық жүйелер мен жолақтан тыс сигнал берудің арқасында енді жұмыс істемейді. Алайда, әлемнің көптеген аймақтарында осы басқару сигналдары әлі де қолданылады және осы сияқты алаялықтар орын алып келеді. Жоғары технологиялық нұсқасы – коммутаторды қайта бағдарламалау, онда телефон компаниясының желісіне немесе есеп айыру жүйесіне рұқсатсыз «жасырын кіру» тегін телефон байланысына мүмкіндік береді. Кейде «крекерлер» оны басқа клиенттерге қайта сатады. Абоненттің атын көрсету (CNAM) деректерді жинауға осал, онда адал емес пайдаланушы абоненттің атын көрсету мүмкіндігі бар желіге (тұрақты немесе ұялы) қосылады, содан кейін ол автошалу құрылғысын пайдаланып сол нөмірге қайта-қайта қоңырау шалады, қоңырау шалушы идентификаторын жалғандау арқылы әр қоңырауда әртүрлі нөмірді көрсетеді. Қоңыраулардың ешқайсысына жауап берілмейді, бірақ телефон компаниясы әрбір нөмірді (CNAM дерекқорына «кіру») өзінің жазбаларынан сәйкес абоненттің атын көрсету үшін іздеуге мәжбүр. Көрсетілген атаулар мен нөмірлер тізімі (желілік немесе сымсыз болуы мүмкін) кейін телемаркетингшілерге сатылады. Төлем телефоны да алаялық жинақталған қоңырауларды қабылдау үшін қолданылған; көптеген операторлар осы себепті кіріс қоңырауларды қабылдау мүмкіндігін өшірді немесе төлем телефонының ішкі қоңырау механизмын үнсіз қылды. Клондау басқа абоненттің телефонының электрондық сериялық нөмірі мен телефон нөмірін екінші (клондалған) телефонға көшіру құралы ретінде қолданылды. Сыртқы қоңыраулар үшін төлемдер құрбанның ұялы телефон шотына емес, қылмыскердің шотына жазылады.