Кіріспе
Қызметкер кәсіподаққа қосылмауға келісетін еңбек шарты. "Сары ит келісімшарты" (келісімшарттың "сары ит" тармағы, сондай-ақ "темір қапша ант" деп те аталады) – бұл жұмыс беруші мен қызметкер арасындағы келісім, онда қызметкер жұмысқа орналасу шарты ретінде еңбек одағының мүшесі болмауға міндеттенеді. АҚШ-та мұндай келісімшарттарды жұмыс берушілер кәсіподақтардың құрылуын болдырмау үшін пайдаланды, көбінесе кәсіподақ ұйымдастырушыларына қарсы заң шараларын қолдануға мүмкіндік берді. 1932 жылы "Норрис-ЛаГуардия" заңымен АҚШ-та "сары ит" келісімшарттарына тыйым салынды.
A yellow dog contract (a yellow dog clause of a contract, also known as an ironclad oath) is an agreement between an employer and an employee in which the employee agrees, as a condition of employment, not to be a member of a labor union. In the United States, such contracts were used by employers to prevent the formation of unions, most often by permitting employers to take legal action against union organizers. In 1932, yellow dog contracts were outlawed in the United States under the Norris LaGuardia Act.
Терминнің пайда болуы және қысқаша тарихы
1870 жылдары кәсіподаққа қосылмау туралы міндеттемесі бар жазбаша келісімді "Жаман аталған құжат" деп жиі атаған. Бұл, американдық жұмыс берушілердің жеке келісімдерге жүгінуде ағылшын үлгілерін әдейі ұстанғанына сенімді нығайтады. Бұл кәсіподаққа қарсы міндеттеме "темірдей берік құжат" деп те аталды, және осы уақыттан бастап 19 ғасырдың соңына дейін "темірдей берік" – кәсіподақсыз жұмысқа орналасу шартының әдеттегі атауы болды. 1887 жылы Нью-Йорк штаты бастамамен он алты штат өз заңдарына қызметкерлерді кәсіподаққа қосылмауға мәжбүрлеуді қылмыс деп жариялаған ережелер енгізді. АҚШ Конгресі 1898 жылғы Эрдман заңына мемлекетаралық саудамен айналысатын тасымалдаушыларға қатысты ереже қосты. 19 ғасырдың соңғы онжылдығы мен 20 ғасырдың басында жеке, кәсіподаққа қарсы міндеттемелер еңбек дауларындағы құрал ретінде маңыздылығын жоғалтты. Олардың жаңалығы бітіп, жұмысшылар енді оған моральдық жауапкершілік сезінбеді, ал кәсіподақ ұйымдастырушылары оны мүлдем елемеді. 20 ғасырдың басында жеке, кәсіподаққа қарсы міндеттемелер көмір өндіру және металл өнеркәсібінде жиі қолданылды. Көбінесе кәсіподаққа мүше болуға тыйым салынбады, бірақ мүшелікке қажетті, маңызды шараларға қатысуға тыйым салынды. 1910 жылы Жылқы тауары бойынша тері жұмысшыларының халықаралық біраулығы Ұлттық қамшы өндірушілер қауымдастығымен сәтсіз келіссөздерден кейін қамшы өнеркәсібінде 8 сағаттық жұмыс күні үшін ұлттық ереуіл жариялады. Ереуіл сәтсіз аяқталды, көптеген жұмыс берушілер жұмысқа қайта қабылдау шарты ретінде ұйымнан шығуға және одан тыс қалуға ауызша немесе жазбаша міндеттеме беруді талап етті. Адайр мен АҚШ арасындағы сот ісінде АҚШ Жоғарғы Сотының көпшілігі Эрдман заңының жұмыстан босатуға қатысты ережесі, ол жұмыс берушіні өзінің еркіне қарсы басқа адамның еңбегін қабылдауға немесе сақтауға мәжбүрлейтіндіктен, Конституцияның Бесінші түзетуін бұзады деп шешті. Бұл түзетуде ешкімнің заңмен қарастырылмаған сот процесіз бостандығынан немесе мүлкінен айырылмауы керектігі айтылған. Алайда, сот шешімді жұмыстан босатуға қатысты ережемен шектеді және заңның қалған бөлігі туралы пікір білдірмеді. Сондықтан, Эрдман заңының қызметкерлерді кәсіподаққа қарсы келісімдерге қол қоюға мәжбүрлеуді қылмыс деп санайтын бөлігі әлі де қарастырылмады. 1932 жылы Норрис-ЛаГуардия заңымен жеке секторда тыйым салынғанына қарамастан, "сары иттің шарты" мемлекеттік секторда, соның ішінде көптеген мемлекеттік қызметтерде, мысалы, мұғалімдерде 1960 жылға дейін рұқсат етілді, бұл 1915 жылғы Фредерик пен Оуэнс ісінде белгіленген үрдіске байланысты болды. 1932 жылы Джоэл И. Сейдман осы тақырыптағы алғашқы кітапты – "Сары иттің шарты" жазды. Кітап олардың тарихын 1830 жылдары Ұлыбританияда, 1870 жылдары АҚШ-та, Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін "сары иті" терминінің пайдалануынан бастап, АҚШ Сенаты судья Джон Дж. Паркердің кандидатурасын АҚШ Жоғарғы Сотына мақұлдамаған оқиғаға дейін баяндады.