Кіріспе

Олимпиада ойындарының басқару құжаттары

Олимпиада хартасы – Олимпиада ойындарын ұйымдастыру және Олимпиада қозғалысын басқару қағидалары мен нұсқауларының жиынтығы. Оның соңғы түзетуі 2020 жылдың 17 шілдесінде бейнеконференция арқылы өткен Халықаралық Олимпиада комитетінің (ХОК) 136-шы сессиясында жасалды. Халықаралық Олимпиада комитеті (ХОК) қабылдаған бұл құжат негізгі принциптерді, ережелерді және жарғыларды біріктіреді. Француз және ағылшын тілдері Олимпиада хартасының ресми тілдері болып табылады.

Негізгі компоненттері

Олимпиада хартасы 6 тарау мен 61 баптан тұрады және бірнеше нұсқаулар мен ережелерді толыққанды сипаттайды. Бұл мақалада Олимпиада ойындарын, Олимпиада қозғалысын және оның үш негізгі құрамдас бөлігін – Халықаралық Олимпиада комитетін, Халықаралық федерацияларды және Ұлттық Олимпиада комитеттерін басқару үшін ең маңызды саналатын мәселелер тізімделген және қысқаша мазмaland.

2-тарау: Халықаралық Олимпиада комитеті (ХОК)

Бұл тарауда Халықаралық Олимпиада комитетінің (ХОК) құрамы, отырыстары және басшылық принциптері сипатталады.

3-тарау: Халықаралық федерациялар (ХФ)

3-тарауда Халықаралық федерациялардың (ХФ) Олимпиада қозғалысындағы рөлі талқыланады. ХФ – халықаралық деңгейде спорт түрлерін басқаратын, үкіметтік емес ұйымдар, және ұлттық деңгейде осы спорт түрлерін басқаратын ұйымдарды қамтиды. Олимпиада ойындары бағдарламасына енген әрбір спорт түрі үшін бір Халықаралық федерация болады. Бұл ХФ өз спорт түрлерінің Олимпиада хартасы мен олимпиадалық рухта дамуын қамтамасыз ету үшін жұмыс істейді. Өз спорт түріндегі техникалық біліктілігіне ие болғандықтан, ХФ жарысқа қатысу құқығын анықтаумен қатар, спорттық жарыстар өтетін орынның ережелерін де белгілейді.

4-тарау: Ұлттық олимпиада комитеттері (ҰОК)

28-бап: Ұлттық олимпиада комитеттерінің (ҰОК) міндеті – тиісті елдерінде Олимпиада қозғалысын дамыту, насихаттау және қорғау. Әрбір елдегі ҰОК-тың рөлі – олимпиадалық рухты жаңғырту, Олимпиада хартасының орындалуын қамтамасыз ету, спорттағы этиканы және оның дамуын қолдау. Олар өз елдерінің Ойындардағы қатысуын ұйымдастыруға, Ойындарды өткізу үшін қала таңдауға және Ойындар барысында мемлекеттік және мемлекеттік емес ұйымдармен өзара әрекеттесуге жауапты.

5-тарау: Олимпиада ойындары

Бұл тарауда Олимпиада ойындарын тойлау, қабылдаушы қаланы іріктеу, ойындарға қатысу шарттары, ойындар бағдарламасына енген спорт түрлері, бұқаралық ақпарат құралдарындағы жарияланымдар, басылымдар және Ойындарға рұқсат етілген насихаттар қарастырылады. Сонымен қатар, осы тараудың 3-бөлімі Олимпиадалық шаралар мен іс-шараларға қатысты қолданылатын рәсімдерді талқылайды. Бұл Олимпиада туын, жалынын, ашылу және жабылу рәсімдерін пайдалану жолдарының сипаттамасын қамтиды. Олимпиада ойындарының бес сақинасы бес құрлықты көрсетеді.

Олимпизмнің негізгі қағидалары

Олимпизм – өмір философиясы, дене, ерік және ой қабілеттерін үйлесімді түрде дамытып, біріктіреді. Спортты мәдениет және біліммен байланыстыра отырып, Олимпизм еңбек ету қуанышына, жақсы үлгінің тәрбиелік құндылығына, әлеуметтік жауапкершілікке және жалпыға ортақ этикалық принциптерге құрметтеуге негізделген өмір салтын құруға ұмтылады. Олимпизмнің мақсаты – спортты адамзаттың гармониялық дамуына бағындырып, бейбіт қоғамды, адамдық қадір-қасиетті сақтауға ұмтылысын дамытуға көмектесу. Олимпиадалық қозғалыс – Олимпиадалық құндылықтарға сене білген барлық жеке тұлғалар мен ұйымдардың, Халықаралық Олимпиада Комитетінің (ХОК) бағынысындағы, біріккен, ұйымдастырылған, жаһандық және тұрақты әрекеті. Ол бес құрлықты қамтиды. Олимпиада ойындары – әлем спортшыларының қатысуымен өтетін ең маңызды спорттық шара. Оның символы – біріккен бес сақина. Спортпен шұғылдану – адамның құқығы. Әрбір адам, ешқандай кемсітушіліксіз және Олимпиадалық рухта, достық, ынтымақ және әділ ойын қағидаларын сақтай отырып, спортпен айналысу мүмкіндігіне ие болуы керек. Спорттың қоғам аясында жүзеге асырылатынын мойындаған Олимпиадалық қозғалыстағы спорт ұйымдары, спорт ережелерін еркін құру және бақылау, ұйымдарының құрылымын және басқаруын анықтау, сыртқы ықпалсыз сайлау құқығын пайдалану және жақсы басқару принциптерін сақтау үшін жауапкершілікпен дербестік құқықтары мен міндеттерін иеленеді. Осы Олимпиада хартасында көрсетілген құқықтар мен бостандықтар, нәсіл, тері түсі, жыныс, сексуалдық бағдары, тіл, дін, саяси немесе басқа пікірлер, ұлттық немесе әлеуметтік тегі, мүліктік жағдайы, туған жері немесе басқа да мәртебесіне қарамастан, кемсітушіліксіз қамтамасыз етілуі керек. Олимпиадалық қозғалысқа қатысу үшін Олимпиада хартасын сақтау және ХОК-тің мойындауы қажет.

БАҚ-та

Олимпиада хартасы Олимпиада ойындарына қатысты ғана емес. Тарих бойы ол Ойындардың өту барысы үшін нұсқау ретінде қызмет етті. Төменде соңғы мысалдар келтірілген:

2011 – 2012: Human Rights Watch Сауд Арабиясын әйелдерге спортпен айналысуға жүйелі түрде кедергі келтіргені және Сауд Арабиясының спортшы әйелдеріне Олимпиада ойындарына қатысуға рұқсат бермегені үшін Олимпиада хартасын бұзды деп айыптады, осылайша Хартияның төртінші, алтыншы және жетінші негізгі принциптерін бұзды, Олимпиада қозғалысының әрбір мүшесі оған міндетті. Бұл туралы Халықаралық Олимпиада комитетінің (ХОК) Әйелдер және спорт комиссиясының төрағасы Анита ДеФранц мәлімдеді, ел әйелдер спортшыларын Ойындарға жіберуге келіспейінше Олимпиадаға қатысудан шеттетілуі керек деп ұсынды. Алайда, ХОК өкілі Эммануэль Мороу Комитет "Сауд Арабиясы Лондонда әйелдер өкілдігін міндетті түрде құруын талап етпейтінін" айтып, "ХОК ультиматумдар мен мерзімдер қоймайды, керісінше, диалог арқылы көп нәрсеге қол жеткізуге болады деп санайды" деді. 2012: 2012 жылғы Лондон Олимпиадасында Ливан дзюдо командасы Израиль командасының жанында жаттығудан бас тартты, сондықтан олардың жаттығу залын екіге бөлу үшін уақытша кедергі орнатылды. Ағылшын тілінің әліпбилік ретіне байланысты екі команда да дайындықтарын аяқтау үшін ExCel аренасында бірдей төсеніштерді пайдалануға жоспарланған. Алайда, Ливан конституциясына сәйкес, спортшылар Израиль командасының жаттығуларын көруге дайын емес еді және олардың арасында қандай да бір кедергі орнатылуын талап етті. Ұйымдастырушылар Ливан жаттықтырушысының командаларды бөліп алу талабын қабылдады, Ливан командасы Израиль спортшыларын көрмеуі үшін кедергіні орнатты.

Олимпиадалық конгресс

Олимпиадалық конгресс ХОК ұйымдастырады. Конгресске Олимпиада қозғалысы құрамына кіретін ұйымдардың өкілдері қатысады. Олимпиадалық конгресс өткізілетін күн мен орны Сессиямен белгіленеді. Сессия сондай-ақ Конгресс президентінің міндеттерін анықтайды. Олимпиадалық конгресске МОК мүшелері, құрметті президенті, құрметті мүшелері және МОК-тің арнаулы мүшелері, халықаралық федерациялар мен ұлттық олимпиадалық комитеттердің делегаттары қатысады. МОК мойындаған ұйымдардың өкілдері де Конгресске қатыса алады.