Жуан Антонио Самаранч: Халықаралық Олимпиада Комитетінің экс-президенті

Кіріспе

Халықаралық Олимпиада комитетінің президенті 1980 жылдан 2001 жылға дейін Хуан Антонио Самаранч и Торелло, Самаранч маркизінің біріншісі (каталан: Joan Antoni Samaranch i Torelló; 17 шілде 1920 – 21 сәуір 2010) – Франко режимі тұсында (1973–1977) Халықаралық Олимпиада комитетінің (ХОК) жетінші президенті қызметін атқарған испандық спорт әкімшісі.

Өмір

Хуан Антонио Самаранч 1920 жылғы 17 шілдеде Барселонадағы бай каталондық отбасында төртеудің үшінші баласы болып дүниеге келді. 1938 жылы Испания Азамат соғысы кезінде ол Испания Республикалық қарулы күштеріне медициналық көмекші ретінде шақырылды. Самаранчтың саяси көзқарасы ұлтшылдарға жақын болды және ол Франция арқылы ұлтшылдар бақылауындағы аумаққа дезертирлік жасады. 1955 жылғы 1 желтоқсанда ол Мария Тереза Салисакс Роуге үйленді. Салисакс Роумен екі балалары болды: қазіргі уақытта Халықаралық Олимпиада комитетінің мүшесі Хуан Антонио кіші және Мария Тереза. Самаранч Барселонадағы Бизнес мектебінде оқуын бастады, оны Лондон мен АҚШ-та аяқтады және Барселонаның Жоғары Бизнес зерттеу институтында (IESE) диплом алды. Оқу кезінде ол роллер-хоккеймен айналысты, 1951 жылы осы спорт түрінен әлем чемпионатын ұйымдастырды, оны испан командасы жеңіп алды. Франко Испаниясындағы Фаланга мүшесі Самаранч муниципалды және ұлттық үкіметте әртүрлі саяси лауазымдарды атқарды: 1954 жылы Барселона қаласының спорт жөніндегі кеңесшісі болды, ал 1967 жылы Испания Парламентінде дене тәрбиесі және спорт жөніндегі делегаты болды. Самаранч 1973 жылы Барселона провинциялық кеңесінің президенті болып тағайындалды және екі ел арасындағы дипломатиялық қатынастар қайта жаңғырылғаннан кейін, төрт жылдан кейін Испанияның Кеңес Одағы мен Моңғолиядағы елшісі болып тағайындалғанға дейін отставкаға шықты. Олимпиада қозғалысында белсенді қызметін жалғастыра отырып, Самаранч 1955 жылы Барселонада өткен екінші ойындар үшін Халықаралық Жерорта теңізі ойындары комитетінің вице-президенті болып сайланды. Ол бірнеше рет экспедиция жетекшісі болып тағайындалды: Кортина-д'Ампеццодағы қысқы ойындарда (1956), Римдегі жазғы ойындарда (1960) және Токиодағы жазғы ойындарда (1964). Рим және Токио ойындарында ол испандық делегацияның президенті де болды. 1956 жылы Испания Олимпиада комитетінің мүшесі болып сайланды және 1967 жылдан 1970 жылға дейін оның президенті болды. 1966 жылы ХОК мүшесі болып сайланды. Екі жылдан кейін Эйвери Брундейдж оны протокол жетекшісі етіп тағайындады (1968–1975 және 1979–1980). Атқарушы кеңестің мүшесі (1970–1978 және 1979–1980), ол 1974 жылдан 1978 жылға дейін ХОК вице-президенті болды. 1980 жылғы 16 шілдеде өткен 83-ші сессияда дауыс берудің бірінші турында ХОК президенті болып сайланды және сол жылдың 3 тамызында Лорд Килланиннің орнын басты. Самаранч Мәскеудегі XXII Олимпиада ойындарының қиын саяси кезеңінде ХОК президенті болды. Ол Олимпиада қозғалысын қорғауға және мемлекет басшыларымен және спорт көшбасшыларымен көптеген кездесулерінде оның беделін арттыруға тырысты. 1981 жылы ол ХОК-қа үкіметтік емес халықаралық ұйым мәртебесін алды және Пьер де Кубертеннен кейін Лозаннада тұрақты орналасқан алғашқы ХОК президенті болды. Ол сондай-ақ әйелдерді Олимпиада қозғалысына интеграциялауды қолдады және Баден-Баден конгресінде әйелдерге ХОК мүшесі болуға рұқсат алды. Оның ықпалымен ХОК әйелдер мен спортты дамытуға бағытталған түрлі бастамаларға қатысты. Самаранч Қытай Халық Республикасының және Қытай Тайбэйінің Ұлттық Олимпиада комитеттерін қосты; Кэба Мбайдың көмегімен ол апартеид жойылғаннан кейін Оңтүстік Африканы Олимпиадаға қайта интеграциялауға үлес қосты; ол азаматтық соғыс кезінде Сараевоға барып, Олимпиадалық ынтымақтастық танытты; және екі Корея Сиднейдегі ашылу салтанатында бір тудың астында жүрді. Спорт саласында ол 1984 жылы Сараево қаласында өткен қысқы ойындардан бастап Паралимпиада ойындарын ұйымдастыруға ХОК-тің қолдауын күшейтті. Ол допингті басым мәселе етіп қойып, зерттеулер мен бақылау бағдарламаларын іске қосты. 1999 жылы Дүниежүзілік допингке қарсы агенттіктің құрылуы ХОК Медициналық комиссиясына оның қызмет аясын кеңейтуге мүмкіндік берді. Ол сондай-ақ 1992 жылғы ойындарға барлық кәсіби спортшыларға қатысуға толық құқық беріліп, Олимпиадалық әуесқойлықтың аяқталуын қадағалады. Соңында, оның басшылығымен жазғы және қысқы ойындар енді бір жылда емес, екі жылда бір рет өткізіле бастады. ХОК басқаруын реформалаудың бір бөлігі ретінде ол жаңа қаржы саясатын енгізді, бұл кірістерді арттыруға және ресурстарды әртараптандыруға мүмкіндік берді. Телеарналармен жасалған келісімдерден түскен табыстың үлкен бөлігінің арқасында ол 1981 жылы Олимпиадалық ынтымақтастық ұйымын қайта құрылымдап, қиын жағдайдағы Ұлттық Олимпиада комитеттеріне көмек көрсетті және Ойындардың жалпыға ортақтығына үлес қосу үшін іс-қимыл жоспарларын жасады. 1991 жылы Олимпиада қозғалысына қосқан үлесі үшін Испания королі оған Маркес атағын берді. 1993 жылғы 23 маусымда оның президенттік мансабының жемісі – қазіргі Олимпиаданың рухын бейнелейтін Олимпиада мұражайының ашылуы болды. 2001 жылғы 16 шілдеде ол ХОК президенті лауазымын Жак Роггеге тапсырды. Самаранч ХОК-тің құрметті өмір бойы президенті атанды және президенттік қызметтен кеткен кезде Алтын Олимпиада орденімен марапатталды. ХОК сондай-ақ Олимпиада мұражайының атын Самаранч мұражайы деп өзгертуге шешім қабылдады. Самаранч діншіл католик болды және Opus Dei ұйымының мүшесі (әйелдерсіз мүшелік). Ол 2010 жылғы 21 сәуірде 89 жасында Барселонада қайтыс болды.

Juan Antonio Samaranch was born on 17 July 1920 in Barcelona as the third of six children in a wealthy Catalan family. In 1938, during the Spanish Civil War, he was conscripted to serve as a medical assistant in the Spanish Republican Armed Forces. Samaranch's political sympathies were for the Nationalists, and he deserted to Nationalist held territory by way of France. On 1 December 1955, he married Maria Teresa Salisachs Rowe. With Salisachs Rowe, he had two children: Juan Antonio Junior, currently a member of the International Olympic Committee, and Maria Teresa. Samaranch started his studies at the Business School of Barcelona, which he completed in London and the US, and obtained a diploma from the Barcelona Higher Institute of Business Studies (IESE). During his studies, he practised roller hockey, for which he created World Championships in 1951 and which the Spanish team won. A member of the Falange in Francoist Spain, Samaranch held various political positions in municipal and national government: he became a city councilor for the city of Barcelona responsible for sport in 1954, then delegate for physical education and sport in the Spanish Parliament in 1967. Samaranch was appointed president of the provincial council of Barcelona in 1973, until he resigned four years later, when he was appointed Spanish Ambassador to the Soviet Union and Mongolia after the resumption of diplomatic relations between the two countries. Maintaining an active career within the Olympic Movement, Samaranch was elected vice president of the International Mediterranean Games Committee for the second edition of the Games in Barcelona in 1955. On several occasions, he was appointed Chef de Mission: for the Winter Games in Cortina d'Ampezzo (1956), the Summer Games in Rome (1960), and the Summer Games in Tokyo (1964). For the Rome and Tokyo Games, he was also president of the Spanish delegation. Elected a member of the Spanish Olympic Committee in 1956, he became its president in 1967 until 1970. He was elected as an IOC member in 1966. Two years later, Avery Brundage appointed him head of protocol (1968–1975 and 1979–1980). A member of the executive board (1970–1978 and 1979–1980), he was IOC vice president from 1974 to 1978. Elected to the IOC presidency in the first round of voting on 16 July 1980 at the 83rd Session, he succeeded Lord Killanin on 3 August that year. Samaranch acceded to the IOC presidency during the troubled political period of the Games of the XXII Olympiad in Moscow. He sought to defend the Olympic movement and raise its profile on his numerous trips and meetings with heads of state and sports leaders. In 1981, he obtained for the IOC the status of non governmental international organisation and became the first IOC President, after Pierre de Coubertin, to establish himself in Lausanne. He was also in favour of the integration of women into the Olympic Movement, and during the Baden Baden Congress gained permission for women to become members of the IOC. At his instigation, the IOC became involved in various initiatives to promote women and sport. Samaranch managed to include both the NOC of the People's Republic of China and that of Chinese Taipei; with the assistance of Kéba Mbaye, he contributed to the reintegration of South Africa into the Olympics after the abolition of apartheid; he visited Sarajevo during the civil war to express Olympic solidarity; and the two Koreas marched under the same flag at the opening ceremony in Sydney. For sport, he intensified the IOC's support to organise Paralympic Games as from the Winter Games in Sarajevo in 1984. He also made doping a priority issue by launching research and control programmes. The creation of the World Anti Doping Agency in 1999 allowed the IOC Medical Commission to extend its scope of action. He also oversaw the end of Olympic amateurism, with full eligibility for all professional athletes being given for the 1992 games. Finally, it was under his presidency that the Summer and Winter Games were organised two years apart, instead of in the same year. Among the reforms to the running of the IOC, he imposed a new financial policy which allowed for the increase in revenues and the diversification of resources. Thanks to a large share of the revenues generated by agreements with TV channels, he restructured Olympic Solidarity in 1981 and provided assistance to National Olympic Committees in difficulty, and developed action plans to contribute to the universality of the Games. In 1991 he received the title of Marqués from the King of Spain for his involvement in the Olympic Movement. On 23 June 1993, the inauguration of the Olympic Museum, representing the memory and spirit of modern Olympism, the work of his career, crowned his presidency. On 16 July 2001, he left the seat of the IOC presidency to Jacques Rogge. Samaranch became Honorary Life President of the IOC and was awarded the Gold Olympic Order upon standing down from the presidency. The IOC also voted to change the name of the Olympic Museum to the Samaranch Museum. Samaranch was a devout Catholic and was a supernumerary (lay member) of Opus Dei. He died on 21 April 2010 at the age of 89, in Barcelona.

Іскерлік және саяси мансап

Испанияның Азамат соғысына белсенді қатысқаннан кейін Самаранч Барселонадағы IESE бизнес мектебінде коммерция мамандығын оқыды. Ол "La Prensa" газетінде спорт журналисі болып қысқа уақыт жұмыс істеді, 1943 жылы "Реал Мадрид" клубы "Барселона" клубын 11:1 есебімен жеңгеннен кейін оның жақтастарын сынағандығы үшін жұмыстан босатылды, содан кейін отбасының тоқыма бизнесіне қосылды. 1984 жылы Испанияның ең ірі жинақ банкі "La Caixa" басқармасына кірді және 1987 жылдан 1999 жылға дейін басқарма төрағасы болды. 1999 жылы зейнетке шыққаннан бастап қайтыс болғанға дейін құрметті президент қызметін атқарды. Самаранч 1955 жылдан 1962 жылға дейін Барселона қалалық әкімдігінде спорт мәселелеріне жауапты болды. Франко режимі кезінде, 1964 жылдан 1977 жылға дейін демократия қалпына келтірілгенге дейін, Испания Кортесінің прокуроры (төменгі палата мүшесі) болды. 1967 жылдан 1971 жылға дейін ол спорт жөніндегі "ұлттық делегат" (министр) міндетін атқарды, ал 1973 жылдан 1977 жылға дейін Барселона провинциясының Diputación (басқару кеңесі) президенті болды. 1977 жылы екі ел арасындағы дипломатиялық қатынастар жаңадан орнатылғаннан кейін, Испанияның Кеңес Одағы және Моңғолиядағы елшісі болып тағайындалды: бұл лауазым 1980 жылы Мәскеуде өткен ХОК президенті сайлауында кеңес блогы елдерінің қолдауын алуға көмектесті. Өкілеттігінің кезеңінде Самаранч теледидардан түсірілімдер мен демеушіліктер арқасында Олимпиада ойындарын қаржылық тұрғыдан жақсартты. 1984 жылғы жазғы Олимпиада ойындарына кеңес блогы бойкот жариялағанмен, Самаранчтың президенттігі кезінде ХОК-қа қатысатын елдердің саны әр ойында артты. Самаранч ең үздік спортшылардың Олимпиадаға қатысуын қалады, бұл кәсіби спортшылардың біртіндеп қабылдануына әкелді. Самаранчтың бір жетістігі – 1970 жылдары қаржылық қиындыққа тап болған ХОК-ты қаржылық тұрғыдан құтқару болды. Ойындарды өткізу қалаларға үлкен ауыртпалық болғандықтан, болашақ Олимпиадаларға үй иесі табылмайды деп қорқыныш болды. Самаранчтың басшылығымен ХОК демеушілік келісімдерін қайта қарастырды (әрбір ұлттық федерацияға жергілікті демеушілерді тартуға рұқсат берудің орнына жаһандық демеушілермен жұмыс істеуді жөн көрді) және жаңа теледидар трансляциясы келісімдерін жасады, Олимпиаданы коммерцияландырып, оны экономикалық тұрғыдан тиімді етті. 1990 жылы Сеул бейбітшілік сыйлығымен марапатталды. Самаранч жазғы Олимпиада ойындарының жабылу салтанатында президенттік сөз сөйлейтін дәстүр қалыптасты, онда ол әр Олимпиаданы ұйымдастырушыларды "ең жақсы ойындарды" өткізгені үшін мақтап айтатын. 2001 жылы Самаранч президенттікке қайтадан түсуден бас тартты. Оның орнын Жак Рогге басты. Содан кейін ол Халықаралық Олимпиада комитетінің өмір бойына құрметті президенті атанды. Самаранч ХОК төрағасы қызметін 21 жыл атқарды, бұл Пьер де Кубертеннен (29 жыл) кейін екінші ең ұзақ мерзім болды. Зейнетке шыққаннан кейін Самаранч Мадридтің 2012 және 2016 жылғы Олимпиада ойындарын өткізуге үміткер болуына белсенді қатысты, бірақ екеуі де сәтсіз аяқталды. 1991 жылы Испания королі Хуан Карлос оны Испания дворяндығына көтерді және Олимпиада қозғалысына қосқан үлесі үшін Самаранч Маркизі (Marqués de Samaranch) мұрагерлік атағын берді.

After actively participating in the Spanish Civil War, Samaranch studied commerce at IESE Business School in Barcelona. He had a short career as a sports journalist for La Prensa, which ended in his dismissal in 1943 for criticising the supporters of Real Madrid C. F. after that club's 11–1 defeat of FC Barcelona, and then joined his family's textile business. He joined the board of La Caixa, Spain's largest savings bank, in 1984, and served as president of the board from 1987 to 1999. He remained as honorary president from his retirement in 1999 to his death. Samaranch served on the municipal government of Barcelona, with responsibility for sports, from 1955 to 1962. He was a procurador (member of the lower house) of the Cortes Españolas during the last decade of the Franco regime, from 1964 until the restoration of democracy in 1977. From 1967 to 1971, he also served as "national delegate" (minister) for sports, and from 1973 to 1977 he was the president of the diputación (governing council) of the Province of Barcelona. He was appointed Spanish ambassador to the Soviet Union and Mongolia in 1977, immediately after the restoration of diplomatic relations between the countries: this post helped him to gain the support of the Soviet bloc countries in the election to the presidency of the IOC, held in Moscow in 1980. During his term, Samaranch made the Olympic Games financially healthy, with big television deals and sponsorships. Although the 1984 Summer Olympics were still boycotted by the Soviet bloc, the number of IOC participating member nations increased at every Games during Samaranch's presidency. Samaranch also wanted the best athletes to compete in the Olympics, which led to the gradual acceptance of professional athletes. One achievement of Samaranch was the financial rescue of the IOC, which was in financial crisis in the 1970s. The games themselves were such a burden on host cities that it appeared that no host would be found for future Olympiads. Under Samaranch, the IOC revamped its sponsorship arrangements (choosing to go with global sponsors rather than allowing each national federation to take local ones), and new broadcasting deals, commercialising the Olympics and making them more economically viable. He was awarded the 1990 Seoul Peace Prize. It became a tradition for Samaranch, when giving the president's address at the close of each Summer Olympics, to praise the organisers at each Olympiad for putting on "the best ever" Games. In 2001, Samaranch did not apply for the presidency again. He was succeeded by Jacques Rogge. He then became honorary president for life of the International Olympic Committee. Samaranch served the second longest term as the head of the IOC, 21 years, the longest being that of Pierre de Coubertin (29 years). Following his retirement, Samaranch played a major role in Madrid's bid for the 2012 and 2016 Olympics, though both were unsuccessful. In 1991, he was raised into the Spanish nobility by King Juan Carlos of Spain and given the hereditary title of Marqués de Samaranch (Marquess of Samaranch), this in recognition of his contribution to the Olympic movement.

Марапаттар

1982 жылы Испания спортын дамытуы үшін оған Кубок стадионы табысталды. 1988 жылы ол Испания спортын насихаттағаны үшін Астурия шаһзадесінің сыйлығымен және Оңтүстік Кореяның бейбітшілік сыйлығымен марапатталды. Француз спорт академиясының мүшесі. 1986 жылы ол 1984 жылдан бері кеңесші мүшесі болып келген La Caixa несие мекемесінің президенті болып тағайындалды. 2010 жылы FICTS ұйымының "Excellence Guirlande d'Honneur" құрметті белгісімен марапатталды. 2016 жылы FIBA Даңқ залына енгізілді.