Кіріспе

Британдық әскердің арнайы күштері

Арнайы әуе қызметі (SAS) – британдық әскердің арнайы күштерінің бір бөлімі. Ол 1941 жылы Дэвид Стирлингпен полк ретінде құрылды, ал 1950 жылы корпус ретінде қайта құрылды. Бұл бөлім терроризмге қарсы күрес, кепілдікке алынған адамдарды құтқару, тікелей әрекеттер және арнайы барлау сияқты бірнеше салаға маманданған. SAS туралы көптеген мәліметтер жоғары құпия болып саналады, ал бөлімнің операцияларының құпиялылығы мен маңыздылығына байланысты британ үкіметі мен Қорғаныс министрлігі осы бөлім туралы ешқандай пікір білдірмейді. Қазіргі уақытта корпусқа 22-ші Арнайы әуе қызметі полкі (тұрақты құрамдас бөлім), сондай-ақ 21-ші Арнайы әуе қызметі полкі (суретшілер) (резерв) және 23-ші Арнайы әуе қызметі полкі (резерв) кіреді, олар резервтік бөлімдер болып табылады. Барлығы Ұлыбританияның арнайы күштерінің (UKSF) операциялық басқаруында. Оның серіктес бөлімі – Корольдік теңіз күштерінің теңіздегі терроризмге қарсы күреске маманданған Арнайы қайық қызметі. Екі бөлім де Арнайы күштер директорының операциялық бақылауында. Арнайы әуе қызметінің тарихы 1941 жылға және Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін жетеді. 1947 жылы ол Аумақтық армияның бір бөлігі ретінде қайта құрылды және 21-ші Арнайы әуе қызметі полкі (суретшілер мылтықтары) деп аталды. Тұрақты армияның құрамындағы 22-ші Арнайы әуе қызметі полкі 1980 жылы Иран елшілігін қоршау кезінде ұсталған барлық кепілдерді (екі адамды қоспағанда) телеарна арқылы құтқарудан кейін бүкіл әлемде танымал болды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Арнайы әуе қызметі – 1941 жылғы шілдеде Дэвид Стирлинг құрған, бастапқыда «L» жасағы, Арнайы әуе қызметі бригадасы деп аталған британдық армия бөлімі. «L» әрпі мен «Әуе қызметі» атауы британдық дезинформация науқанымен байланысты, мақсаты – Остің өңірінде көптеген бөлімшелері бар десант полкі бар деген ойға салу (нағыз SAS Остің алдында жалған полк бар екенін «дәлелдемек»). Бұл бөлім Солтүстік Африка кампаниясында жау тылында жұмыс істеу үшін жасақталған коммандос күштері ретінде құрылды және бастапқыда бес офицер мен 60 қатарлы сарбаздан тұрды. Оның алғашқы міндеттемесі, 1941 жылғы қарашада, «Крестоносцы» операциясын қолдау мақсатында парашютпен түсіру болды. Неміс қарсылығы мен қолайсыз ауа райы салдарынан міндеттеме сәтсіз аяқталды; бөлімнің үштен бірі – 22 адам қаза тапты немесе тұтқынға алынды. Екінші міндеттеме үлкен жетістікке жетті. Ұзақ қашықтықты шөл тобымен жеткізілген бөлім Ливиядағы үш әуежайға шабуыл жасап, 60 ұшақты жойды, өзінен ешқандай шығынсыз. 1943 жылғы қаңтарда полковник Стирлинг Тунис қаласында тұтқынға алынды, ал оның орнына Пэдди Мэйн командир болып тағайындалды. 1943 жылғы сәуірде 1-ші SAS Майннің басшылығымен арнайы шабуыл жасау эскадрильясына қайта ұйымдастырылды, ал Арнайы қайық эскадрильясы Джордж Джелликоудың басшылығына берілді. Арнайы шабуыл жасау эскадрильясы Сицилия мен Италияда, 1943 жылы Солтүстік Африкада құрылған 2-ші SAS-пен бірге шайқасты. Арнайы қайық эскадрильясы соғыс аяқталғанға дейін Эгей теңізіндегі аралдар мен Додеканесте күресті. 1944 жылы SAS бригадасы құрылды. Бөлім құрылды: және Франция арқылы одақтастардың ілгерілеуін қолдаған операцияларды жүргізді (Houndsworth, Bulbasket, Loyton және Wallace Hardy операциялары), Бельгия, Нидерланды (Pegasus операциясы) және соңында Германияға (Archway және Howard операциялары). Гитлердің 1942 жылғы 18 қазанда шығарған Командалық бұйрығына сәйкес, бөлім мүшелері немістерге тұтқынға алынған жағдайда дереу атқылану қаупіне тап болды. 1944 жылғы шілдеде «Булбаскет» операциясынан кейін 34 тұтқынға алынған SAS коммандосы немістер тарапынан дереу атқыланды. 1944 жылғы қазанда «Лойттон» операциясынан кейін тағы 31 тұтқынға алынған SAS коммандосы немістер тарапынан дереу атқыланды. Арнайы әуе қызметінің соңғы түпнұсқа мүшесі және Ұзақ қашықтықты шөл тобының соңғы тірі қалған мүшесі Майк Садлер 2024 жылғы 4 қаңтарда 103 жасында қайтыс болды.

Соғыстан кейінгі

Соғыс аяқталғаннан кейін британ үкіметі бұл күштің қажеті жоқ деп шешіп, 1945 жылдың 8 қазанында таратып жіберді. 1860 жылы құрылған және штаб-пәтері Дукс Роуд, Юстон қаласында орналасқан «Артисттер мылтықтары» 1947 жылдың 1 қаңтарында 21-ші SAS полкі (V) аталымын алып, SAS-тың мұрагері болды. Майк Калверт «Малайя скауттары» деген жаңа бөлім құрды. Калверт Алыс Шығыста 100 еріктілерден бір эскадрилья құрды, ол А эскадрильясы болды; 21 SAS эскадрильясы кейін B эскадрильясы аталды; ал Калверттің Родезияға сапары барысында 100 родезиялық еріктілерден C эскадрильясы құрылды. Родезиялықтар үш жылдық қызметтен кейін үйлеріне оралды және олардың орнына Жаңа Зеландия эскадрильясы келді. Осы кезде тұрақты армияда SAS полкіне қажеттілік туды; 1952 жылы 22 SAS полкі армия тізіміне ресми түрде енгізіліп, 1960 жылдан бері Херефордта орналасқан. 1959 жылы үшінші полк – 23 SAS полкі, MI9-дың ізбасарлары болған және қашу мен жалтару ісінде сарапшылар болған Резервтік барлау бөлімін қайта атау арқылы құрылды. Олар Дофар көтерілісі кезінде, соның ішінде Мирбат шайқасында коммунистер қолдаған көтерілісшілерге қарсы операциялар үшін Оманға оралды. Олар Адендегі төтенше жағдай, Солтүстік Ирландия және Гамбиядағы операцияларға да қатысты. SAS Ұлыбританияның Кеңес Одағы-Ауған соғысына жасырын қатысым болды; олар «Keenie Meenie Services» (немесе KMS Ltd) жеке әскери мердігері арқылы әрекет етіп, Ауғанстан моджахедтерін қару-жарақ, тактика және жарылғыш заттарды қолдануға үйретті. Олар моджахедтерді Ауғанстанда ғана емес, Пәкістан, Оман және тіпті Ұлыбританияның кейбір аймақтарына оқуға жіберді. Фолкленд соғысы кезінде B эскадрильясы «Микадо» операциясына дайындалды, бірақ ол кейін тоқтатылды, ал D және G эскадрильялары орналастырылып, Пеббл-Айлендке шабуылға қатысты. «Флавий» операциясы – Гибралтарда Ирландия Республикалық Армиясына (PIRA) қарсы өткізілген даулы операция. Олар сондай-ақ Косово соғысына қатысып, серб желілерінің артында КОА партизандарына көмектесті. Албаниялық дереккөздерге сәйкес, сербтердің арнайы күштері SAS сержантын өлтірді. А, В және D эскадрильялары қатысқан Перс шығанағындағы соғыс – Екінші дүниежүзілік соғыстан бергі SAS-тың ең ірі жұмылдырылуы болды, сонымен қатар «Bravo Two Zero» миссиясының сәтсіздігімен де есте қалды. Сьерра-Леонеде «Баррас» операциясына қатысып, Корольдік ирланд полкінің мүшелерін құтқару үшін барымтадан босату операциясын жүргізді. Полк Ирак соғысына қатысты, әсіресе 2003 жылғы басылудан бұрын Иракта операциялар жүргізді. Басылудан кейін ол басылудан кейінгі бүлікшілдікке қарсы күрес үшін «Task Force Black/Knight» құрамына кірді; 2005 жылдың соңында/2006 жылдың басында SAS JSOC-ке енгізіліп, Ирактағы «Әл-Қаида» және суннит бүлікшілдігіне қарсы күреске күшін жұмсады. Бүлікшілдікке қарсы күрес сәтті аяқталды және Ұлыбританияның арнайы күштерінің Ирактағы миссиясы 2009 жылдың мамырында аяқталды. Жалпы алғанда, 22 SAS Бағдад көшелерінен 3500-ден астам террористі «жойды». Әртүрлі британдық газеттер SAS-тың «Ellamy» операциясына және 2011 жылғы Ливия азаматтық соғысына қатысқанын болжады. «Daily Telegraph» басылымы «қорғаныс көздері SAS бірнеше аптадан бері Ливияда екенін және Триполинің құлауын үйлестіруде маңызды рөл атқарғанын растады» деп хабарлады. «The Guardian» газетінде «Олар ұшқыштарды нысанаға бағыттайтын және НАТО операциялық қолбасшыларымен байланыс орнататын алдыңғы қатардағы әуе бақылаушылары ретінде әрекет етіп келеді. Олар сондай-ақ бүлікшілерге тактика бойынша кеңес беруде» делінген. Арнайы әуе күштерінің мүшелері 2014 жылдың тамызының соңында Солтүстік Иракқа жіберілді, ал бұрынғы SIS басшысы Ричард Барретттің сөзіне сүйенсек, олар Сирияға да жіберіледі, оларға «Битлз» деп аталған Ирак пен Леванттың Ислам мемлекеті (ISIL) террористік тобын іздеу міндеті жүктелді. 2024 жылы SAS-тың бес мүшесі Сирияда соғыс қылмыстарын жасады деген күдікпен Корольдік әскери полициясымен тұтқындалды, бірақ бұл туралы ешқандай мәлімет жарияланбады. Соңғы жылдары SAS офицерлері британдық армия мен қарулы күштерде жоғары лауазымдарға көтерілді. Генерал Питер де ла Бильер 1990 жылғы Перс шығанағындағы соғыста британдық күштердің бас қолбасшысы болды. 1994 жылы генерал Майкл Роуз Босниядағы Біріккен Ұлттар Ұйымының қорғаныс күштерінің қолбасшысы болды. 1997 жылы генерал Чарльз Гатри Британ қарулы күштерінің басшысы, қорғаныс штабының бастығы болды. Генерал-лейтенант Седрик Дельвес 2002-2003 жылдары Солтүстік одақтас күштерінің НАТО аймақтық штабының майдандық армиясының қолбасшысы және бас қолбасшысының орынбасары болып тағайындалды.

Басқа арнайы күштерге әсер ету

Арнайы әуе күштерінің соғыстан кейінгі қайта құрылуынан кейін, Ұлтастықтың басқа елдері де ұқсас бөлімшелерге қажеттілік бар екенін мойындады. 1947 жылы Канаданың арнайы әуе күштері компаниясы құрылып, 1949 жылы таратылды. Жаңа Зеландияның арнайы әуе күштері эскадрильясы 1955 жылдың маусымында Малайзиядағы британдық SAS-пен бірге қызмет ету үшін құрылды және 2011 жылы толық полкке айналды. Австралия 1957 жылдың шілде айында 1-ші SAS компаниясын құрды, ол 1964 жылы Арнайы әуе күштері полкінің (SASR) толық полкіне айналды. Малайзиядан оралғаннан кейін, C (Родезиялық) эскадрильясы 1961 жылы Родезиялық арнайы әуе күштерін құруға негіз болды. Ол 1978 жылға дейін Родезия қауіпсіздік күштері құрамында «C эскадрилья (Родезия) арнайы әуе күштері» деген атауын сақтап, кейін 1-ші (Родезия) арнайы әуе күштері полкіне айналды. Ұлтастық емес елдер де SAS үлгісінде бөлімшелер құрды. Бельгия армиясының арнайы күштері тобы, британдық SAS сияқты бірдей нышан тағады және оның тарихы екінші дүниежүзілік соғыстағы 5-ші арнайы әуе күштерімен байланысты. Француздық 1-ші теңіз жаяу әскерінің парашют полкі (1er RPIMa) өзінің бастауын екінші дүниежүзілік соғыстың 3-ші және 4-ші SAS-терінен алады және «Кім батыл болса, сол жеңеді» деген ұранын қабылдады. Америкалық бөлім, 1-ші арнайы күштер операциялық жасағы «Дельта», 22 SAS-те алмасу офицері ретінде қызмет еткен полковник Чарльз Альвин Беквитт құрды және АҚШ армиясында осыған ұқсас бөлімнің қажеттілігін мойындады. Израильдің Sayeret Matkal және Shaldag бөлімшелері де SAS үлгісімен жасалған, оның ұранын бөліседі. Ирландияның Армиялық рейнджерлер қанаты (ARW) да өз оқуларын SAS үлгісінде ұйымдастырды. Филиппин Ұлттық полициясының Арнайы іс-қимыл күштері SAS үлгісінде құрылды. Бұрынғы Ауғанстан Корольдік армиясының 666-шы коммандос бригадасын 1970 жылдары полковник Раматулла Сафи құрды, ол SAS-те оқығаннан кейін, 1973 және 1978 жылдарығы төңкерістерден кейін тазартулар нәтижесінде таратылғанға дейін.

Ұйым

Қазіргі SAS туралы көпшілікке бекітілген ақпарат аз, себебі британ үкіметі олардың жұмысының ерекшелігіне байланысты арнайы күштердің мәселелеріне әдетте түсініктеме бермейді. Арнайы күштердің парашюттік қолдау эскадрильясы (Para Sp Sqn) – RAF Brize Norton базасында орналасқан Әуеден жеткізілім қанатының (ADW) құрамдық бөлімшесі. SAS-қа толықтыру ретінде, Арнайы қайықтар қызметімен және Арнайы барлау полкімен бірге 18-ші (UKSF) сигнал полкі жұмыс істейді.

Терроризмге қарсы күрес бөлімі

SAS-тың терроризмге қарсы (CT) рөлін атқаратын Терроризмге қарсы қанаты (CTW) деп аталатын кіші бөлімшесі бар. Бұрын ол Қарсы революциялық соғыс (CRW) қанаты және арнайы жобалар тобы ретінде белгілі болған. SAS өздерінің терроризмге қарсы (CT) рөлін орындау үшін No. 658-ші эскадрилья ААК-сынан авиациялық қолдау алады. CTW жақын арадағы шайқаста (CQB), снайперлік техникада оқытылған және ғимараттарда немесе қоғамдық көлікте кешіккендерді құтқаруға маманданған. Команда 1970-ші жылдардың басында премьер-министр Эдвард Хит Қорғаныс министрлігінен 1972 жылғы жазғы Олимпиададағы қырғынға ұқсас кез келген мүмкін террористік шабуылға дайындалуды сұрағаннан кейін құрылды, осылайша SAS Қарсы революциялық соғыс (CRW) қанатын құруға бұйрық берді. Эскадрильялар әдетте 16 ай сайын жаттығуларын жаңартады. CRW-нің алғашқы операциясы Балкомб көшесіндегі қоршау кезінде болды. Метрополитен полициясы ПИРА тобын ұстады; олар Би-Би-Си арқылы SAS жіберілетінін естігеннен кейін қарсылық көрсетпеді.

Тұрақты

22 SAS арнайы күштер директорының (DSF) операциялық бағынысында, ол генерал-майор шені бар жоғары лауазым. Бұрын бригада генералы болған DSF, Ұлыбритания арнайы күштерінің (UKSF) маңызды кеңеюіне байланысты бригада генералынан генерал-майорға дейін жоғарылатылды.

Резерв

2014 жылдың 1 қыркүйегінде 21 және 23 SAS UKSF құрамынан шығарылды. Олар 1-ші ақпараттық, қадағалау және барлау бригадасының басқаруына берілді. 2019 жылы олар қайтадан UKSF құрамына қосылды.

Жұмысқа қабылдау және оқыту

Ұлыбританияның арнайы күштері жалпы халықтан тікелей жұмысқа алмайды. Ұлыбритания Қарулы Күштерінің барлық қазіргі әскери қызметшілері арнайы күштерге іріктеуге өтініш бере алады, бірақ тарихи тұрғыдан қарағанда үміткерлердің көп бөлігі Корольдік теңіз жаяу әскері немесе Парашют полкінен шыққан. Іріктеулер жылына екі рет өткізіледі, жазда және қыста. Шамамен 200 үміткердің көпшілігі алғашқы бірнеше күннің ішінде іріктеуден шығып қалады, ал соңында 30-дан аз үміткер қалады. Іріктеудің барлық кезеңдерін сәтті аяқтағандар операциялық эскадрильяға жіберіледі. 21 SAS және 23 SAS резервтік құрамына өтініш білдірушілер үшін бағыт джунглидегі жаттығудан басқа ұқсас элементтерді қамтиды, бірақ бұл жаттығулар блоктарға бөлініп, қатысушылардың азаматтық жұмысының талаптарына сәйкес, ұзақ мерзімге созылады. 2018 жылдың қазан айында жұмысқа қабылдау саясаты өзгертіліп, әйелдерге алғаш рет SAS қатарына қосылуға мүмкіндік берілді. 2021 жылдың тамызында екі әйел алдын ала іріктеу курсын бірінші болып аяқтады, осылайша толық курсқа қатысуға құқық алды.

Тәжірибелік кезең таулар немесе төбелер кезеңі (4 апта)

Іріктеудің бірінші кезеңі, қабілеттілік кезеңі, 4 аптаға созылады және Брекон-Биконс тауларында өтеді. Бұл кезең сондай-ақ Сеннибридждегі жаттығуларды қамтиды және әдетте шамамен 200 әлеуетті үміткермен басталады. Үміткерлер күн сайын жүретін қашықтықты ұлғайта отырып, уақытқа қарсы қиырға жүреді; бұл "Төзімділік" деп аталатын төзімділік сынағымен аяқталады, онда үміткерлер толық жабдықпен 64 шақырым (40 миль) қашықтықты жүріп, содан кейін 20 сағат ішінде Пен-и-Фан тауына (886 м; 2907 фут) көтеріліп түседі.

Жаңғақ кезеңі

Таулық жаттығудан кейін, джунгли кезеңі Белиз, Бруней немесе Малайзияда өтеді. Үміткерлерге бағыт табу, патрульдік құралым және қимыл-қозғалыс, сондай-ақ джунглиде тірі қалу дағдылары үйретіледі.

Жауынгерлік өмір сүру

Кейін үміткерлер Ұлыбританияға оралып, жауынгерлік жоспарлар мен шетелдік қару-жараққа оқытыла бастайды, содан кейін жауынгерлік жағдайда тірі қалу жаттығуларына қатысады, ол бір апталық қашу және ізденуден қашу жаттығуларымен аяқталады. Үміткерлер патрульдерге бөлінеді және тек тіршілік етуге қажетті құралдармен толтырылған банкадан басқа ештеңесіз, Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінің формасын киіп, күн шығуға дейін белгілі бір бағытқа жететіндей тапсырма алады. Соңғы іріктеу сынағы – сұраққа төзімділік (RTI) – 36 сағатқа созылады.