Кіріспе

Кубалық биікке секіруші (1967 жылы туған)

Сотомайор – жеңіл атлетикадан IAAF әлем чемпионатының екі дүркін алтын медаль иегері, сондай-ақ бұл жарыста екі күміс медаль жеңіп алған. IAAF жабық ғимараттағы әлем чемпионатында 1989 жылдан 1999 жылға дейін төрт алтын медальді жеңіп алды. Бұған қоса, ол 1987 жылдан 1995 жылға дейін үш рет қатарынан Пан Америка ойындарының чемпионы атанды. Ол барлық уақыттағы ең үздік биікке секіруші деп есептеледі. 1984 және 1988 жылдарғы Олимпиада ойындарында Кубаның бойкоты мен 1996 жылы алған жарақаты оған қосымша олимпиадалық медальдар алу мүмкіндігінен айырды, бірақ ол 2000 жылғы Сидней Олимпиадасында күміс медаль жеңіп алды. Сотомайор Амайя Гонсалеспен жеке және кәсіби өмірін бөліседі. Оның төрт ұлы бар. Оның ұлдарының бірі – Хавьер Сотомайор Гарсия да биікке секірумен айналысады.

Жасөспірімдер арасындағы әлем рекорды 1984 жылы

Сотомайор алғаш рет 2 метрді 14 жасында өтті. 1983 жылдың соңына қарай ол ең жоғары нәтиже көрсетті. Содан кейін 1984 жылдың 19 мамырында Гаванада өткен жарыста жасөспірімдер арасындағы әлемдік рекордты орнатты. Кубаның (және көптеген коммунистік елдердің) бойкотының себебінен ол 1984 жылғы Лос-Анджелес Олимпиадасына қатыса алмады. 1985 жылы Парижде өткен Әлем чемпионатында жабық стадионда күміс жүлде алды, 19 қаңтарда ең жоғары секіру көрсетті, содан кейін екі айдан кейін Гаванадағы ашық стадиондағы жарыста жеке рекордты жаңартты, 20 наурыз 1985 жылы секірді. Ол келесі жылы да жетістіктерін жалғастырып, 23 ақпанда Сантьяго-де-Кубада өткен жарыста ең жоғары секіруді жасады. Ол 1987 жылы Панамерикалық ойындарда алғашқы халықаралық титулын жеңіп алды және 1987 жылдың 20 маусымында Грекияның Афина қаласында өткен жарыста жаңа жеке рекорд орнатты.

Бірінші әлем рекорды 1988

1988 жылы 8 қыркүйекте Испанияның Саламанка қаласында өткен жарыста, 1988 жылғы жазғы Олимпиада ойындарының ашылу салтанатына бар болғаны төрт күн қалғанда, ол әлемдік рекордты жаңартты. Бірақ, Кубаның Олимпиаданы бойкоттауына байланысты Сотомайор Сеулдегі Олимпиада ойындарына қатысу мүмкіндігінен тағы да айырылды. Сотомайордың секіруі өткен жазда (1987 жылғы 30 маусымда) Швециялық Патрик Шёбергтің Стокгольмде орнатқан рекордын бір сантиметрге асып түсті.

1989 жылы және 1993 жылы рекордтық өсім

Сотомайор әлем рекордын екі рет жаңартты, 1989 жылғы 29 шілдеде Сан-Хуан қаласында өткен Орталық Америка және Кариб теңіздері чемпионатында және 1993 жылғы 27 шілдеде Саламанкадағы әлем рекордымен. 1989 жылғы шілдеде 2.44 метрлік рекордты екінші әрекетте таңбалаған ол, Imperial жүйесінің жақтастары үшін тарихи секіру болды, себебі бұл 8 футтан жоғары алғашқы секіру еді. 1989 жылғы шілдеде рекордты орнатқаннан кейін Сотомайор келесі жылы тұрақсыздық танытты. Ол тізе мен өкшедегі жарақат тінін жою үшін жасалған операциядан кейін 1990 жылғы жазғы маусымның көп бөлігін өткізіп жіберді. 1991 жылғы 10 тамызда Гаванада өткен Панамерикан ойындарында кубалық жанкүйерлердің ықыласымен Сотомайор өзінің басты қарсыласы, америкалық Холлис Конвейді жеңіп алды. Содан кейін ол жоғарылықты 10 см көтеріп, жаңа әлемдік рекордқа талпынды, бірақ үш әрекетінде де жоғарылыққа соғылып, иықтарымен тигізіп алды. Осыдан кейін ол: «Дене жағдайым жақсарды, бірақ психологиялық тұрғыдан дайын емеспін», – деді. 1993 жылы Саламанкадағы шақырылған жарыста орнатылған рекорд ерекше болды, себебі Сотомайорға тек төрт секіру қажет болды: ол алғашқы секіруін , бірінші әрекетте , содан кейін жоғарылықты рекордтық биіктікке көтерді, бірінші әрекетте сәтсіз аяқтады, ал екінші әрекетте жоғарылықты сәл тигізіп, сәтті таңбалады. Оның рекордтық секіруін көрсететін бейнежазбаларда оның 14 қадамдық жүгірісінің ортасында екі ұзын қадаммен ерекше, серпілістік қимылы және екі қолын да қозғап, қуатты сол аяғымен секіруі көрсетілген: ол үш қысқа қадаммен бастайды, жылдамдығын арттырады, содан кейін 8-ші және 9-шы қадамдарда кеңірек қадам жасайды, және соңғы бес қадамында қайтадан жылдамдығын арттырады. Саламанкада рекорд орнатқаннан кейін Сотомайор журналистерге: «Мен осы жерде рекорд орнатуды қаладым, себебі бұл мені Кубадағыдай сезіндіретін шағын қала. Адамдар мені көшеде таниды, жағдайымды сұрайды, балалар мені қоршап алады, мен өзімді жақсы жағдайда сезінемін», – деді.

1989 жылғы жабық үйдегі әлем рекорды

Сотомайор 1989 жылғы 4 наурызда Будапештте қазіргі әлемдік жабық ғимараттағы рекордты орнатты. Ол 1989 жылғы IAAF әлемдік жабық ғимараттағы чемпионатында рекордты бұзып, алғашқы әрекетімен (жалпы бесінші секірісімен) бұл биіктікті басып өтті. Бұл жарыста Сотомайор төрт спортшының бірі болып, үшінші орынға ие болды, ал Дитмар Мёгенбург (Германия) және Дальтон Грант (Ұлыбритания) бірінші әрекетте-ақ сәттілікке жетті, ал Сотомайор мен Патрик Сёбергке (Швеция) екі әрекет қажет болды. Будапештте ол жарыстың бірінші әрекетінде секірді, келесі биіктікті өткізіп кетті, алғашқы әрекетте сәтті болмады, сосын екінші әрекетте биіктікті басып өтті; келесі биіктікте керемет әрекетпен басып өтті; келесі биіктікті өткізіп кетті, содан кейін рекордтық әрекет үшін таяқшаны көтеріп, бірінші әрекетте басып өтті, төмен түскенде жамбасының үстіңгі бөлігімен таяқшаға тиіп өтті. Бір жыл бұрын Берлинде (1988 жылғы 26 ақпан) жабық ғимараттағы рекордты орнатқан Германиялық Карло Тренхардт Будапештте секіруде 5-орынды иеленді.

1992 жылғы Олимпиада чемпионы

Ақыры Жазғы Олимпиада ойындарына қатыса алғаннан кейін ол 1992 жылғы Олимпиада ойындарында алтын, ал 2000 жылғы Олимпиада ойындарында күміс медаль жеңіп алды (допинг қолданғаны үшін дисквалификациясы алынып тасталғаннан кейін). Олимпиадалар арасында ол 1993 және 1997 жылдарғы әлем чемпионаттарында жеңіске жетті. Барселона Олимпиадасында Сотомайор ең жоғары биіктікте "таза" (қатесіз) секіру қабілетінің арқасында биікке секіруде жеңіске жетті. Бес спортшы жеңімпаздық биіктігін басып өтті, бірақ Сотомайор ғана оны алғашқы әрекетте басып өтті. Барлық бес қатысушы келесі биіктікте сәтсіз аяқтады. Раундтың соңында секірген Сотомайор алғашқы екі әрекетінде сәтсіз болды. Қалған барлық спортшылар үшінші әрекеттерінде де қателескенде, Сотомайор алтын медальға қол жеткізгенін білді және үшінші әрекеттен бас тартып, рекордтық биіктікте 2.45 метрге бір рет секіруге тырысты, бірақ сәтсіз болды. Сотомайор тең түскен жағдайдағы ереже бойынша жеңімпаз деп жарияланды: Патрик Сёберг (Швеция) 2.34 метрді екінші әрекетте басып өткендігі үшін күміс медальді жеңіп алды, ал Артур Партика (Польша), Тим Форсайт (Австралия) және Холлис Конвей (АҚШ) қола медаль үшін тең бөлісті.

1993 жылы жабық және ашық ауада әлем чемпионы

Саламанкада (27 шілдеде) әлемдік рекордты жаңартқаннан кейін бір ай өтпей, Сотомайор 22 тамызда Германияның Штутгарт қаласында өткен 1993 жылғы әлем чемпионатында жеңіске жетті. Ол бәсекелестерін басып өтіп, әлем чемпионатының жаңа рекордын орнатты: екінші орын алған Артур Партика (Польша) 2,37 метрге секірді. Ол соңғы рет 1995 жылғы 25 наурызда Аргентинаның Мар-дель-Плата қаласында өткен Панамерика ойындарында осы биіктікті бағындырды. 1995 жылы Швецияның Гетеборг қаласында өткен әлем чемпионатында сау Сотомайор титулын қорғауға тырысты. Ол 8 тамызда жеңіске қажетті биіктікті таңдады, бірақ қате секірулеріне байланысты Трой Кемпке (Багама) екінші орынды қалдырды. Партика 2,35 метрмен үшінші орынға ие болды. 1997 жылы Грекияның Афины қаласында өткен әлем чемпионатында Сотомайор 6 тамызда тағы да алтын медальді жеңіп алды, Партиканы 1997 жылғы үздік нәтижесімен (екінші әрекетте) жеңіп, ал Партика осы маусымдағы ең жақсы көрсеткішімен (2,35 метр) тоқтады.

1996 жылғы ашық ауа райы

Сотомайор 1996 жылы жабық маусымда жақсы бастады, бірақ ашық маусымда жарақаттар мазалады. 1996 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында ол Атлантадағы Олимпиада титулын қорғауға тырысты. Ол жұма күні финалға қатысу үшін секірді, бірақ 28 шілдедегі финалда тек алғашқы секірісінен өте алды, бірінші әрекетте тазалады. Ол келесі биіктіктен "өткізіп жіберді", содан кейін үш рет те сәтті секіре алмады. Оның осылай тазалауы оны 11-ші орынға бөлістірді. Бұл Атлантада медаль үшін қажетті көрсеткіштен 10 см (4 дюйм) кем болды: америкалық Чарльз Остин алтын медальді жеңіп, Олимпиада рекордын 2,39 метрге жеткізді. Сотомайор Атланта Олимпиадасындағы нашар өнер көрсеткеннен кейін тізе және өкше жарақаттарын емдетіп, 1997 жылғы жабық маусымды өткізіп алды. Ол 1997 жылдың көктемінде Пуэрто-Рикода ашық маусымға дайындық бастады, бірақ 30 мамыр күні Куба спорт шенеуніктері Сотомайордың "жақсы формада" болғанына қарамастан, ол маусымның алғашқы ірі жарысынан Торонтода бас тартатынын және келесі аптада Франциядағы жарыста өнер көрсететінін мәлімдеді.

1999 жылғы Панамерикандық ойындар

Сотомайор 1999 жылы Виннипегте өткен Панамерикан ойындарында алтын медаль жеңіп алды. Жеңіске жеткеннен кейін бірнеше күн өткен соң, ойындар ұйымдастырушылары оның зәр сынағында заңсыз кокаин (қуаттандырғыш) табылғанын хабарлады. 4 тамызда ол медальдан айырылып, ұятпен Кубаға қайтарылды. Бұл оқиға сол кезде он жылдан астам уақыттан бері жеңіл атлетика спортындағы ең ірі допинг скандалы деп есептелді (1988 жылғы Сеул Олимпиадасында канадтық спринтер Бен Джонсон алтын медальдан айырылғаннан бері). 1999 жылы Сотомайор – ұлттық деңгейде танымал, есірткіге қарсы күрестің белсенді жақтасы және Куба спортының мақтанышы болатын. Кубаның спорт медицинасының басшысы Марио Гранда 31 жастағы Сотомайордың мансабында "60-тан астам допинг сынағынан сәтті өткенін" айтып, оның саботаж құрбаны болғанын болжады.

2000 жылғы Сидней Олимпиадасы

Сотомайорға 1999 жылдан бастап екі жылға допингтен дисквалификацияланғанына қарамастан, 2000 жылғы Сиднейдегі жазғы Олимпиада ойындарына қатысуға рұқсат берілді. Оның дисквалификациясы 2000 жылдың маусым айында күшіне енді, бірақ тамыз айында IAAF жазаны жартысына дейін қысқартты – іс жүзінде өтеген мерзімге дейін – және оған 32 жасында Сиднейде бәсекелесуге рұқсат берді. Ерлер арасындағы биікке секіру финалы 24 қыркүйекте жаңбырлы, желді ауа райында өтті, жарыс барысында жағдай нашарлады. Ылғалды беткей нәтижелерге үлкен әсер етті. Жеті спортшы жаңбыр күшейе бастағанға дейін белгілі бір биіктікті өтті, ал ресейлік Сергей Клюгин жаңбыр мен желдің ең жоғары нүктесіне дейін келесі биіктікті таза өте алған жалғыз секіруші болды. Сотомайор екі қатесіз секіру жасады ( және ) және есеп бойынша күміс медальді иеленді: барлық басқа бәсекелестер кем дегенде бір рет сәтсіз ақталды. Жарыстың фавориті Вячеслав Воронин (Ресей) жаңбыр астында ғана белгілі бір биіктікті өте алды, бұрын бір айға дейін осы биіктікті таза өткен болатын. Тағы бір медаль талапкері, швед Стефан Холм төртінші орынды иеленді және IAAF Сотомайордың екі жылдық дисквалификациясын қысқартпауы керек деп шағымданады.

Басты мансап

Сотомайор осы оқиға тарихында сирек кездесетін үстемдікке ие. Ол зейнетке шыққан кезде, барлық уақыттағы 20 үздік секірудің 17-сі оның есімімен байланысты болды. Тарихта тек 13 адам 2,40 метр немесе одан жоғары секіріп, олардың ішінде тек 5-і ғана бірнеше рет мұны іске асырған. Сотомайор 24 рет (1988 жылдың қыркүйегі мен 1995 жылдың наурызы аралығында 21 түрлі жарыста) осы биіктікке жетті. Ол – екі рет бұл көрсеткішті бағындырған жалғыз адам. 1993 жылдың қыркүйегіндегі әлемдік рекордын жаңартқаннан кейін, 1994 жылы ол өзінің ең табысты жылын өткізді, ол (қайта) 2,40 метр немесе одан жоғары секірген жалғыз спортшы болды, бұл оның үшін он рет орындаған көрсеткіші болды: ақпан айындағы жабық жарыстарда екі рет, ал ашық ауада жеті рет, 1994 жылдың 5 маусымында Севильяда 2,40 метрді бағындырды, содан кейін сол жылғы үздік нәтижені көрсетті. Grand Prix кезеңінде үстемдік құрғаннан бөлек, Сотомайор 29 шілдеде Санкт-Петербургтегі Жақсылық ойындарында және 11 қыркүйекте Лондондағы Әлем кубогінде жеңіске жетті, онда оның 2,40 метрлік үздік секірісі екінші үздік көрсеткіштен 12 сантиметрге жоғары болды. Ол соңғы рет 1995 жылдың 25 наурызында Аргентинаның Мар-дель-Плата қаласында өткен Панамерикалық ойындарда 2,40 метрден асып өтті. Содан бері ашық ауада Богдан Бондаренко және Мутаз Эсса Баршим ғана одан жоғары секірді, бірақ төрт спортшы осы көрсеткішке теңесті. Мансабында Сотомайор Track & Field News журналының ерлер арасындағы биікке секіруден "Топ-10" тізіміне он жыл кірді және осы он жылдың сегізінде бірінші орынды иеленді: 1988, 89, 1992, 93, 94, 95, 97 және 1998 жылдары. Салыстыру үшін, мансабында ең көп #1 рейтинг алған секіруші – бес жыл қатарынан (1961–65) ресейлік Валерий Брумель. Сотомайор мансабында 123 рейтингтік ұпай жинады, ал мансабындағы екінші ең көп ұпай жинаған американдық Дуайт Стоунс 90 ұпайға ие және төрт жыл қатарынан бірінші орынды иеленді (1973–76).

Есірткіге арналған тестілеулер

Сотомайор 1999 жылғы Панамерика ойындарында кокаинге оң сынақ нәтижесін көрсетті, бұл туралы Куба президенті Фидель Кастро кубалық-американдық мафияның жасаған тұзағы деп мәлімдеді. Сотомайор өзін кінәсіз деп есептеді. Айлар бойы өткен тыңдаулардан кейін, IAAF төрелік алқасы 2000 жылдың 27 маусымында екі жылдық тоқтауды күшінде қалдырды. Куба федерациясы оның ісіне шағымдануын жалғастырды, IAAF ережелеріндегі "ерекше жағдайларда" есірткіге байланысты тоқтауларды өзгертуге рұқсат беретін бапты келтірді. 2 тамызда жарияланған даулы шешімде IAAF тоқтау мерзімін бір жылға қысқартты – ол 30 шілдеде аяқталған еді, осылайша оған 2000 жылғы жазғы Олимпиадада қатысуға мүмкіндік берді. IAAF-тың бұл әрекетіне себеп Сотомайордың спортқа көп үлес қосып, ұзақ мансабында жүздеген допинг-тесттерден өткені және үлгілі мінез-құлық танытқаны болды. Тоқтау алынып тасталғаннан кейін екі апта өткен соң Сотомайор Францияның Монтобан қаласындағы шағын жарыста қайтадан қатысты, онда ол секіріп жеңіске жетті. Төрт күннен кейін ол Монакода өткен Алтын лига жарысында да жеңіске жетті. Жеңісінен кейін француз телеарнасына сұхбат берген Сотомайор: "Бүгін мен керемет емеспін. Мен өте шаршадым, себебі көп жаттығу жасадым, сонымен қатар шілде айынан бері жаңа сәбиім дүниеге келді, бұл да шаршауымның бір себебі. Бірақ Олимпиадада 2,36 немесе 2,37 көрсетуге тырысамын. Тек басқа ешкім 2,40 көрсетпесе деймін" деді.

Еңбек жолының аяқталуы

2001 жылдың қыркүйегінде Сотомайор маусым айындағы жаттығу лагерінде тағы бір оң допинг-тестісінен кейін, бұл жолы анаболикалық стероид – нандролонға байланысты, мансабын аяқтайтынын хабарлады. Ол екінші рет оң нәтиже көрсеткені үшін әдеттегідей өмір бойына жарыстан шеттетілмейтін болды. Бұл екінші тест оның соңғы әлем чемпионатындағы төртінші орынды жоққа шығарды. Сотомайор тағы да өзінің кінәсіз екенін және допинг-тестісін қадағалау кезінде қателіктер жасалғанын мәлімдеді. > осы екеуі де "нақты жағдайлар" екенін шведтік сұхбатында айтты. 2004 жылдың ақпанында Куба жаңалықтарына берген сұхбатында Сотомайор допингтік дау емес, жарақаттың зейнетке шығуға мәжбүр еткенін айтты. Оның айтуынша, ахилл сіңірінің зардабы оның өнерін қиындатты және жүгіріс алдындағы қадамдар санын тоғыздан жетіге, содан кейін бесеуге дейін азайтты.

Жарыс жазбасы

1983 Орталық Америка және Кариб теңіздері чемпионатыГавана, Куба3-орын2.17 м1984 Достық ойындарыМәскеу, КСРО2-орын2.25 м1985 Дүниежүзілік жабық ойындарыПариж, Франция2-орын2.30 мОрталық Америка және Кариб теңіздері чемпионатыНассау, Багам аралдары1-орын2.30 мУниверсиадаКобе, Жапония10-орын2.20 м1986 Пан Америка жасөспірімдер чемпионатыWinter Park, Флорида, АҚШ1-орын2.27 мОрталық Америка және Кариб теңіздері жасөспірімдер чемпионаты (U20)Мексико қаласы, Мексика1-орын2.31 м (A) Дүниежүзілік жасөспірімдер чемпионатыАфина, Грекия1-орын2.25 мИберо-Америка чемпионатыГавана, Куба1-орын2.30 м1987 Дүниежүзілік жабық чемпионатыИндианаполис, Индиана, АҚШ4-орын2.32 мПан Америка ойындарыИндианаполис, Индиана, АҚШ1-орын2.32 мДүниежүзілік чемпионатыРим, Италия9-орын2.29 м1988 Иберо-Америка чемпионатыМексико қаласы, Мексика1-орын2.35 м (A)1989 Дүниежүзілік жабық чемпионатыБудапешт, Венгрия1-орын2.43 м (iWR)Орталық Америка және Кариб теңіздері чемпионатыСан-Хуан, Пуэрто-Рико1-орын2.44 мУниверсиадаДуйсбург, Батыс Германия1-орын2.34 м1990 Орталық Америка және Кариб теңіздері ойындарыМексико қаласы, Мексика1-орын2.34 м (A)1991 Дүниежүзілік жабық чемпионатыСевилья, Испания3-орын2.31 мПан Америка ойындарыГавана, Куба1-орын2.35 мДүниежүзілік чемпионатыТокио, Жапония2-орын2.36 м1992 Иберо-Америка чемпионатыСевилья, Испания1-орын2.30 мОлимпиада ойындарыБарселона, Испания1-орын2.34 м1993 Дүниежүзілік жабық чемпионатыТоронто, Канада1-орын2.41 мGran Premio DiputaciónСаламанка, Испания1-орын2.45 м (WRC)Орталық Америка және Кариб теңіздері ойындарыПонс, Пуэрто-Рико1-орын2.35 мДүниежүзілік чемпионатыШтутгарт, Германия1-орын2.40 м1994 Goodwill GamesСент-Петербург, Ресей1-орын2.40 м1995 Дүниежүзілік жабық чемпионатыБарселона, Испания1-орын2.38 мПан Америка ойындарыМар-дель-Плата, Аргентина1-орын2.40 мДүниежүзілік чемпионатыГетеборг, Швеция2-орын2.37 м1996 Иберо-Америка чемпионатыМедельин, Колумбия1-орын2.30 мОлимпиада ойындарыАтланта, Джорджия, АҚШ11-орын2.25 м1997 Дүниежүзілік чемпионатыАфина, Грекия1-орын2.37 м1998 Goodwill GamesUniondale, Нью-Йорк, АҚШ1-орын2.33 мОрталық Америка және Кариб теңіздері ойындарыМаракайбо, Венесуэла1-орын2.37 м1999 Дүниежүзілік жабық чемпионатыМаэбаши, Жапония1-орын2.36 мПан Америка ойындарыВиннипег, Манитоба, Канада – DQ2000 Олимпиада ойындарыСидней, Австралия2-орын2.32 м2001 Дүниежүзілік жабық чемпионатыЛиссабон, Португалия5-орын2.25 мДүниежүзілік чемпионатыЭдмонтон, Онтарио, Канада – DQ