Кіріспе

Жеңіл атлетика спортының түрі

Үштік секіру, кейде «секіру-қадам-секіру» немесе «секіру-домалап секіру-секіру» деп те аталады, ұзындыққа секіруге ұқсас жеңіл атлетика спортының түрі. Бұл екі жарыс «көлденең секірулер» деп аталады. Спортшы жүгіріп келіп, бір аяғымен секіріп, екінші аяғымен қадам басып, содан кейін құмға секіреді. Үштік секірудің тамыры ежелгі Олимпиада ойындарына дейін жетеді және 1896 жылдан бері қазіргі Олимпиада бағдарламасына енген. Әлемдік жеңіл атлетика қағидаларына сәйкес, «секіру кезінде спортшы алғашқы секіріс жасаған аяғына қонуы керек, ал қадам басу кезінде – екінші аяғына қонып, содан кейін секіруді орындауы тиіс». Әлемдік рекордты ерлер арасында Ұлыбританиялық Джонатан Эдвардс белгілеген, ол [рекордтың ұзындығы] метрге секірген, ал әйелдер арасындағы рекордты Венесуэлалық Юлимар Рохас [рекордтың ұзындығы] метрге секіру арқылы иеленді.

Тарих

Ежелгі Олимпиада ойындары туралы тарихи дереккөздерде кейде 15 метр немесе одан да көп қашықтыққа секіру туралы айтылады. Бұл спорт тарихшыларын олар бірнеше секіруден тұрған серия болғанына сендірді, осылайша үш қадамды секірудің негізін қалады. Дегенмен, үш қадамды секірудің ежелгі Олимпиада ойындары бағдарламасына енгенін көрсететін ешқандай дәлел жоқ, ал тіркелген ерекше қашықтықтар авторларының жеңіс өлеңдеріндегі көркемдік еркіндігінен туындаған болуы мүмкін, нақты нәтижелерді баяндау әрекетінен емес. Үш қадамды секіру 1896 жылы Афиныде өткен бірінші заманауи Олимпиада ойындарының бір бөлігі болды, бірақ сол кезде ол бір аяқтағы екі секіруден және содан кейін секіруден тұрды. Бірінші заманауи Олимпиада чемпионы Джеймс Коннолли осы үш қадамды секіруден жеңіс одсын алды. Ерте Олимпиадаларда тұрып секіру де болды, бірақ ол кейіннен Олимпиада бағдарламасынан алынып тасталды және қазіргі кезде жарыстарда сирек орындалады. Әйелдер арасындағы үш қадамды секіру 1996 жылы Атланта Олимпиадасына енгізілді. Ирландия мифологиясында геал руит (үш қадамды секіру) б.з.д. 1829 жылдан бері ежелгі Ирландияның Тайлтеан ойындарында өткізіліп келген.

Қадамдасу

Бұл спортшының секіруінің ең маңызды бөлігі. Спортшы жүгіріп ұшып-қону жолымен ұшып-қону белгісіне дейін жетеді, одан үш қадамды секіру өлшенеді. Ұшып-қону белгісі әдетте ұшып-қону жолына орнатылған ағаш немесе осыған ұқсас материалдан жасалған бөлік, немесе жолға боялған тіктөртбұрыш болып табылады. Қазіргі заманғы жарыстарда спортшының тақтаның артқы жиегінен асып кетуін немесе "сызықты кесіп өтуін" анықтау үшін тақтаның алдыңғы жиегіне пластилин, таспа немесе қалыптау балшығынан жасалған жолақ бекітіледі. Бұл тақталар спортшының секіру қабілетіне байланысты жолдың әртүрлі жерлеріне орналастырылады. Әдетте тақталар шұңқырдан 40 фут, 32 фут және 24 фут қашықтықта орналасады. Бұл жоғары мектептер мен колледждер деңгейінде ең көп кездесетін тақталар, бірақ тақталарды ұшып-қону жолында кез келген жерге қоюға болады. Үш қадамды секірудің үш фазасы бар: "секіру" фазасы, "деңгелеу" немесе "қадам" фазасы және "аяқтау" фазасы. Олардың барлығы секірудің өзінде маңызды рөл атқарады. Бұл үш фаза бірыңғай тізбектей орындалады. Спортшы әр фазада жақсы жылдамдықты сақтауы керек. Сондай-ақ, бұзушылықтардан сақтану үшін тұрақтылықты сақтауға тырысуы керек.

Секіру

Секіру спортшының бір аяғымен, яғни оң аяғымен, ұшыру тақтасынан секіруден басталады. Аяқты ұшыру тақтасына дәл қою, спортшының қате жасауына жол бермеу үшін маңызды. Бірінші кезеңнің мақсаты – барлық инерцияны алға бағыттап, секіріп шығу. Секіріп қону кезеңі өте сергекті, онда оң аяқпен күшті артқа қарай "тырнақтау" әрекеті жасалады, содан кейін оң аяқтың өкшесі бірінші болып ұшыру жолағына тиеді.

Қадам

Үзіліспен қону қадам кезеңінің басталуын да белгілейді, онда спортшы оң аяғының артқа қарай жылдамдық импульсін пайдаланып, бірден алға және жоғарыға күшті секіруді орындайды, сол аяқ жамбас иілу арқылы ұшып шығуға көмектеседі, бұл қозғалыс секіріп оздыруға ұқсас. Бұл қадам кезеңінің ортадағы ауадағы позициясына әкеледі, оң аяқ тізеде бүгілген, ал сол аяқ енді жамбас және тізеде бүгілген күйде алға шығады. Содан кейін спортшы алдыңғы сол аяғының тізесін созып, бірден сол аяқтың бүкіл ұзындығымен күшті артқа жылғалыс жасайды, және тағы да жолға қуатты артқы қозғалыспен қонады. Секіруге көмектесетін аяқ толықтай созылу керек, ал итеруші аяқтың ұйыры жерге параллельден сәл төмен болуы керек. Секіруге көмектесетін аяқ денеден артқа қарай созылған күйде, өкшесі жоғары көтерілген болады. Итеруші аяқ бүгілген білезікпен созылады және секіру кезеңіне жылдам өту үшін күшпен төмен қарай иіледі. Спортшы тепе-теңдік пен бақылауды сақтай отырып, аяғын мүмкіндігінше жоғары көтеру сияқты әдістерді қолдана отырып, ең алыс қадам жасауға тырысады.

Секіру

Қадаммен қону соңғы фазаның (секірістің) басталуын құрайды, онда спортшы сол аяғынан туындайтын кері күшті қайта секіру үшін пайдаланады. Секіру фазасы ұзындыққа секіруге өте ұқсас, бірақ көптеген спортшылар осы кезде толыққанды иықпен секіруді орындау үшін жеткілікті жылдамдықтан айырылып, көбінесе аспа немесе желкендей техника қолданады. Құммен толтырылған шұңқырға қонғанда, секіруші қонғанда артқа отырмауға және екі қолын аяқтарының артына қоймауға тырысуы керек. Құм шұңқыры әдетте ерлердің халықаралық жарысында ұшыру тақтасынан 13 метр, ал әйелдердің және клуб деңгейіндегі ерлердің халықаралық жарысында 11 метр қашықтықта басталады. Үш қадамды секірудің әр фазасы бірте-бірте жоғарылап, үш қонудың реттелген ырғағы болуы тиіс.

Қателік

"Фол", сондай-ақ "қарақат" немесе сәтсіз секіру деп те аталады, секіруші ұшыру белгісін басып кеткенде, алқапты толығымен жібергенде, кезеңдерде дұрыс аяқ тізбегін қолданбағанда немесе белгіленген уақыт ішінде (әдетте 90 секунд шамасында) әрекет етпегенде болады. Егер секіруші "фол" жасаса, төреші қызыл жалау көтеріп, кезегі келген секіруші секіруге дайындалады. Спортшы секіру кезінде "еркін аяғымен" жерге тисе немесе сыпырып алса, бұл фол болып есептелмейді. Бұл "сызық фолы" деп те аталады, және 1980 жылдардың ортасына дейін "еркін аяқпен" тию бұзушылық деп есептелген. 1980 жылғы Мәскеуде өткен жазғы Олимпиада ойындарында үш қадамды секіруде Бразилия және Австралиядан екі жетекші спортшының сегіз секіруін Совет Одағының төрешілері фол деп танығаннан кейін, IAAF ережелерді өзгертті. Бұл екі совет спортшысының алтын және күміс жүлделерді жеңіп алуына көмектесті.

Барлық уақыттағы 25 үздік

2023 жылға дейін.

Ерлер (сыртқы)

Атл. # (Атлеттік рейтинг) Перф. # (Нәтижелік рейтинг) Белгісі Жел (м/с) Спортшы Ұлт Датасы Орын 1 1 +1.3 Jonathan Edwards 7 тамыз 1995 Гётеборг 2 2 +0.2 Christian Taylor 27 тамыз 2015 Бейжің 3 +1.3 Edwards #2 7 тамыз 1995 Гётеборг 3 4 +0.4 Will Claye 29 маусым 2019 Лонг-Бич 5 +0.8 Taylor #2 27 мамыр 2017 Юджин 4 6 -0.4 Kenny Harrison 27 шілде 1996 Атланта 5 7 ±0.0 Pedro Pichardo 28 мамыр 2015 Гавана 8 +0.8 Pichardo #2 15 мамыр 2015 Доха +1.1 Taylor #3 9 шілде 2015 Лозанна +0.4 Claye #2 24 тамыз 2019 Париж 6 11 +0.3 Teddy Tamgho 18 тамыз 2013 Мәскеу 11 +0.8 Taylor #4 15 мамыр 2015 Доха 13 +0.4 Edwards #3 9 шілде 1998 Осло 14 +1.3 Edwards #4 27 тамыз 1995 Лондон 15 +0.5 Edwards #5 23 тамыз 1998 Будапешт +1.8 Pichardo #3 9 шілде 2015 Лозанна 17 +1.8 Edwards #6 18 шілде 1995 Саламанка +1.2 Tamgho #2 12 маусым 2010 Нью-Йорк ±0.0 Pichardo #4 5 тамыз 2021 Токио 7 20 +1.5 Willie Banks 16 маусым 1985 Индианаполис 21 +0.1 Taylor #5 4 қыркүйек 2011 Тэгу -0.4 Pichardo #5 4 маусым 2015 Рим 23 +0.6 Pichardo #6 4 мамыр 2018 Доха +0.3 Pichardo #7 23 шілде 2022 Юджин 25 ±0.0 Pichardo #8 8 мамыр 2015 Гавана 8+1.6 Khristo Markov 31 тамыз 1987 Рим +1.9 James Beckford 20 мамыр 1995 Одесса 10+1.0 Vladimir Inozemtsev 20 маусым 1990 Братислава +0.4 Jadel Gregório 20 мамыр 2007 Белем 12 ±0.0 João Carlos de Oliveira 15 қазан 1975 Мехико 13 +1.7 Mike Conley 27 маусым 1987 Сан-Хосе +1.2 Jordan Díaz 26 маусым 2022 Нерха +1.3 Jaydon Hibbert 13 мамыр 2023 Батон-Руж 16 +1.3 Charles Simpkins 2 қыркүйек 1985 Кобе 17 ±0.0 Yoelbi Quesada 8 тамыз 1997 Афина 18 +0.2 Hugues Fabrice Zango 6 шілде 2021 Сзэкесфехервар 19 +1.0 Marian Oprea 5 шілде 2005 Лозанна +0.1 Phillips Idowu 29 шілде 2009 Барселона 21+1.4 Christian Olsson 22 тамыз 2004 Афина 22+1.0 Nikolay Musiyenko 7 маусым 1986 Ленинград +0.8 Melvin Lister 17 шілде 2004 Гавана 24+1.0 Aleksandr Kovalenko 18 шілде 1987 Брянск 25+0.3 Oleg Protsenko 10 маусым 1990 Мәскеу +1.0 Leonid Voloshin 26 тамыз 1991 Токио +0.9 Andy Díaz Hernádez 2 маусым 2023 Флоренция

Көмектелген белгілер

Секунд сайын 2,0 метрден аспайтын қарсы желмен жасалған кез келген нәтиже рекордтық мақсаттар үшін есептелмейді. Төменде желдің көмегімен жасалған секірулердің тізімі (17,75 метрге тең немесе одан жоғары) келтірілген. Заңмен белгіленген ең жақсы нәтижеден жоғары ең жақсы көмек көрсетілген көрсеткіш ғана көрсетіледі: Джонатан Эдвардс 1995 жылдың 25 маусымында Францияның Вильнёв-д'Аск қаласында 18,43 (+2,4) секірді. Вилли Банкс 1988 жылдың 16 шілдесінде Индианаполисте 18,20 (+5,2) секірді. Майк Конли 1992 жылдың 3 тамызында Испанияның Барселона қаласында 18,17 (+2,1) секірді. Йольби Кесада 1995 жылдың 20 маусымында Мадридте 17,97 (+7,5) секірді. Чарльз Симпкинс 1988 жылдың 16 шілдесінде Индианаполисте 17,93 (+5,2) секірді. Джордан Диас 2022 жылдың 26 маусымында Испанияның Нерха қаласында 17,93 (+2,5) секірді. Кристиан Олссон 2003 жылдың 13 маусымында Ұлыбританияның Гейтсхед қаласында 17,92 (+3,4) секірді. Денис Капустин 1994 жылдың 5 маусымында Испанияның Севилья қаласында 17,86 (+5,7) секірді. Нельсон Эвора 2009 жылдың 26 маусымында Португалияның Сейсал қаласында 17,82 (+2,5) секірді. Кит Коннор 1982 жылдың 9 қазанында Брисбенде 17,81 (+4,6) секірді. Кента Белл 2004 жылдың 10 сәуірінде Эль-Пасо, Техас штатында 17,76 (+2,2) секірді. Геннадий Валюкевич 1986 жылдың 27 сәуірінде Ужгородта (Кеңес Одағы) 17,75 (+3,0) секірді. Брайан Веллман 1995 жылдың 20 маусымында Мадридте 17,75 (+7,1) секірді.

Жою белгілері

Лазаро Бетанкурт 1986 жылғы 15 маусымда Кубаның Гавана қаласында 17,78 (+0,6) метрге секірді. Бұл нәтиже допинг-тесттен өтпегендіктен күшін жойды.

Әйелдер (сыртқы)

Атл.# (Атлеттік разряды) Перф.# (Көрсеткіш разряды) Нәтиже Жел (м/с) Атлет Ұлт Күні Орын 1 1 +0.7 Юлимар Рохас 1 тамыз 2021 Токио 2 +0.6 Рохас #2 26 тамыз 2021 Лозанна 2 3 +0.9 Инесса Кравец 10 тамыз 1995 Гетеборг 4 +0.3 Рохас #3 9 қыркүйек 2021 Цюрих 5 +1.9 Рохас #4 18 шілде 2022 Юджин 6 +0.7 Рохас #5 22 мамыр 2021 Андухар 7 +1.5 Рохас #6 6 қыркүйек 2019 Андухар 3 8 +0.5 Франсуаза Мбанго Этоне 17 тамыз 2008 Пекин 9 −0.6 Рохас #7 5 қазан 2019 Доха 10 +1.2Рохас #816 қыркүйек 2023Юджин4 11 −0.5 Татьяна Лебедева 4 шілде 2005 Ираклион 12 −0.1 Кравец #2 31 шілде 1996 Атланта +1.2 Лебедева #2 6 шілде 2004 Лозанна 14 +0.5 Лебедева #3 9 қыркүйек 2000 Йокогама 5 14 +0.9 Хризопийи Деветзи 21 тамыз 2004 Афины 6 16 ±0.0 Катерине Ибаргуэн 18 шілде 2014 Монако 16−0.2Рохас #926 тамыз 2022Лозанна18 +0.5 Мбанго Этоне #2 23 тамыз 2004 Афины 7 19 +0.3 Ямиле Альдама 11 шілде 2003 Рим 20 +0.3 Альдама #2 2 тамыз 2004 Линц 8 20 +0.9 Яргелис Савигне 31 тамыз 2007 Осака 20−0.2 Рохас #10 8 қыркүйек 2022 Цюрих 23 +1.2 Альдама #3 8 тамыз 2003 Лондон 24 −0.8 Лебедева #4 10 тамыз 2001 Эдмонтон −0.1 Деветзи #2 23 тамыз 2004 Афины 9 24 +1.7 Ольга Рыпакова 4 қыркүйек 2010 Сплит 10±0.0 Шарка Кашпаркова 4 тамыз 1997 Афины −0.3 Тереза Маринова 24 қыркүйек 2000 Сидней 12 +0.3 Ива Пранджева 10 тамыз 1995 Гетеборг 13+0.1 Родика Матееску 4 тамыз 1997 Афины +0.7 Тресия Смит 2 тамыз 2004 Линц15+1.5 Ашия Хансен 13 қыркүйек 1997 Фукуока 16 +1.9 Надежда Алехина 26 шілде 2009 Чебоксары 17+0.5 Анна Бирюкова 29 тамыз 1993 Штутгарт −0.5 Инна Ласовская 31 мамыр 1997 Валенсия 19 −0.6 Параскеви Тсиамита 22 тамыз 1999 Севилья 20 +1.7 Екатерина Конева 30 мамыр 2015 Юджин 21+1.9 Магделин Мартинес 26 маусым 2004 Рим+1.1 Мария Шестак 17 тамыз 2008 Пекин±0.0 Шаниека Рикеттс 16 қыркүйек 2023 Юджин 24 +0.9Анна Пятих 9 тамыз 2006Гетеборг+1.9 Марина Бех Романчук 19 тамыз 2022 Мюнхен

Көмектелген белгілер

Секунд сайын 2,0 метрден жоғары жылдамдықпен соққан желмен жасалған ешқандай нәтиже рекордты есепке алмайды. Төменде желдің көмегімен жасалған секірулердің тізімі (15,01 метрге тең немесе одан да жоғары) келтірілген. Заңмен белгіленген ең жақсы нәтижеден жоғары ең жақсы көмек көрсетілген нәтижелер ғана көрсетілген:

Мадделин Мартинес 2004 жылдың 1 тамызында Италияның Сестриере қаласында 15,24 (+4,2) секірді. Анна Пятих 2006 жылдың 2 шілдесінде Грекияның Афина қаласында 15,17 (+2,4) секірді. Кейла да Силва Коста 2007 жылдың 6 мамырында Бразилияның Уберландия қаласында 15,10 (+2,7) секірді. Ольга Саладуха 2011 жылдың 29 шілдесінде Швецияның Стокгольм қаласында 15,06 (+2,3) секірді. Лиадагмис Повеа 2019 жылдың 8 наурызында Кубаның Гавана қаласында 15,05 (+3,1) секірді.