Кіріспе

Жапондық киберпанк манга сериясы және оның адаптациялары

Battle Angel Alita, Жапонияда белгілі болған , – Юкито Киширо жазған жапондық киберпанк манга сериясы. Алғаш рет 1990 жылдан 1995 жылға дейін Shueisha-ның Business Jump журналында жарияланды. Комикстің тоғыз томдығының екіншісі 1993 жылы екі бөлімді аниме оригиналдық бейне анимациясы – Battle Angel болып, Солтүстік Америкада ADV Films, ал Ұлыбритания мен Австралияда Manga Entertainment компаниялары арқылы шығарылды. Manga Entertainment сондай-ақ Battle Angel Alita-ны ағылшын тіліне дубляждады. 2019 жылдың 14 ақпанында "Алита: Battle Angel" атты фильм жарық көрді. Серияның оқиғасы апокалиптикалық болашақта өтеді және естеліктерінің барлығын жоғалтқан, кибернетикалық дәрігер қоқыс үйірмесінен тауып, оны қалпына келтіріп күтім көрген әйел киборг Алитаға ("Галли" түпнұсқа жапон және басқа да бірнеше елдердегі нұсқаларында) арналған. Ол өзінің есінде қалған бір нәрсені – легендарлық киборг жауынгерлік өнері Panzer Kunst-ті жасайды, бұл оны Hunter Warrior, яғни сыйлық аулаушы болуға жетелейді. Оқиға Алитаның өзін қайта тануға және жолында кездесетін кейіпкерлерге тигізетін әсерін баяндайды. Манга сериясы "Battle Angel Alita: Last Order" және "Battle Angel Alita: Mars Chronicle" сериалдарында жалғасады.

Сюжет

Battle Angel Alita - амнезиямен ауыратын әйел киборг Алитаның оқиғасы. Оның зақымдалмаған басы мен кеудесі, тоңған күйде, кибермедициналық сарапшы Дайсуке Идо жергілікті қоқыс полигонында табылған. Идо оны қайта тірілтуге сәттілікпен кіріседі, ал ол естеліктерін жоғалтқандықтан, жақында қайтыс болған мысығының құрметіне оны Алита деп атайды. Жаңадан құрастырылған Алита көп ұзамай өзінің легендарлық жауынгерлік өнері – Panzer Kunst-ті инстинктивті түрде еске түсіретінін, бірақ басқа ештеңе есіне түсірмейтінін анықтайды. Алита өзінің Panzer Kunst дағдыларын алдымен жүлде аңшысы болу үшін, қоқыс полигонында киборг қылмыскерлерді жою үшін, содан кейін қатыгез Motorball гладиаторлық спортында жұлдыз ретінде пайдаланады. Шайқас кезінде Алита Марстағы өзінің ерте өмірінің шағын бөліктерін еске ала бастайды. Ол Zalem қаласымен (кейбір ескі аудармаларда Tiphares) байланысады, олардың агенттерінің бірі ретінде жұмыс істейді және қылмыскерлерді іздеуге жіберіледі. Ең бастысы – Алитамен күрделі және үнемі өзгеріп отыратын қарым-қатынаста болатын, ерекше дарынға ие Desty Nova. Battle Angel Alita-ның футуристикалық антиутопиялық әлемі, Zalem-нен төгіліп жатқан алып қоқыс қабатының үстінде бой көтерген Scrapyard (жапон және басқа да нұсқаларда Kuzutetsu) қаласының айналасында өрбиді. Жер бетіндегі тұрғындар Zalem-ге қол жеткізе алмайды және төменгі қабаттарда өмір сүруге мәжбүр. Көптеген адамдар қиын өмірмен күресу үшін кибернетикалық түрлендірулерден өтеді. Zalem қоқыс полигоны мен оны қоршаған шаруашылықтарды пайдаланады, қылмыскерлерді аулау үшін жүлде аңшыларына (Hunter Warriors деп аталады) төлем жасайды және халықты көңіл көтеру үшін зорлық-зомбылыққа толы спорттық жарыстар ұйымдастырады. Scrapyard пен Zalem арасында алып түтіктер салынған, ал қала жердегі тапсырыстарды орындау және қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін роботтарды пайдаланады. Кейде Zalem тұрғындары (Дайсуке Идо және Desty Nova сияқты) жер аударылып, төменге жіберіледі. Роботтар мен жер аударылғандардан басқа, екі қала арасында байланыс өте сирек. Оқиға бұрынғы АҚШ-та орын алады. Сегізінші томдағы картаға сәйкес, Scrapyard/Zalem Канзас-Сити, Миссури штатына жақын орналасқан, ал Necropolis – Колорадо-Спрингс, Колорадо штатында. Radio KAOS – Даллас, Техас штатында. Фиггердің туған қаласы – Калифорния штатындағы Альгамбра. Desty Nova-ның Granite Inn, Колорадо штатындағы Шайен тау кешеніндегі әскери база – NORAD-тың орнында салынған. Battle Angel Alita оқиғасы ақырында 26-ғасырда орын алатыны белгілі болады. Соңынан шыққан "Battle Angel Alita: Last Order" еңбек "Спутник дәуірі" деп аталатын күнтізбелік кезеңді енгізеді, оның бастапқы нүктесі 1957 жыл. Бастапқы Battle Angel Alita сериясы ES 577 (AD 2533) жылы басталып, ES 590 (AD 2546) жылы аяқталады, Battle Angel Alita: Last Order көбінесе ES 591 (AD 2547) жылы орын алады, ал Battle Angel Alita: Mars Chronicle қазіргі уақытта ES 373–374 (AD 2329–2330) және ES 594 (AD 2550) жылдары арасында ауысып тұрады.

Кейіпкерлер

Battle Angel Alita-да әртүрлі кейіпкерлер бар, олардың көпшілігі оқиға дами келе назардан шығып, қайтадан көрінеді. Кейбіреулері оқиға желісінің аяқталуымен бірге ешқашан қайтадан көрінбейді, ал енді біреулері үнемі пайда болады. Басты кейіпкер, есте сақтау қабілетін жоғалтқан кіборг Алита – оқиға бойындағы тұрақты тұлға, ол өзінің ұмытылған өткенін ашуға тырысады, оның есінде қалған жалғыз нәрсе – күрес. Оқиғаның басында Алитаны тауып, қайта тірілтетін кибернетикалық дәрігер Дайсуке Идо да маңызды рөл атқарады, бірақ оқиғаның ортасынан бастап назар Залемнен қашқан эксцентрикалық нанотехнология ғалымы Дести Новаға көбірек ауыса бастайды. Дести Нова – Алитаның көптеген жауы мен сынақтарының артында тұрған бас ми, бірақ ол оқиға басталғалы екі жылдан астам уақыт өткен соң ғана нақты көрінеді, бірақ оның есімі ертерек айтылады. Соңында, Дести Нованың ұлы Каос, психометриялық қабілеттері бар, осал және мазасыз радио ди-джей, Алитамен қарым-қатынасқа келгеннен кейін маңызды рөл атқара бастайды. Ол өзінің танымал радио бағдарламасын Scrapyard-тың сыртындағы шөл даладан хабарлайды, Залем мен Барджак көтерілісші әскері арасындағы күшейіп бара жатқан қақтығыстан қашықтап тұрады.

Өндіріс

Әлита бастапқыда «Жаңбыршы» деп аталатын жарық көрмеген комиксте Галли есімді әйел-киборг полиция қызметкері болды. Shueisha баспасы Кишироға оны басты кейіпкер етіп жаңа оқиға жасауды ұсынды. Ол сюжеттік желінің жоспасын жасағаннан кейін, оны ұзаққа созылатын серияға айналдыруға тапсырыс берілді. Галлидің атын Әлита деп өзгерткеннен басқа, манганың Солтүстік Америкадағы ескі нұсқалары Залем қаласын (араб және парсы тілдерінде «басқыншы» деген мағынаны білдіреді) Тифереттен кейін Тифарес деп өзгертті. Киширо Залемнің үстіндегі нысанға да Джеру деген ат қойғандықтан, Джеру аудармада Кетерден кейін Кетерис деп аталды. Ал жаңа нұсқаларда қалалардың атаулары Залем мен Джеру деп қайта өзгертілді. Алғашқы сериядағы діни тақырыпты одан әрі дамыту үшін Залемнің басты компьютері «Салемнің патшасы» және «Жоғары Құдайдың дін қызметшісі» Мәліксадық деп аталды.

Манга

Манга алғаш рет Shueisha-ның Business Jump журналында жарық көрді. Содан кейін 1990 жылдан 1995 жылға дейін тоғыз томдық (танкобон) серия болып шықты. Юкито Киширо 2010 жылдың тамызында Shueisha-дан Kodansha-ға ауысты. Компания Battle Angel Alita лицензиялық құқықтарын алды. 1998 жылдың 23 желтоқсанында Жапонияда Gunnm: Complete Edition деп аталатын 6 томдық арнайы басылым жарық көрді. Серия B5 форматында шығарылды және түпнұсқа әңгімені қамтиды. Сондай-ақ, дайын эскиздер, уақыт жолағы және алғашқы үш Battle Angel Alita: Holy Night & Other Stories әңгімесі де кірді. 2016 жылдың 5 қазанынан 16 қарашасына дейін Kodansha Gunnm-ді B5 форматында қайта басып шығарды. Кейіннен ол 2018 жылдың 21 қарашасынан бастап A5 форматында қайта басылды. Ашен Виктор (灰者) атты спин-офф сериясы 1995 жылдың қыркүйегінен 1996 жылдың шілдесіне дейін Ultra Jump журналында жарық көрді. Бұл серия 1998 жылдың 24 маусымында бір томдық кітап ретінде жарық көрді. "Батталь періштесі Алита: қасиетті түн және басқа да әңгімелер" (銃夢外伝) атты спин-офф сериясы 1997 жылдың 24 қаңтарынан 2006 жылдың 19 желтоқсанына дейін Ultra Jump журналында жарық көрді. Ол 2007 жылдың 19 желтоқсанында бір томдық кітап ретінде жарық көрді. Ол төрт қысқа әңгімеден тұрады: "Қасиетті түн", "Соник саусағы", "Туған жер" және "Баржак рапсодиясы". Солтүстік Америкада Viz Media бастапқыда әңгімені 25 беттік комикс түрінде шығарды, содан кейін ол жапондық нұсқасымен бірдей томдық форматта жарық көрді. Viz сонымен қатар Ashen Victor спин-офф сериясын шығарды. Қалған сериялармен бірге Кишироның Battle Angel Alita мангасына Kodansha USA арқылы Солтүстік Америкада жариялануға лицензия берілді, ол оны 2017 және 2018 жылдары бес томдық жинақ (омнибус) форматында қайта басып шығарды, соңғы томға Ashen Victor да кірді. Holy Night & Other Stories журналына Kodansha USA лицензиясын алды, ол оны 2018 жылдың 30 қазанында цифрлық форматта және 2018 жылдың 20 қарашасында қатты мұқабамен жариялады. Battle Angel Alita көптеген тілдерде және аймақтарда халықаралық таралымға лицензияланды. Оны Испанияда Planeta DeAgostini, Бразилияда Editora JBC, Францияда және Нидерландыда Glenat, Польшада JPF, Германияда Carlsen, Тайваньда Tong Li Publishing, Аргентинада Editorial Ivrea және Ресейде Xl Media баспалары шығарды.

ОВА

1993 жылы екі эпизодтық OVA жарық көрді, онда манганың екінші томынан алынған элементтер, кейіпкерлер мен сюжет желісі өзгертілген. Кишироның сөзінше, бастапқыда тек екі эпизод жоспарланған. Ол кезде ол мангамен тым айналысып, жоспарды объективті түрде қарастыра алмады және аниме адаптациясына онша мән бермеді. Бүгінгі күнге дейін "Battle Angel Alita" анимесінің жалғыз адаптациясы осы болып табылады, оны қайта жаңғырту туралы жоспарлар жоқ. 1998–2000 жылдар аралығында жапондық Gunnm: Complete Edition-ның 6-томына 3 минуттық 3D CGI анимациялық бейнеклип енгізілген. Онда Алита, "Armor" Того, Дегчалев және Вальдиччи сияқты екі жарыстың қатысушыларымен үшінші лигадағы мотобол жарысы және осы жарыстардағы оқиғалар көрсетілген.

Фильм

20th Century Fox және режиссер Джеймс Кэмерон «Соғыс періштесі» фильмінің құқықтарын сатып алды. Бұл фильм туралы Кэмеронға алғаш рет режиссер Гиллермо дель Торо естірткен. Кэмерон манганың жанкүйері екені айтылады, ол CGI технологиясы «Аватар» фильмімен салыстырылатын эффектілермен 3D фильм жасауға жеткілікті деңгейге жеткенше күтті. Фильм манга сериясының алғашқы төрт томы негізінде түсіріледі. «Мен не істеймін десем, негізгі оқиғаны алып, алғашқы төрт кітаптан элементтерді пайдаланамын. Яғни, үшінші және төртінші кітаптардағы Моторбол, сондай-ақ бірінші және екінші кітаптардағы оқиғаның бөліктері фильмде болады». Әлита бастапқыда «Қара періште» телесериалынан кейін оның келесі жобасы ретінде жоспарланған, ал бұл сериалға «Соғыс періштесі Алита» әсер еткен. «Аватар» фильмінен кейін ол «Алита» фильмін бастамас бұрын «Аватар» фильмінің жалғасын жасауға белсенді. Кэмеронның продюсері Джон Ландау: «Мен сіздер «Соғыс періштесін» көретініңізге сенімдімін. Бұл менің сүйікті әңгімелерімнің бірі, жас әйелдің өзін-өзі тану жолындағы керемет оқиға. Бұл фильмде: «Адам болу дегеніміз не?» деген сұрақ қойылады. Жүрегі, миы немесе жаны бар адам – адам болып санала ма? Мен көрермендерге осы фильмді көрсетуге асыға күтемін». Ландау жартылай әзілдеп, жобаның атауы «Алита: Соғыс періштесі» болуы мүмкін екенін айтты, себебі Кэмерон фильмдерін әдетте «А» немесе «Т» әріптерімен атауды қалайды. 2016 жылдың 26 сәуірінде The Hollywood Reporter және Variety басылымдары Майка Монро, Роза Салазар, Зендая және Белла Торнның басты рөлге үміткер екенін хабарлады. 2016 жылдың мамыр айының соңында Салазар Әлита рөліне бекітілді, ал 2017 жылдың 7 ақпанында The Hollywood Reporter Дженифер Коннеллинің кейіпкерлердің бірі ретінде актерлік құрамға қосылатынын мәлімдеді. 2017 жылдың 8 желтоқсанында «Соғыс періштесі» фильмінің алғашқы трейлері жарияланды, ал 2019 жылы Роберт Родригестің режиссерлік жұмысымен түсірілген «Алита: Соғыс періштесі» фильмі көрермендерге ұсынылды.

Романдар

1997 жылы 4 сәуірде Ясухиса Кавамураның мангасы негізінде жазылған роман Shueisha JUMP j BOOKS баспасынан шықты. 2018 жылдың қараша айында Titan Books «Алита: Соғыс періштесі – Темір қала» фильміне арналған преквел романын жариялады. Романды көрнекті ғылыми-фантастика жазушысы Пэт Кейдиган жазған.

Видео ойындар

Gunnm: Martian Memory – Banpresto компаниясының PlayStation платформасы үшін жасаған әрекеттік RPG видео ойыны. Ол манганың бейімделуі болып табылады, онда Алита (Галли) Даисуке Идоның Залемдегі қоқыс қазаншұңқырында табылған сәтінен бастап, ТУНЕД агенті қызметіне дейін және одан әрі оқиғасы баяндалады. Оқиғаға Киширо 1995 жылы түпнұсқа манганы аяқтағанда ойластырған, бірақ сол кезде іске асыра алмаған, Алитаның сыртқы ғарышқа аттануы сияқты қосымша элементтер кірген. Ол кейіннен оқиғаны кеңейтті, ол Battle Angel Alita: Last Order мангасының негізін құрады.

Қабылдау

1990 және 1995 жылдар аралығында Gunnm-нің Business Jump манга журналында алғашқы жариялануы кезінде, Business Jump журналының 1990 мен 1995 жылдар аралығындағы жалпы тиражы 50 миллионнан асты, ал шамамен болжамды кірісі болды.

Санаттар мен сын-пікірлер

Юкито Кишироның қиял әлемі көптеген веб-сайттардан жағымды пікірлер алды. MangaLife.com сайтының рецензенты Адам Волк Гуннм әлемін «күрделі және таң қалдыратын әсерлі» деп сипаттайды. Ол, бірінші томды оқығаннан кейін манга авторының жанр шебері ретінде танылу себебін түсінуге болатынын жазады. Бұл туындыда көптеген әрекеттермен қатар, сенімді және тәуелсіз кейіпкерлер бар, мұндай кейіпкерлер фильмдерде, комикстерде және телешоуларда сирек кездеседі, - дейді рецензент. Соңында рецензент түпнұсқа манганы өмір туралы әдемі оқитын классикалық үлгісі деп атады. Онлайн аниме және манга журналының рецензенты Патрик Кинг Кишироның «туындысының ұлылығын» және «адамзаттың болашағына тірі, тыныс алатын, қорқынышты, өте ықтимал және тіпті болжамды көзқарас» деп бағалады. Ол Кишироның туындыларында адамның табиғаты мен шыншылдық негізгі тақырыптар екенін айтты. Кинг Кишироның басқа туындысы «Аква Найттан» айырмашылығы, түпнұсқа туындының стилі реалистік екенін атап өтті. Мангадағы зорлық-зомбылық, рецензенттің пікірінше, туындыны балаларға жарамсыз етеді, бірақ оқырманға басты кейіпкер ненің үшін күресіп жатқанын түсінуге көмектеседі. THEM Anime Reviews сайтынан Рафаэль Се «Battle Angel» анимесін «әлдебір ең жақсы киборг анимесі» деп санайды. Ол ерекшелігімен көзге түспесе де, жоғары сапасы оң әсер қалдырады. Ол былай деп жазады: «Бұл туындының бір жақсы ерекшелігі – кибернетика мен технологияны айналасындағы әлеммен байланыстырып көрсету, сюжетке емес». Сыншылардың пікірінше, жалғыз кемшілік – сериалдың қысқа болуы, аниме үлкен бір туындының бөлігі сияқты сезім тудырады. Anime News Network сайтының рецензенты Терон Мартин автордың еңбекқорлығын жоғары бағалап, Кишироның уақыт өте келе өнер шеберлігінен айырылмағанын атап өтті. Сондай-ақ, «оқырман оқиғаның не болып жатқанын, тіпті таң қалдыратын оқиғалар орын алған сәттерде де түсіне алады» деп қосты. JapanVisitor.com сайты Кишироға Филип Дик («Электрлік қойлар армандай ма?»), және Айзек Азимов («Мен, робот») сияқты жазушылардың әсерін тигізгенін атап көрсетті.