Кіріспе
Америка мектептерінің ғылым жарысы – АҚШ ғылым олимпиадасы – студенттердің жер ғылымдары, биология, химия, физика және инженерия сияқты ғылымның әртүрлі салаларына қатысты 23 іс-шарада бақталатын командалық жарыс. Жыл сайын АҚШ-тың 50 штатынан 7800-нен астам орта және жоғары мектеп командасы қатысады. АҚШ территориялары бәсекеге қатыспайды; алайда, 2012 жылдан бері Жапонияның жоғары мектеп командалары ұлттық турнирде рейтингсіз қонақтар ретінде қатысады. Жарыс деңгейлері: шақыру, аймақтық, штаттық және ұлттық. Әдетте жоғары мектептер мен университеттер ұйымдастыратын шақыру турнирлері ресми емес жарыстар болып табылады және аймақтық және штаттық жарыстарға дайындық ретінде қызмет етеді. Аймақтық жарыстарда жақсы көрсеткен командалар штаттық деңгейге өтеді; әр штаттанғы ең жақсы бір немесе екі команда (штатқа байланысты) ұлттық деңгейге жолдама алады. Жеңімпаздар медальдар, кубоктар, плакеттер және стипендиялар сияқты түрлі сыйлықтармен марапатталады. Бастауыш сынып оқушыларына арналған бағдарлама аз таралған және тұрақты емес. Мектептер бағдарламаны өз қажеттіліктеріне сәйкес іске асыруға мүмкіндік алады. Кейбір қауымдастықтар бәсекелі бастауыш турнирлерін өткізеді.
competition for schools in the United States
Science Olympiad is an American team competition in which students compete in 23 events pertaining to various fields of science, including earth science, biology, chemistry, physics, and engineering. Over 7,800 middle school and high school teams from 50 U. S. states compete each year. U. S. territories do not compete; however, since 2012 high school teams from Japan have competed at the national tournament as unranked guests. There are multiple levels of competition: invitational, regional, state, and national. Invitational tournaments, usually run by high schools and universities, are unofficial tournaments and serve as practice for regional and state competitions. Teams that excel at regional competitions advance to the state level; the top one or two teams from each state (depending on the state) then advance the national level. Winners later receive several kinds of awards, including medals, trophies and plaques, as well as scholarships. The program for elementary age students is less common and less consistent. Schools have flexibility to implement the program to meet their needs. Some communities host competitive elementary tournaments.
Тарих
Бірінші рет тіркелген ғылым олимпиадасы 1974 жылғы 23 қарашада Солтүстік Каролина штатының Лоринбург қаласындағы Сент-Эндрюс пресвитериан колледжінде өтті. Осы іс-шараның бастамашылары доктор Барнс және доктор Дэвид Уетмор болды. Бұл олимпиадаға Солтүстік және Оңтүстік Каролина штаттарынан он бес мектеп қатысты. Бұл бір күндік іс-шара болды, онда жоғары сынып оқушылары үшін биология, химия және физика салаларында жарыстар мен демонстрациялар ұйымдастырылды. Бұл күні төрт кезең болды, әр кезеңде бір ойынға арналған шара (мысалы, колба жарысы немесе қағаз ұшақтар), бір демонстрация (мысалы, шыны өрлеу және голография) және бір маңызды жарыс (мысалы, периодтық кесте бойынша викторина немесе ғылым кубогы) өтті. Дэвид Уетмор 1978 жылғы қаңтарда «Химиялық білім беру журналында» жариялаған мақаласында ғылым олимпиадасы арқылы студенттерді тартудың табыстылығын көрсетті. Сент-Эндрюс пресвитериан колледжі бүгінгі күнге дейін ғылым олимпиадасын өткізіп келеді. Джон К. «Джек» Кэрнс мырза Делавэр штатының Довер орта мектебінде сабақ берген кезде Солтүстік Каролинада өткен ғылым олимпиадасы туралы білді. Ол бұл ақпаратты Делавэр штатының ғылым жөніндегі басқарушысы доктор Дуглас Р. Макбетпен бөлісті. Мистер Кэрнс 1977 жылдың көктемінде Делавэр штатының университетінде өткен Делавэр штатындағы алғашқы ғылым олимпиадасын ұйымдастыру үшін құрылған басқару комитетіне мүше болып тағайындалды. 1977 жылғы желтоқсанда шыққан «The Science Teacher» журналындағы мақала Жерард Путцтің назарын аударды, ол осы бағдарламаны бүкіл Америка Құрама Штаттары бойынша кеңейтуді ұсынды. 1983 және 1984 жылдары Мичиган штатындағы Лоуренс технология институтында және Окленд университетінде өткен сынақтардан кейін Путц және Делавэр директоры Джон Кэрнс ұлттық жарыс жоспарын Бостон қаласында өткен Ұлттық ғылым мұғалімдерінің конференциясына ұсынды. Бірінші Ұлттық турнирге 1985 жылы Мичиган мемлекеттік университетінде 17 штаттың өкілдері қатысты. Содан бері бағдарлама үлкен кеңейді, және Ұлттық турнирде әр дивизионда 60 команда қатысады.
Оқиғалар мен оқиғалар тарихы
B және C дивизиондарында командалар, әдетте бір күн ішінде өтетін жиырма үш негізгі іс-шарада бақ сынаса алады (кейбір турнирлер, мысалы Техас штатының турнирі, бәсекелестік іс-шараларды бірнеше күн бойы өткізеді); мұндай команданың құрамында 15-тен аспайтын мүше болады. Іс-шаралар бес негізгі санатқа бөлінеді: Өмір, Жеке және Әлеуметтік ғылымдар, Жер және ғарыш ғылымдары, Физика ғылымдары және химия, Технология және инженерия, Зерттеу және ғылымның мәні. Олар білімдік сипатта (мысалы, жер ғылымдары, физика, астрономия немесе биология бойынша жазбаша сынақтар), тәжірибелік (мысалы, химия зертханасында тәжірибе жасау немесе құрылғыны сынау және емтиханды қамтитын іс-шаралар) немесе инженерлік сипатта (қатысушылар бәсекеге қатысу күнінде белгіленген міндеттерді орындау үшін бәсеке алдында құрылғыны құрастырады) болады. Білімдік іс-шараларда әдетте екі-үш қатысушы сынақтан өтеді және/немесе деректерді математикалық тұрғыдан талдайды. Мұндай іс-шаралардың мысалдары: Анатомия және физиология, Метеорология, Кодбастерлер және Жасыл буын. Тәжірибелік іс-шараларда әдетте екі қатысушы белгілі бір мақсатқа жету үшін тәжірибелер жүргізеді немесе физикалық заттармен өзара әрекеттеседі. Мысалдар: Эксперименттік жобалау және Жазып жасау. Инженерлік іс-шараларға екі қатысушыдан тұратын команда қатысады. Олар белгілі бір іс-шараның параметрлерін сақтап құрылғыны құрастырып, оны басқалармен салыстырып сынақтан өткізеді. Мысалдар: Көпір, Ұшу және Американдық таулар. Көптеген іс-шараларға екі команда мүшесі қатыса алады, бірақ кейбіреулеріне көбірек рұқсат етіледі. Егер команда мүшесінің біреуі іс-шараға қатыса алмаса, екіншісі іс-шараның ережелеріне сәйкес жалғастыра алады. Командада қосалқы мүше болса, оны бұрынғы серігінің орнына қоюға болады. Іс-шаралардың тізімі мен ережелері жыл сайын жаңарып, өзгериді, бұл жаңалықты енгізуге және тәжірибелі командалардың басымдығын шектеуге мүмкіндік береді. Штаттар өз ұйымдарын басқаруда айтарлықтай еркіндікке ие; бірнеше штат, атап айтқанда Солтүстік Каролина және Техас, іс-шаралардың өзгертілген тізімін қолданады; Техас штатында командалар Ұлттық іс-шараларды штаттық ерекше іс-шаралармен алмастыруға құқылы.
Сынақ және пилоттық іс-шаралар
Аймақтық және мемлекеттік турнирлерде сынақ / пилоттық іс-шаралар – келесі жылғы жарыс ретінде қарастырылып жатқан, сол штатқа тән жарыстар. Аймақтық және мемлекеттік турнирлерде осы іс-шаралар команданың ұпай есебіне қосылуы мүмкін. Бірақ, Ұлттық турнирлерде сынақ / пилоттық жарыстардың толығымен басқа жиынтығы болады, олар кейде "қосымша жарыстар" деп те аталады, себебі оларға қатысушылар ресми команда құрамында болуы міндетті емес. Бұл жарыстар команданың ұпай есебіне енбейді, алайда жүлделер мен медальдар беріледі.
Сынақ және пилоттық іс-шаралардың айырмашылығы
"Сынақ шарасы" және "пилоттық шара" (оларды "зерттеу шарасы" деп те атайды) терминдері кейде бір-бірімен алмастырылып қолданылады, екеуі де жылдық ресми ұлттық шара емес. Дегенмен, Ұлттық турнирде көбінесе екі айырмашылық бар. Біріншіден, 2010 жылы "сынақ шараларында" жүлделі үштікке ғана медаль берілетіні, ал "пилоттық шараларда" мүлдем берілмейтіні жарияланды. Екіншіден, "сынақ шаралары" келесі жылдары ресми шараға айналу мүмкіндігі жағынан "пилоттық шаралардан" әлдеқайда жақын. Соңғы Ұлттық турнирлерде өткен сынақ шараларының көп бөлігі турнирден кейінгі бірнеше жылдың ішінде ресми шараға айналды, ал пилоттық шаралардың ешқайсысы туралы мұндай айтуға болады.
Команданың құрылымы
Командаларды қатысушылар оқитын мектеп қабылдайды. Бір командада 15-ке дейін оқушы және кез келген санында қосалқы оқушы болуы мүмкін; кейбір штаттар командаға көбірек оқушы рұқсат етеді. Ұлттық жарыста орта мектеп деңгейінде бір командада бес тоғызыншы сынып оқушысы ғана қатыса алады; ал жоғары мектеп деңгейінде бір командада тек жеті он екінші сынып оқушысы ғана болуы мүмкін. Дегенмен, штаттық ұйымдар кейде осы ережелерді өзгертеді. Үйде оқытылатын топтар да бәсекеге қатысу үшін қажетті командаларды құра алады, әр командада екі көршілес ауданда тұратын оқушылар ғана болған жағдайда. Командалардың қосалқы оқушыларының саны шексіз болуы мүмкін, бірақ ережеде нақты айтылмаса да, шараға келген қатысушылар өз шаралары бойынша барлық жұмысты аяқтауы керек. Бұл, әсіресе, құрастыру шараларына қатысты. Командалардың қосалқы оқушыларын "құрастырушылар" деп, ал ресми команда мүшелерін "ойлаушылар" деп белгілеуге рұқсат жоқ. Шарадағы төрешілерге жоғарыдағы жағдайдың орын алмауын қамтамасыз ету үшін машинаға немесе құрылғыға кез келген сұрақ қоюға рұқсат беріледі. Соған қарамастан, қатысушылар, жаттықтырушылар және командалардың барлығы адалдық танытуы және осы ережеге бағынуы күтіледі.
Бәсекелестік деңгейлері
Ғылым олимпиадасы аймақтық, штаттық және ұлттық деңгейде өтеді. Әдетте, аймақтық деңгейдегі жарыстан ең үздік бірнеше команда штаттық жарысқа ілгерілейді, нақты саны аймақтардың саны мен қатысатын командалардың санына байланысты. Мысалы, Огайо штатында әр аймақтық турнирге қатысатын командалардың саны тек сол аймақтық турнирге қатысқан командалардың санына тәуелді, ал Нью-Йорк штатында бөлу жүйесі аймақтық турнирде жеңген команданың өткен жылы жеңіске жеткеніне қарай анықталған (бұл әдіс кейіннен тоқтатылды). Көптеген штаттарда ең үздік команда штаттық деңгейден ұлттық жарысқа өтеді. Көбірек командасы бар кейбір штаттар ұлттық жарыста екінші орынға ие болады, бұл олардың кең қатысуын көрсетеді. Қазіргі уақытта ұлттық деңгейде жыл сайын 120 команда (60-ы B дивизионынан, 60-ы C дивизионынан) бақталастырады; қатысушылардың санының өсуіне байланысты бұл көрсеткіш жылдар бойы өзгеріп келді. Көптеген штаттарда шақыру турнирлері де ұйымдастырылады. Бұл жарыстар біліктілік турнирлеріне дайындық ретінде қызмет етеді және оларды жеке орта мектептер, жоғары мектептер және/немесе колледждер өткізеді. Шақыру турнирлері көбінесе қаңтар немесе ақпан айларында өткізіледі, бірақ кейбіреулері қазан айында немесе сәуірде де болып жатады. Командалар мүмкіндік болған жағдайда бірнеше штаттың шақыру турнирлеріне қатыса алады. Кейбір шақыру турнирлерінде тек бірнеше іс-шара өткізіледі. Дегенмен, көптеген шақыру турнирлері аймақтық және штаттық жарыстар сияқты бәсекелестікке толы болады. Мысалы, MIT әр жылы оннан астам штаттан 70-ке жуық команданы қатыстыратын шақыру турнирін өткізеді, оның ішінде 20-дан астам ұлттық жарысқа іліккен командалар бар. Басқа турнирлер, әсіресе орталық батыста, сапасымен және бәсекеге қабілеттілігімен танымал. Осылайша командалар аймақтық, штаттық немесе ұлттық турнирлерге қатысудан бұрын қосымша тәжірибе алады. 2014 жылы Йель университеті Ғылым олимпиадасының түлектері ұйымдастырған турнирді өткізген алғашқы жоғары білім беру мекемелерінің бірі болды, ал келесі бірнеше жылда тағы да бірнеше университеттер осы қадамды жасады.
Ұлттық турнир
Ұлттық ғылым олимпиадасы әр жылдың мамыр айының соңында әртүрлі университеттерде өткізіледі. Командалар штаттық жарыста бақтарын сынастырады, B және C дивизиондарындағы бір немесе екі үздік мектеп ұлттық жарысқа жолдама алады. Кейбір штаттарға дивизион мүшелігіне байланысты қосымша орын беріледі. Әр дивизионда шақырылған командалардың жалпы саны 60-қа тең, ал ұлттық турнирде 120 команда қатысады. 2012 жылы Орталық Флорида университетінде Жапониядан келген команда «Global Ambassador» (Жаһандық елші) статусымен шақырылды. Олар бірнеше жарысқа қатысқанмен, олардың ұпайлары штат командаларымен салыстырылмады. Жарыс ресми түрде жұма күні кешке ашылу салтанатымен басталады, онда әдетте танымал спикер, мысалы, Нобель сыйлығының лауреаты сөз сөйлейді. Ашылу салтанатынан кейін командалар арасында танысу және алмасу шарасы өтеді. Олар басқа командалармен сауда жасау үшін штаттық естелік заттар әкеледі. Ең танымал заттарға шляпалар, номерлік белгілер, футболкалар және кілт сақиналары жатады. Сенбі күні бірнеше уақыт блогы қарастырылған. Әр блокта әр теориялық пән бойынша 60 минуттық жарыс және қатысушылардың бір жарыстан екіншісіне өтуі үшін 15 минуттық үзіліс кіреді. Сол күні кешке ресми марапаттау рәсімі өтеді. Ол қысқаша сөзбен ашылады, содан кейін әр пән бойынша үздік алты командаға медальдар тапсырылады. Барлық пәндер бойынша жиналған ұпайлар ұлттық команданың жалпы жеңімпазын анықтау үшін есептеледі. Тесттік жарыстар бұл есепке енгізілмейді. Әр дивизиондағы үздік он командаға кубок және грамота табыс етіледі. Кейбір ұлттық турнирлерде үздік командаларға стипендиялар беріледі. 2005 және 2010 жылдары өткен жарыстарда бірінші орын алғандар университет оқуының төрт жылдық ақысынан толық босатылды. 2006 жылғы ұлттық турнирде үйлестіруші Индиана университеті C дивизионында бірінші орын алған және университетте бірінші курсқа түскен студенттерге жыл сайын 7000 доллар көлемінде стипендия тағайындады. Джордж Вашингтон университеті 2008 жылғы ұлттық турнирде C дивизионының алтын медалін жеңіп алғандарға, егер олар GWU-ға қабылданып оқуға түссе, 20 000 доллар көлемінде стипендия ұсынды. 2012 жылы Орталық Флорида университеті C дивизионында бірінші орын алған жүлдегерлерге университетте оқуға 30 000 доллар көлемінде стипендия ұсынды. Демеушілер мен салалық лидерлер де белгілі бір жарыстар үшін қосымша сыйлықтар беруі мүмкін. Мысалы, Ауруларды бақылау және алдын алу орталығы «Disease Detectives» (Ауруларды анықтау) (B және C дивизиондары) бойынша бірінші орын алғандарға екі қатысушы мен олардың жаттықтырушысына Атланта қаласындағы (Джорджия штаты) өзінің құрылысын аралауға сапар жасау мүмкіндігін ұсынды.
Ұлттық орындар мен чемпиондар
Бұл өткен ұлттық чемпиондар мен орындардың тізімі.
Бөлініс B
Бөлініс C
Жыл Орын Мекеме Штат Мекеме Штат
1985 Michigan State University Slauson Intermediate School MI Seaholm High School MI
1986 Michigan State University Slauson Intermediate School MI Seaholm High School MI
1987 Ohio State University Gompers Secondary School CA Irmo High School SC
1988 Delaware State University Irmo Middle School SC Haverford High School PA
1989 University of Colorado, Boulder Irmo Middle School SC Irmo High School SC
1990 Clarion University Irmo Middle School SC Irmo High School SC
1991 Penn Valley Community College Grandville Junior High School MI La Jolla High School CA
1992 Auburn University Jenison Junior High School MI La Jolla High School CA
1993 University of Southern Colorado Thomas Jefferson Middle School IN Grand Haven High School MI
1994 University of Arizona State College Junior High School PA Grand Haven High School MI
1995 Indiana University State College Junior High School PA Harriton High School PA
1996 Georgia Institute of Technology Thomas Jefferson Middle School IN Troy High School CA
1997 North Carolina State University J. C. Booth Middle School GA Grand Haven High School MI
1998 Grand Valley State University J. C. Booth Middle School GA Solon High School OH
1999 Chicago Museums and University of Chicago J. C. Booth Middle School GA Troy High School CA
2000 Eastern Washington University J. C. Booth Middle School GA Troy High School CA
2001 University of Colorado, Colorado Springs J. C. Booth Middle School GA Harriton High School PA
2002 University of Delaware Rising Starr Middle School GA Troy High School CA
2003 Ohio State University J. C. Booth Middle School GA Troy High School CA
2004 Juniata College J. C. Booth Middle School GA Fayetteville Manlius High School NY
2005 University of Illinois Urbana Champaign Community Middle School NJ Harriton High School PA
2006 Indiana University, Bloomington J. C. Booth Middle School GA Troy High School CA
2007 Wichita State University Community Middle School NJ Troy High School CA
2008 The George Washington University Solon Middle School OH Troy High School CA
2009 Augusta State University Solon Middle School OH Centerville High School OH
2010 University of Illinois Urbana Champaign Solon Middle School OH Centerville High School OH
2011 University of Wisconsin–Madison Solon Middle School OH Solon High School OH
2012 University of Central Florida Solon Middle School OH Solon High School OH
2013 Wright State University Solon Middle School OH Solon High School OH
2014 University of Central Florida Beckendorff Junior High School TX Troy High School CA
2015 University of Nebraska–Lincoln Solon Middle School OH Troy High School CA
2016 University of Wisconsin–Stout Daniel Wright Junior High School IL Mira Loma High School CA
2017 Wright State University Daniel Wright Junior High School IL Troy High School CA
2018 Colorado State University Solon Middle School OH Troy High School CA
2019 Cornell University Kennedy Middle School CA Troy High School CA
2020 North Carolina State University Турнир COVID-19 пандемиясының салдарынан өткізілмеді
2021 Arizona State University Kennedy Middle School CA Mason High School OH
2022 California Institute of Technology Sierra Vista Middle School CA Mason High School OH
2023 Wichita State University Kennedy Middle School CA Adlai E. Stevenson High School IL
Мектептер бойынша ұлттық чемпионаттардың тізімі
+ B бөліміндегі мектептер Чемпионаттар саны Жылдар1J. C. Booth M. S. (GA)81997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2003, 2004, 2006Solon M. S. (OH)82008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2015, 20183Irmo M. S. (SC)31988, 1989, 1990Kennedy M. S. (CA)32019, 2021, 20235Slauson I. S. (MI)21985, 1986Thomas Jefferson M. S. (IN)21993, 1996State College J. H. S. (PA)21994, 1995Community M. S. (NJ)22005, 2007Daniel Wright J. H. S. (IL)22016, 201710Gompers S. S. (CA)11987Grandville J. H. S. (MI)11991Jenison J. H. S. (MI)11992Rising Starr M. S. (GA)12002Beckendorff J. H. S. (TX)12014Sierra Vista M. S. (CA)12022
+ C бөліміндегі мектептер Чемпионаттар саны Жылдар1Troy H. S. (CA)131996, 1999, 2000, 2002, 2003, 2006, 2007, 2008, 2014, 2015, 2017, 2018, 20192Solon H. S. (OH)41998, 2011, 2012, 20133Grand Haven H. S. (MI)31993, 1994, 1997Harriton H. S. (PA)31995, 2001, 2005Irmo H. S. (SC)31987, 1989, 19906Seaholm H. S. (MI)21985, 1986La Jolla H. S. (CA)21991, 1992Centerville H. S. (OH)22009, 2010Mason H. S. (OH)22021, 202210Haverford H. S. (PA)11988Fayetteville Manilus H. S. (NY)12004Mira Loma H. S. (CA)12016Adlai E. Stevenson High School (IL)12023
Ұлттық турнирлер саны бойынша мемлекеттер тізімі
Рейтинг Мемлекеті Өткізілген турнирлер саны144233522222222111111111
Жеті университет Ұлттық турнирді екі рет қабылдаған: Мичиган мемлекеттік университеті, Огайо мемлекеттік университеті, Иллинойс университеті Урбана-Шампейн, Индиана университеті Блумингтон, Орталық Флорида университеті, Уичита мемлекеттік университеті және Райт мемлекеттік университеті.
А бөлімі
А бөлімі көбінесе бастауыш мектеп оқушыларын (6-сыныпқа дейін) қамтиды. Егер мектептер өз мектебінде Ғылыми олимпиада бағдарламасын бастағысы келсе, Ұлттық Ғылыми Олимпиада веб-сайтында ұсынылған ресурстарды пайдалана алады. Бастауыш бөлімнің іс-шараларына қатысу үшін ұлттық мүшелік жарнасы талап етілмейді. Тиімді бағдарлама жергілікті мектептің немесе қоғамның мақсаттары мен мүмкіндіктеріне байланысты болады. Бағдарламалар көңілді кештен бастап, ірі жарыс турниріне дейін өзгеруі мүмкін.
Зерттеу құралдары
Көптеген оқу ресурстарын мынада табуға болады, ол Ғылым олимпиадасының Wikipedia негізгі сайты, онда жарыстар туралы және не дайындау керектігі туралы толық ақпарат бар. Сайтта сынақ тесттері де қолжетімді. 2023-2024 оқу жылына арналған ережелер нұсқаулығын да сол жерден табуға болады.