Кіріспе

Нейробиолог – нейробиология саласында арнайы білімі бар ғалым. Нейробиология – физиология, биохимия, психология, анатомия және молекулалық биологиямен айналысатын биологияның бір саласы, ол нейрондар, нейрондық тізбектер және глиальды жасушалардың, сондай-ақ олардың мінез-құлқы, биологиялық және психологиялық аспектілерін, денсаулық және ауруларда зерттейді. Нейробиологтар көбінесе колледждерде, университеттерде, мемлекеттік мекемелерде немесе жеке компанияларда зерттеуші ретінде жұмыс істейді. Зерттеуге бағытталған мансаптарында нейробиологтар жүйке жүйесі мен оның жұмысын түсінуге үлес қосатын ғылыми эксперименттерді жобалаумен және орындаумен айналысады. Олар негізгі немесе қолданбалы зерттеулермен шұғылдануы мүмкін. Негізгі зерттеулер жүйке жүйесі туралы біздің қазіргі түсінігімізге жаңа ақпарат қосуға бағытталса, қолданбалы зерттеулер нақты мәселені шешуге, мысалы, неврологиялық ауруларға ем табуға тырысады. Биомедициналық бағытталған нейробиологтар көбінесе қолданбалы зерттеулермен айналысады. Нейробиологтар зерттеу саласынан тыс өнеркәсіпте, ғылыми жазуда, мемлекеттік бағдарламаларды басқаруда, ғылымды қолдау және білім беру салаларында да жұмыс істеуге мүмкіндік алады. Мұндай мамандар көбінесе ғылымдар бойынша докторлық диссертация қорғайды, бірақ магистр дәрежесі де болуы мүмкін.

Жалақы

2014 жылдың мамыр айында АҚШ-тағы нейробиологтардың орташа жалақысы 79 940 долларды құрады. Нейробиологтар көбінесе толық жұмыс күнімен жұмыс істейді. АҚШ-тағы ең көп таралған жұмыс орындарындағы орташа жалақы төменде көрсетілген. Нейробиологтар математикалық әдістердің, компьютерлік бағдарламалардың, биохимиялық тәсілдердің және магниттік-резонанстық томография, компьютерлік томографиялық ангиография және диффузиялық тензорлық томография сияқты бейнелеу техникаларын кең түрде қолданады. Бейнелеу техникалары ғалымдарға ми мен жұлынның физикалық өзгерістерін, сигналдар пайда болатын кезде байқауға мүмкіндік береді. Нейробиологтар түрлі зерттеу тақырыптарын жариялап, оқуға болатын бірнеше нейробиологиялық ұйымдарға мүше болып кіре алады.

Жұмыс орны

Нейроғылым саласында 2014 жылдан 2024 жылға дейін жұмыс орындарының шамамен 8%-ға өсуі күтілуде, бұл басқа мамандықтармен салыстырғандағы орташа жұмыс орындары өсу қарқынынан едәуір жоғары көрсеткіш. Осы өсімге себеп болатын факторлар: халықтың қартаюы, жаңа ғылыми жаңалықтардың пайда болуы және зерттеулердің жаңа салаларын ашу, сондай-ақ дәрі-дәрмектерді қолданудың артуы. Зерттеулерді қаржыландыруға мемлекеттік қолдау көрсету осы мамандыққа деген сұранысты одан әрі арттырады. Көптеген колледждер мен университеттерде қазір нейроғылым бойынша PhD бағдарламалары бар, олар көбінесе танымдық, жасушалық және молекулалық, есептеулік және жүйелік нейроғылым салаларына бөлінеді.

Пәндер аралық салалар

Нейроғылымның ерекше перспективасы бар, себебі оны көптеген салаларда қолдануға болады, сондықтан нейроғалымдардың жұмыс істейтін салалары әртүрлі. Нейроғалымдар мидың үлкен жарты шарларынан бастап, нейрондардағы микродеңгейдегі нейротрансмиттерлер мен синапстарға дейінгі тақырыптарды зерттей алады. Психология мен нейробиологияны біріктіретін салалардың арасында когнитивтік нейроғылым және мінез-құлық нейроғылымы бар. Когнитивтік нейроғалымдар адам санасын, әсіресе миды зерттейді және оны биохимиялық және биофизикалық процестер тұрғысынан қалай қарастыруға болатынын анықтайды. Мінез-құлық нейроғылымы бүкіл жүйке жүйесін, ортаны және миды қамтиды, бұл салалар мотивация, оқу, моторлық дағдылар және тағы да көптеген аспектілерді көрсетеді. Есептеу нейроғылымы мидың ақпаратты қалай өңдейтінін түсіну үшін математикалық модельдерді пайдаланады.

Мысырлық түсінік пен ертедегі грек философтары

Ми туралы алғашқы жазбалардың кейбіреулері египеттіктерден келген. Шамамен б.з.д. 3000 жылы мидың алғашқы белгілі жазбаша сипаттамасы, мидың зақымдану орындарының нақты белгілі бір симптомдармен байланысты болуы мүмкін екенін көрсетті. Бұл құжат сол кездегі басым теорияға қарсы келді. Египеттіктердің басқа жазбаларының көп бөлігі рухани сипатта, ойлар мен сезімдерді жүрек жауапкершілігінде дей отырып сипаттайды. Бұл идея кеңінен қабылданды және 17 ғасырға дейін Еуропада кездеседі. Платон мидың ой-қиялы процестерінің орны екеніне сенді. Алайда Аристотель ой-қиялы процестерінің бастауы жүрек екенін, ал миның жүрек-қан тамырлар жүйесін салқындатуға арналған жүйе ретінде қызмет еткенін айтты.

Гален

Орта ғасырларда Гален адам анатомиясына зор әсер етті. Нейроғылым саласында Гален жеті ми жүйкесінің қызметін сипаттады және жұлынның негізгі түсінігін берді. Миға келгенде, ол сезімдер мидың орталық бөлігінде туады, ал қозғалыс сезімдері мидың алдыңғы бөлігінде пайда болады деп есептеді. Гален психикалық денсаулық бұзылыстары мен олардың туындау себептері туралы да ой-пікірлерін жеткізді. Ол мұның себебі қара өттен туады, ал эпилепсияның себебі - шырыш деп сенді. Галеннің нейроғылымдағы байқаулары көп жылдар бойы күмәнданбады.

Ортағасырлық еуропалық нанымдар және Андреас Везалий

Ортағасырлық сенімдер, әдетте, Галеннің ұсыныстарын, соның ішінде ми процестерін мидағы белгілі бір қарыншаларға жатқызуды шындық деп санайтын. Ми аймақтарының функциялары олардың құрылымы мен құрамына байланысты анықталды: жад функциясы мидың тығыз аймағы, яғни жад сақтауға қолайлы артқы қарыншаға жатқызылды. Жақында жүргізілген тағы бір зерттеу зеркальды нейрондарға арналды. Осы зерттеуде неврологтар психологтардың байқауларын пайдаланып, байқаудың қалай жұмыс істейтінін көрсететін модель құрды. Алғашқы байқаулар жаңа туған нәрестелердің оларға көрсетілген бет-әлпеттерді еліктейтінін көрсетті. Ғалымдар жаңа туған нәрестелердің әртүрлі адамдарды еліктеуге жететіндей күрделі нейрондары бар екеніне көз жеткізе алмады және олардың еліктеуіне басқа нәрсе көмектеседі деген болжам бар еді. Содан кейін нейробиологтар не болып жатқанын түсіндіретін модель ұсынды және нәрестелердің осындай нейрондары бар екеніне қорытынды жасады, олар бет-әлпеттерді қарап, еліктегенде белсенді болады. Камилло Гольги мен Сантьяго Рамон и Кахал (1906) күміс бояу әдісін жасағандары үшін, бұл әдіс кейін жеке нейрондар ретінде анықталатын құрылымдарды ашты. Кахальдың Гольгидің бояу әдісімен алынған суреттерді интерпретациялауы нейрондық доктринаны қабылдауға әкелді. Чарльз Шеррингтон мен Эдгар Адриан (1932) нейрондардың жалпы функцияларын, соның ішінде олардың қоздырғыш және тежегіш сигналдарын, сондай-ақ жүйке талшықтарының «бар немесе жоқ» жауабын ашқандары үшін марапатталды. Сэр Генри Дейл мен Отто Лоуи (1936) нейротрансмиттерлерді ашқандары және ацетилхолинді анықтағандары үшін. Джозеф Эрлангер мен Герберт Гассер (1944) жеке жүйке талшықтарының әртүрлі уақытты көрсетуін анықтағандары үшін. Вальтер Рудольф Гесс пен Антонио Каэтано Эгас Мониц (1949) орта мидың функционалдық ұйымдастырылуын ашқандары және лейкотомияның даулы терапиялық құндылығы үшін. Алан Ходжкин, Эндрю Хаксли және сэр Джон Экклс (1963) кальмардың алып аксонын пайдалану арқылы әрекет потенциалы мен макроскопиялық тоқтардың иондық негізін ашқандары үшін. Сэр Бернард Катц, Ульф фон Эйлер және Джулиус Аксельрод (1970) нейротрансмиттерлерді сақтау, босату және инактивациялау механизмдерін ашқандары үшін. Олардың жұмысына синапстық везикуланың және кванттық нейротрансмиттердің босатылуын ашу кірді. Роджер Гильмен мен Эндрю В. Шалли (1977) мида пептид гормонының өндірілуін ашқандары үшін. Роджер В. Сперри, Дэвид Х. Губель және Торстен Н. Визель (1981) ми гемисфераларының мамандануы және көру жүйесі туралы жаңалықтар үшін. Стэнли Коэн мен Рита Леви Монталчини (1986) жүйке өсу факторын (NGF) және эпидермалық өсу факторын (EGF) ашқандары үшін. Эрвин Негер мен Берт Сакман (1991) жеке иондық каналдар арқылы ток ағынын бақылауға мүмкіндік беретін патч-кламп жазу техникасын жасағандары үшін. Негер мен Сакман сонымен қатар иондық каналдардың ерекшелігін сипаттады. Арвид Карлссон, Пол Грингард және Эрик Кандель (2000) нейротрансмиттерлермен байланысқан кезде нейрондық сигналдарды беру жолдарын ашқандары және дофаминнің негізгі нейротрансмиттер екенін анықтағандары үшін. Ричард Аксель мен Линда Б. Бак (2004) иіс сезу жүйесі туралы жаңалықтар үшін. Джон О’Киф, Эдвард И. Мозер және Мей Бритт Мозер (2014) мидағы орналасу жүйесін құрайтын жасушаларды ашқандары үшін. Джеффри С. Холл, Майкл Росбаш және Майкл В. Янг (2017) «күндізгі ырғақты бақылайтын молекулалық механизмдерді ашқандары үшін».