Зейнеткерлер үшін білім және әлеуметтік қозғалыс

Кіріспе

Зейнеткерлердің білім беру және әлеуметтік қозғалысы

Үшінші буын университеті (U3A) – халықаралық қозғалыс, мақсаты – қоғамның, негізінен зейнеткер жастағы мүшелерін, яғни өмірдің үшінші "кезеңін" бастан өткергендерді біліммен қамту және оларды жігерлендіру. U3A үшін жалпыға қабылданған бір модель жоқ. Францияда университеттен тыс білім беру қызметі ретінде бастау алған бұл идея Ұлыбританияда маңызды өзгерістерге ұшырады, онда зейнеткерлік жастағы көптеген адамдар өз үлесін қоса алатыны мойындалды және ресми білім беру байланыстары болмай, тәжірибе алмасуға баса назар аударылды. Көптеген ағылшын тілді елдер осы герагогиялық үлгіні қабылдады, ал континенттік Еуропа елдері көбінесе француз үлгісін ұстанды. Тарихи себептерге байланысты, АҚШ-та U3A ұйымдарымен ұқсас институттарды "өмір бойы білім беру институты" деп атайды. Ұлыбританиялық U3A веб-сайтында "Үшінші жас" мүшелігіне қатысты былай делінген: "Үшінші жас – өміріңіздегі (қажетті түрде хронологиялық емес) білімді өзіңнің қызығушылығың үшін алуға мүмкіндік беретін кезең. Жасқа қатысты ешқандай шектеу жоқ, бірақ толық жұмыспен қамтылмаған немесе отбасын күтіп бағумен айналыспайтын адамдарға басымдық беріледі".

Франция

U3A 1973 жылы Францияда Тулуза қаласындағы Әлеуметтік ғылымдар факультетінде басталды. Оны профессор Пьер Велас құрылтайлады. Францияда Үшінші жас университетінің әрбір тобы көбінесе жергілікті университетпен байланысты болады. Бұл академиялық модель көптеген басқа елдерде, әсіресе континенттік Еуропада қолданылады. Университетпен байланыс жоғары білікті оқытушылар, пәндерді таңдаудың алуан түрлігі, студенттер мен оқытушылардың егде жастағы адамдардың кәсіби, мәдени немесе тарихи тәжірибесіне негізделген зерттеулер жүргізу мүмкіндігі сияқты көптеген мүмкіндіктерді тудырады. U3A дипломдар емес, сертификаттар береді және үлкен жастағы студенттердің (әдетте 55 жастан жоғары) қызығушылықтарына сәйкес компьютерлік сауаттылық, тілдер, кәсіпкерлік, мұрагерлік құқық, дін, саясат және т.б. сияқты көптеген салаларда оқытуды жүзеге асырады. Кейде U3A топтарға кәсіби оқыту мен үздіксіз білім беру мүмкіндіктерін ұсынады. 1990 жылдары Францияда бұл тұжырым барлық жастағы университет (UTA – université tous âges) немесе бос уақыт университеті (UTL – université du temps libre) түсінігіне дейін кеңейтілді. UFUTA өзінің атын Француздық Барлық Жастағы Университеттер Одағы (Union Française des Universités de Tous Ages) деп өзгертті (акроним сақталды). Кейбір француз университеттерінің факультеттері Université du Temps Libre атауын қабылдады. AIUTA (Association Internationale des Universités du Troisième Âge) – Үшінші жас университеттерінің жаһандық халықаралық ұйымы және желісі болып табылады, оған континенттік Еуропаның көп бөлігі, Орталық және Шығыс Еуропа, Қытай, Ресей, Латын Америкасы және т.б., сондай-ақ Маврикий және басқа да елдер кіреді.

Ұлыбритания

1980 жылдардың басында бұл тұжырым Ұлыбританияға жетті, онда Питер Ласлетт, Майкл Янг және Эрик Мидвинтердің ықпалымен оның мәні түбегейлі өзгеріп, өзін-өзі қолдау ұйымына айналды. Әр U3A ресми түрде тәуелсіз, өзін-өзі қаржыландыратын және басқаратын қайырымдылық ұйымы ретінде құрылған, сондай-ақ ұлттық үйлестіру органы – Үшінші жасқа қатысты сенім қорымен (Third Age Trust) байланыста болады. Әрбір U3A өнер, тілдер, дене шынықтыру, талқылаулар және ойындар сияқты алуан түрлі тақырыптарды қамтитын бірнеше іс-шаралар тобынан тұрады. Көптеген U3A белгілі бір қалаға немесе аймаққа бағытталған, ал олардың іс-шаралар топтары жалға алынған залдарда немесе мүшелерінің үйлерінде кездеседі. Көбінесе зейнеткерлерге арналғанымен, көптеген U3A толық жұмыс күнімен жұмыс істемейтін кез келген адамды қабылдайды. 2009 жылы Үшінші жас университетінің виртуальды нұсқасы (vU3A) іске қосылды, мақсаты – офлайн топтарындағыдай достық, қолдау және білім беру мүмкіндіктерін ұсыну. vU3A Ұлыбританиядағы Үшінші жасқа қатысты сенім қорына (Third Age Trust) филиал болып табылады. vU3A кез келген адамға ашық, әсіресе оқшауланғандыққа, денсаулық мәселелеріне немесе басқа да шектеулерге байланысты U3A тобына қатыса алмайтындарға. Басқа елдердегі кейбір топтар да Үшінші жасқа қатысты сенім қорына (Third Age Trust) мүше болады. Мысалы, Кипрде C3A (Кипрдің үшінші жасы) және P3A (Пафостың үшінші жасы) бар.

Орталық және Шығыс Еуропа

Кейбір Орталық (және Шығыс) Еуропа елдері U3A-мен ерте танысты: Польша, Чехия (бұрынғы Чехословакияның бір бөлігі) және Словения. Словениядағы Үшінші жас университеті 1984 жылы екі университет профессорының бастамасымен құрылған және бүкіл ел бойынша 40 университеттен тұратын желіге айналды. Италиядағы Үшінші жас университеті Università delle Tre Età (UNITRE) деп аталады, елде бірнеше филиалы бар. "UNITRE Milano" – Милан қаласындағы үшінші жас университеті, курстармен қатар онлайн курстар және сарапшылар қараған ғылыми мақалалар сияқты білім беру мазмұнын ұсынады. Ресейде Үшінші жас университетінің онлайн нұсқасы бар.

Испания

Ұлыбританиядан көптеген иммигранттардың (немесе экспаттардың) келуіне байланысты, u3a Испанияда кең таралған. Көптеген топтар ағылшын тілді тұрғындар көп шоғырланған жағалау аймақтарында құрылған. Әрбір u3a дербес жұмыс істейді, себебі Испанияда u3a-ны басқаратын жалғыз ұйым жоқ. Әр u3a мүшелеріне әдетте түрлі арнайы қызығушылық топтарын ұсынады. Испаниядағы u3a топтарының тізімі.

Австралия

U3A 1984 жылы Австралияда басталып, 2023 жылға қарай 250 U3A-ға дейін өсіп, шамамен 100 000 мүшесі болды. Олар қалалық, аймақтық және ауылдық жерлерде орналасқан. Мүшелерінің білімі, тәжірибесі және дағдыларына байланысты, кең ауқымды пәндер бойынша өзіндік білім беру және оқытудың британдық үлгісін қолданады. Әр U3A дербес жұмыс істейді және қандай сабақтар мен іс-шараларды ұсынатынын шешкенде мүшелерінің қажеттіліктері мен қызығушылықтарын ескереді. U3A мүшелікке өте төмен баға белгілейді, соның арқасында зейнет жасына жақындаған және одан өткен кез келген адам мүше бола алады. Әр U3A штаттық/аумақтық желіге (бар болған жағдайда) мүше болып, идеялармен, оқытушылармен және ресурстармен бөлісе алады. U3AA (U3A Australia) – штаттық желілер құрамындағы ұлттық ұйым, ол өз штаттарындағы немесе аумақтарындағы барлық U3A-ларға түрлі ресурстармен көмектеседі.

Канада

Үшінші буын желісі (TAN) Канадада белсенді, бірақ қазіргі уақытта тек Онтарио провинциясында қызмет етеді. Бас кеңсе Торонто қаласындағы Торонто мегаполитендік университетінің G. Raymond Chang үздіксіз білім беру мектебінде орналасқан. Бұл желі 2007 жылы құрылған және 2018 жылға қарай 21 топқа дейін өсті. Саймон Фрейзер университеті Солтүстік Америкадағы жоғары білім беру деңгейінде аға азаматтарға арналған курстарды жасаған алғашқы университет болды. Оның мақсаты – қарт адамдардың психологиялық және физиологиялық ерекшеліктеріне сай білім беру бағдарламаларын ұсыну болды. Үшінші буын миссиясы: «Үшінші буын білімін дамыту және ұйымдық қиындықтарға ортақ мәселелер мен шешімдерді бөлісу. Біз бұл мақсатқа қарт адамдарға достық, әлеуметтік ортада білім алуға мүмкіндік беретін ұйымдар құруды қолдау арқылы және осы мақсатқа жету үшін стратегиялар мен тәсілдерді бөлісу арқылы ересектерді оқыту ұйымдарын қолдау арқылы жетеміз». TAN ақпараттық бюллетень шығарады және ұйымдық симпозиумдар мен форумдар өткізеді. Сондай-ақ, ол жергілікті топтарға спикерлер туралы ақпарат, әріптестермен байланыс, мүшелердің жұмысы туралы деректер, спикерлерге төленген гонорар, директорлар кеңесінің құрамы, жалдау құны, қолжетімді топтық сақтандыру, тұрақты жаңалықтар, конференциялар мен семинарлар, веб-сайт құру бойынша кеңес, ішкі және сыртқы байланыс сияқты қолдау көрсетеді.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та U3A сияқты ұйымдар өмір бойы білім беру институттары деп аталады.

Курстар

Типикалық курстарға өнер, классикалық зерттеулер, әңгімелесу, компьютерлер, қолөнер, пікірталас, драма, кино / кинотану, тарих, тілдер, әдебиет, музыка, ғылымдар, әлеуметтік ғылымдар және философия кіреді. Сонымен қатар, білім беруге басымдық бермейтін көптеген іс-шаралар да бар, мысалы, ойындар (бридж сабақтары мен бридж клубын қоса алғанда), денсаулық, фитнес және бос уақыт (ауылдық жерлерде серуендеуді қоса алғанда), театр / концерт клубтары, саяхат клубтары және бидің барлық түрлері. Кейбір оқу топтары белгілі бір оқу жоспары бойынша жұмыс істейді, ал кейбіреулері ағымдағы оқиғаларға немесе топ мүшелерінің жеке қызығушылықтарына ден қояды. Кейбір топтар академиялық ортада мүмкін емес болатын тәсілмен қоғам, технология және ғылым сияқты салаларды біріктіретіндей, пәндік шекараларды кеңейтуге арналған. U3A топтары жергілікті тарих және генеалогия саласындағы тұжырымды зерттеулер жүргізуге өте қолайлы. Мысалы, Аймут қаласындағы бір топ жылдар бойы ауданның өмірі мен еңбегінен алынған көптеген фотосуреттерді жинап, көрмеге қойды. Кейбір топтар ақпараттық технология саласындағы ұрпақтар арасындағы қарым-қатынасты жақсартуға ұмтылады.

Хабарлама

Көптеген U3A-лар жергілікті жаңалықтар хабарламаларын жариялайды, сондай-ақ олардың кейбір арнайы қызығушылықтар желілері де жариялайды. Ұлыбританияда "Үшінші жас ​​сенімі" (Third Age Trust) – Ұлыбританиядағы үйлестіруші орган – ұлттық журнал шығарады. "Үшінші жас ​​мәселелері" (Third Age Matters) жылына бес рет және U3A мүшелеріне жазылу шартымен жылына үш рет "Көздер" (Sources) деп аталатын білім беру хабарламасын жариялайды.