Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Спутниктік ұшыру компаниясы, 1999–2014 жылдар
Satellite launch company, 1999 to 2014
Sea Launch – 1995 жылы құрылған, 1999–2014 жылдар аралығында орбиталық ұшыру қызметтерін ұсынған, Норвегия, Ресей, Украина, АҚШ елдерінің бірлескен ғарыш кемесін ұшыру компаниясы. Компания экваторлық коммерциялық жүктерді арнайы Zenit 3SL зымырандарымен бұрынғы Odyssey деп аталған жылжымалы/жүзбелі мұнай бұрғылау платформасынан экваторлық ұшыру үшін мобильді теңіздік ұшыру платформасын пайдаланды. 2014 жылға дейін 32 зымыран құрастырып, ұшырды, оның ішінде үш сәтсіздік және бір ішінара сәтсіздік тіркелді. Барлық коммерциялық жүктемелер EchoStar, DirecTV, XM спутниктік радиосы, PanAmSat және Thuraya сияқты клиенттерге арналған геолостационарлық орбитаға шығарылатын байланыс спутниктері болды. Sea Launch LLC компаниясы ұшыру құралын АҚШ-тың Калифорния штатындағы Лонг-Бич қаласында орналасқан Sea Launch Commander кемесінде құрастырды. Құрастырылған ғарыш кемесі өздігінен қозғалатын Odyssey жүзбелі платформасының үстіне орналастырылып, ұшыру үшін экваторлық Тынық мұхитына жеткізілді, ал Sea Launch Commander бақылау, команда беру және телеметрия (ТКТ) орталығы ретінде жұмыс істеді. Жылжымалы жүйе зымыранның экваторға ұшыруға мүмкіндік береді, бұл жүк көлемін арттырады. Sea Launch 2014 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруінен кейін кемелерін тоқтатты және ұзақ мерзімді үзіліске шықты. 2015 жылы компания активтерін талқылау және Sea Launch серіктестерінің Boeing компаниясы талап еткен төленбеген шығындар бойынша сот арқылы дауласуы жүргізілді. 2016 жылдың қыркүйегінде S7 Airlines иесі S7 Group Sea Launch активтерін сатып алды. Ұшыру қызметтерін S7 Sea Launch, АҚШ-тың еншілес компаниясы ұсынуы мүмкін болды. Алайда, Sea Launch екі бұрынғы кемесін Калифорниядан Владивостокқа көшіргеннен кейін, S7 Group төрағасы бағдарламаның мерзімсіз тоқтатылғанын мәлімдеді. 2020 жылға қарай украиналық бірінші сатысы бар Zenit ұшыру құралының жаңасының пайда болуы бірнеше жылды алуы күтілді.
Sea Launch was a multinational—Norway, Russia, Ukraine, United States—spacecraft launch company founded in 1995 that provided orbital launch services from 1999 to 2014. The company used a mobile maritime launch platform for equatorial launches of commercial payloads on specialized Zenit 3SL rockets from a former mobile/floating oil drilling rig renamed Odyssey. By 2014, it had assembled and launched thirty two rockets, with an additional three failures and one partial failure. All commercial payloads were communications satellites intended for geostationary transfer orbit with such customers as EchoStar, DirecTV, XM Satellite Radio, PanAmSat, and Thuraya. The approach Sea Launch LLC used was to assemble the launcher on a purpose built ship Sea Launch Commander in Nimitz Rd., Long Beach, California, USA. The assembled spacecraft was then positioned on top of the self propelled Odyssey floating launch platform and moved to the equatorial Pacific Ocean for launch, with the Sea Launch Commander serving as tracking, command & telemetry (TCT) center. The movable system means the rocket can travel to the equator for launch, which increases payload capacity. Sea Launch mothballed its ships and put operations on long term hiatus in 2014, following the Russian invasion of Ukraine. By 2015, discussions on disposition of company assets were underway, and the Sea Launch partners were in a court administered dispute about unpaid expenses that Boeing claims it incurred. In September 2016, S7 Group, owner of S7 Airlines, purchased the assets of Sea Launch. Launch services were to potentially be provided by S7 Sea Launch, a US subsidiary. However, after moving the two former Sea Launch ships from California to Vladivostok, the S7 Group chairman stated that the program was indefinitely suspended. As of 2020, a replacement for the Zenit launch vehicle, with its Ukrainian first stage, was expected to be years away.
Жүгірту
1999 жылғы 27 наурызда алғашқы демонстрациялық спутнигі, ал 9 қазанда алғашқы коммерциялық спутнигі ұшырылды. 2019 жылғы наурыз айына дейін Sea Launch 36 зымыран ұшырып, 32 сәттілікке және 1 жартылай сәттілікке қол жеткізді. Бірінші сәтсіздік, ICO Global Communications компаниясына тиесілі Hughes құрастырған байланыс спутнигі, 2000 жылғы 12 наурызда екінші коммерциялық ұшырылым кезінде болды және ракетаның екінші сатысындағы клапанды жабуға қате кеткен бағдарламалық қатеге байланысты деп айтылды. 2007 жылғы 30 қаңтарда екінші зымыран ұшырылмады, Zenit 3SL ұшыру алаңында Boeing 702 NSS 8 спутнигімен бірге жарылып, қозғалтқыш тұтанғаннан кейін бірнеше секунд өткен соң оқиға орын алды. Бүгінгі күнге дейін Sea Launch миссияларының барлығы үш сатылы Zenit 3SL ұшыру құралын пайдаланды, ол геосинхрондық орбитаға дейін жүк көтеруге қабілетті. Sea Launch зымыран компоненттері Украинаның Днепр қаласындағы SDO Yuzhnoye / PO Yuzhmash (бірінші және екінші сатыларға арналған Zenit зымыраны); Калининградтағы Energia, КСРО Мәскеу, Ресей (үшінші сатыға арналған Block DM SL); және АҚШ-тың Сиэтл қаласындағы Boeing (жүк контейнері және сатылар аралық құрылым) өндіріледі. Sea Launch зымырандары Калифорния штатының Лонг-Бич қаласында құрастырылды. Әдеттегі құрастыру құрастыру және басқару кемесінде жүзеге асырылды (жүк алдымен жақын жердегі Жүк өңдеу нысанында сыналып, отынмен толықтырылып, капсулаға салынады). Содан кейін зымыран өздігінен қозғалатын платформадағы көлденең ангарға ауыстырылады. Зымырандық сынақтардан кейін екі кеме де Кирибатидің Киритимати аймағынан халықаралық суларда 154° батыс бойлықтағы экваторға дейін шамамен 3000 миль (4828 км) жүзеді. Платформа бұл қашықтықты шамамен 11 күнде, ал басқару кемесі шамамен сегіз күнде жүзеді. Платформаны ұшыру тереңдігіне дейін балластпен толтырғаннан кейін ангар ашылады, зымыран механикалық түрде тік қалпына келтіріледі және ұшыру платформасының экипажы басқару кемесіне эвакуацияланады, ол алысқа жылжып кетеді. Содан кейін, ұшыру платформасы бос болғаннан кейін зымыран отынмен толықтырылып, ұшырылады. Ұшырылуға дейінгі соңғы он секунд ағылшын және орыс тілдерінде бірдей айтылады.
The first demonstration satellite was launched on March 27, 1999, and the first commercial satellite on October 9, 1999. Sea Launch has launched 36 rockets with 32 successes and 1 partial success as of March 2019. The first failure, of a Hughes built communications satellite owned by ICO Global Communications, occurred on the second commercial launch on March 12, 2000, and was blamed on a software error that failed to close a valve in the second stage of the rocket. A second rocket failed to launch on January 30, 2007, when Zenit 3SL exploded on the launch pad with the Boeing 702 NSS 8 satellite on board, seconds after engine ignition. All Sea Launch missions to date have used the custom designed three stage Zenit 3SL launch vehicle, capable of placing up to of payload into geosynchronous transfer orbit. Sea Launch rocket components are manufactured by SDO Yuzhnoye / PO Yuzhmash in Dnepropetriwsk, USSR Dnipro, Ukraine (Zenit rocket for the first and second stages); by Energia in Kaliningrad, USSR Moscow, Russia (Block DM SL for third stage); and by Boeing in Seattle, United States (payload fairing and interstage structure). Sea Launch rockets were assembled in Long Beach, California. The typical assembly was done on board the Assembly and Command Ship (the payload is first tested, fueled and encapsulated in the nearby Payload Processing Facility). The rocket is then transferred to a horizontal hangar on the self propelled launch platform. Following rocket tests, both ships then sail about 3000 mile (4828 km) to the equator at 154° West Longitude, , in international" waters about from Kiritimati, Kiribati. The platform travels the distance in about 11 days, the command ship in about eight days. With the platform ballasted to its launch depth of , the hangar is opened, the rocket is mechanically moved to a vertical position, and the launch platform crew evacuates to the command ship which moves about away. Then, with the launch platform unmanned, the rocket is fueled and launched. The final ten seconds before launch are called out simultaneously in English and Russian. Number Date Payload Mass Result 11999 03 27DemoSat4.5 tsuccess 21999 10 09DIRECTV 1 R3.5 tsuccess 32000 03 12ICO F 12.7 tfailure 42000 07 28PAS 9 (Intelsat 9)3.7 tsuccess 52000 10 20Thuraya 15.1 tsuccess 62001 03 18XM 2 ROCK4.7 tsuccess 72001 05 08XM 1 ROLL4.7 tsuccess 82002 06 15Galaxy IIIC4.9 tsuccess 92003 06 10Thuraya 25.2 tsuccess 102003 08 08EchoStar IX (aka Telstar 13)4.7 tsuccess 112003 10 01Galaxy XIII (aka Horizons 1)4.1 tsuccess 122004 01 10Telstar 14 (aka Estrela do Sul 1)4.7 tsuccess 132004.05.04DirecTV 7S5.5 tsuccess 142004 06 28Telstar 184.8 tlaunch anomaly 152005 03 01XM 3 (Rhythm)4.7 tsuccess 162005 04 26Spaceway 16.0 tsuccess 172005 06 23Intelsat IA 85.5 tsuccess 182005 11 08Inmarsat 4 F26.0 tsuccess 192006 02 15EchoStar X4.3 tsuccess 202006 04 12JCSAT 94.4 tsuccess 212006 06 18Galaxy 165.1 tsuccess 222006 08 22Koreasat 54.9 tsuccess 232006 10 30XM 4 (Blues)4.7 tsuccess 242007 01 30NSS 85.9 tfailure 252008 01 15Thuraya 35.2 tsuccess 262008 03 19DirecTV 115.9 tsuccess 272008 05 21Galaxy 184.6 tsuccess 282008 07 16EchoStar XI5.5 tsuccess 292008 09 24Galaxy 194.7 tsuccess 302009 04 20SICRAL 1B3.0 tsuccess 312011 09 24Atlantic Bird 74.6 tsuccess 322012 05 31Intelsat 195.6 tsuccess 332012 08 19Intelsat 216.0 tsuccess 342012 12 03Eutelsat 70B5.2 tsuccess 352013 02 01Intelsat 276.2 tfailure 362014 05 26Eutelsat 3B6.0 tsuccess
NSS-8 ұшыру сәтсіздігі
2007 жылдың 30 қаңтарында NSS 8 және 500 тонна отын тасымалдайтын Sea Launch Zenit 3SL зымыраты ұшырылу кезінде жарылды. Көрсетілген суреттерде теңіз деңгейіндегі ұшыру платформасынан әлдеқайда үлкен от шарлары байқалады. Автоматтандырылған ұшыру процесі кезінде барлық инженерлер ұшыру алаңын тастап кеткендіктен, ешкім зардап шеккен жоқ. 2007 жылдың 1 ақпанында Sea Launch компаниясы жағдай туралы толық мәлімдеме жасады. Ақаулықтың себебі қозғалтқыш турбонасосына сыртқы заттың ілесіп кіруі салдарынан болды деп саналады, бұл зымыраттың дереу құлауына әкеп соқты. 2007 жылдың 3 ақпанында зақымданудың суреттері интернет-форумдарда жарияланды. Ұшыру платформасының зақымдануы көбінесе сыртқы, бірақ ұшыру платформасының астындағы жарылыс қалқандары бұзылып, теңізге түскен кезде жоғалып кетті. 2007 жылдың наурыз айында NSS 8 зымыратын ұшырудағы сәтсіздіктен кейін Hughes Network Systems SPACEWAY 3 зымыратын Sea Launch Zenit 3SL-ден Ariane 5-ке ауыстырды. Ұшыру платформасын жөндеу жұмыстары 2007 жылдың қыркүйегінде аяқталды. Sea Launch платформасы Канадада жөнделді, Британдық Колумбияның Виктория қаласының батысындағы CFB Esquimalt жанындағы жағалауда орналасып, 2007 жылдың 31 шілдесінде кемеге мінгізілді. Екі кеме де АҚШ-тың Калифорния штатындағы Лонг-Бич қаласындағы Нимиц әскери портына қайтып келді.
On January 30, 2007, the Sea Launch Zenit 3SL rocket carrying NSS 8 and 500 tons of fuel exploded on (flight) launch. Available imagery shows a fireball much larger than the launch platform at sea level. Since the launch pad platform is vacated by all engineers during the automated launch process, there were no injuries. On February 1, 2007, Sea Launch released a statement detailing its status. It is believed that the failure was caused by a foreign object being ingested by the engine turbopump, causing the rocket to crash immediately. On February 3, 2007, photographs of the damage were posted on internet forums. The launch platform damage is mostly superficial, though blast deflectors underneath the launch platform were knocked loose and were lost when they fell into the sea. In March 2007, shortly after the NSS 8 launch failure, Hughes Network Systems switched the launch of SPACEWAY 3 from a Sea Launch Zenit 3SL to an Ariane 5. Repairs of the launch platform were completed in September 2007. The Sea Launch platform underwent repairs in Canada, docked near CFB Esquimalt, just west of Victoria, British Columbia, and departed on July 31, 2007. Both vessels returned to their home Nimitz military port in Long Beach, California, U. S.
Қауіп салатын мәселелер мен тергеулер
1998 жылы жобаны әзірлеу кезінде Boeing компаниясы АҚШ Мемлекеттік департаментінен қару-жарақ экспортты бақылау заңын бұзғаны үшін 10 миллион АҚШ доллары көлемінде айыппұл төледі, бұл ракета технологиясын шетелдік Sea Launch серіктерімен жұмыс істеу кезіндегі техникалық бұзушылықтарға байланысты болды. Бұл осындай жазалардың ең ірісі, бірақ айыппұл 102 миллион АҚШ долларына дейін жете алатын еді. Тергеу барысында Sea Launch жобасы екі айға тоқтатылды. Мемлекеттік департамент 1994 жылдың қаңтар айынан 1998 жылдың қаңтар айына дейін Boeing компаниясы ұлттық қауіпсіздікке зиян келтірмесе де, "қорғаныс заттарын" және "қорғаныс қызметтерін" заңсыз экспорттағанын анықтады. Бұзушылықтар Boeing компаниясының ішкі тергеуі кезінде жолға қойылды. Соған шамамен бір уақытта АҚШ Кеден қызметі Sea Launch компаниясының Калифорнияға Zenit 3SL ракеталарын (ракеталар ретінде жіктеледі) қару-жарақ импорттау лицензиясысыз әкелуіне кедергі келтіруге тырысты. Аталған мәселе компанияның пайдасына шешілді. Сондай-ақ 1998 жылы Оңтүстік Тынық мұхиты форумының 16 мүшесі АҚШ-тан қоршаған ортаға қатысты алаңдаушылықтарын жойғанға дейін және егер олар өздерінің экологиялық мәселелерін шешпесе, жобаны белгісіз мерзімге тоқтатуды сұраған коммюнике жариялады. Бұл жобаны көбінесе Кирибати арал мемлекеті сынға алды.
During project development in 1998 Boeing was fined US$10 million by the United States Department of State for technical violations of the Arms Export Control Act in handling of missile technology while dealing with its foreign Sea Launch partners. This is the largest civil penalty of its kind, although it could have been as much as US$102 million. The Sea Launch project was suspended for two months during the investigation. The Department of State found that between January 1994 and January 1998 Boeing illegally exported "defense articles" and "defense services", although no national security breaches were determined. The violations were uncovered by Boeing's internal investigation. At about the same time United States Customs Service attempted to block Sea Launch from bringing Zenit 3SL rockets (classified as missiles) into California for assembly without a munitions import licence. The matter was settled in the company's favour. Also in 1998, 16 member states of the South Pacific Forum issued a communiqué asking the United States to suspend the project indefinitely until and unless their environmental concerns are remedied. It was mostly criticized by the island nation of Kiribati.
Құрлықтан ұшыру
"Жер бетінен ұшыру" жүйесі әскери Байқоңыр ғарыш айлағындағы Zenit инфрақұрылымын пайдалана отырып, Sea Launch құралының өңделген нұсқасына негізделген, үш сатылы Zenit 3SL mod. B ракетасы болып табылады. Land Launch-тің Zenit 3SLB құралы Block DM (Syncom, АҚШ), Block Boeing TDRSS жүйесімен, сондай-ақ 2 тоннаға дейін салмағы бар коммерциялық спутниктерді орбитаға шығару қажеттіліктерін қамтамасыз етеді. Екі сатылы Zenit 2 (бірінші сатысы LV "Энергия") құралы төмен Жер орбитасына дейін жүк көтеруге де қолжетімді. Бірінші ұшыру 2008 жылғы 28 сәуірде (04.28.2008) жасалды, онда Zenit 3SLB Байқоңырдағы LC 45/1 (ұшыру алаңы) құралы арқылы Spacecom Ltd компаниясының AMOS 3 ғарыш аппаратын ұшырды.
Using existing Zenit infrastructure at the military Baikonur Cosmodrome, the "Land Launch" system is based on a modified version of the Sea Launch vehicle, the three stage Zenit 3SL mod. B rocket. Land Launch's Zenit 3SLB vehicle addresses the launch needs of Block DM (syncom, U. S.), Block Boeing witch TDRSS, commercial satellites weighing up to The two stage Zenit 2 (first stage LV "Energia) is also available for lifting payloads up to to LEO low Earth orbits. The first launch was on April 28, 2008, (04.28.2008) when a Zenit 3SLB launched Spacecom Ltd's AMOS 3 spacecraft from LC 45/1 (launch pad) at Baikonur.
Тану
Sea Launch LLC компаниясы 2000 жылы Space Foundation ұйымының ғарыш саласындағы жетістіктері үшін марапатталды.
Sea Launch LLC was awarded the Space Foundation's Space Achievement Award in 2000.
SpaceX
SpaceX 2020 жылы Starship-ті теңізден ұшыру платформасы ретінде пайдалану үшін қайта жабдықтау мақсатында екі қолданылған мұнай платформасын сатып алды. 2023 жылы платформалар көп жұмыс жасалмай сатылды, SpaceX оларды құрлықтан сенімді түрде ұшыруға алдымен назар аударады, содан кейін ғана теңізден ұшыру платформасын пайдалану жоспарлануда. Теңізден ұшыру әлі де SpaceX-тің ұзақ мерзімді стратегиясының бір бөлігі болып табылады.
SpaceX bought two used oil rigs in 2020 to retrofit them to use as a sea launch platform for Starship. In 2023 the rigs were sold with not much work done to them, SpaceX is going to focus on reliably launching them from land first before using a sea launch platform. Sea launch is still in the long term strategy for SpaceX.