Кіріспе

Қарттарға арналған денсаулық сақтау саласы – гериатрия, немесе гериатриялық медицина, қарт адамдардың ерекше денсаулық қажеттіліктерін қамтамасыз етуге бағытталған медициналық мамандық. "Гериатрия" термині грек тіліндегі γέρων (geron) – "қарт адам" және ιατρός (iatros) – "емші" сөздерінен шыққан. Оның мақсаты – қарт адамдардағы аурулардың алдын алу, диагностикалау және емдеу арқылы денсаулықты жақсарту. Гериатрия дәрігерінің (немесе қарттарға арналған дәрігердің) қарауына жатқан пациенттердің жасы белгілі бір шекпен емес. Бұл шешім пациенттің жеке қажеттілігімен және оларға қолжетімді күтім көрсету жүйесімен анықталады. Бұл көмек бірнеше созылмалы аурумен күресіп жатқан немесе өмір сапасын төмендетуге қауқып төндіретін жасқа байланысты асқынуларға тап болған адамдарға пайдалы болуы мүмкін. Егер күтім жасау жауапкершілігі отбасы мүшелері мен күтімшілер үшін күрделене түсіп, өздігінен басқару қиын болса, гериатриялық күтім қажет болуы мүмкін. Гериатрия мен геронтология арасында айырмашылық бар. Геронтология – қартаю процесін зерттейтін көп салалы ғылым. Бұл жарақат, ауру, қоршаған ортаның зиянды факторлары немесе қауіпті әрекеттер болмаған жағдайда уақыт өте келе ағзалардың қызметінің төмендеуі ретінде анықталады. Дегенмен, гериатрия кейде медициналық геронтология деп те аталады.

Ересектер мен қарттар медицинасының айырмашылықтары

Гериатрия қызметкерлері қарт науқастарға күтім жасау және салауатты қартаюды ынталандыру бойынша мамандандырылған оқыту алады. Көрсетілетін күтім көбінесе бірлескен шешім қабылдауға негізделеді және пациенттің мақсаттары мен қалауларымен басқарылады, олар функцияны сақтау, өмір сапасын жақсарту немесе өмір ұзақтығын арттыру сияқты әртүрлі болуы мүмкін. Америка Құрама Штаттары мен Канадада гериатрия дәрігерлері кеңінен қолданатын басшылық принцип – гериатрияның 5 М-і, ол ақыл-ой, қозғалыс, көп ауру, дәрі-дәрмектер және пациент үшін ең маңызды мәселелерді қамтиды, пациенттің құндылықтарын анықтауға бағытталған. Қарт адамдарда бірнеше медициналық жағдайларды басқару жиі кездеседі, яғни көп аурудың болуы. Жасқа байланысты физиологиялық өзгерістер ауруға шалдығу қаупін, аурумен байланысты ауруларды және өлім-жітімді күшейтеді. Сонымен қатар, жиі кездесетін аурулар қарт пациенттерде әдеттен тыс түрде көрініс беруі мүмкін, бұл пациенттерге күтім көрсетуде диагностикалық және емдеу күрделілігін арттырады. Гериатрия – медицина, медбикелік, фармация, әлеуметтік жұмыс, физикалық және кәсіби терапия салаларының мамандарынан тұратын жоғары мамандандырылған және салааралық пәндер жиынтығы. Қарт пациенттерге дәрі-дәрмектерді басқару, ауырсынуды бақылау, психиатриялық және есте сақтау күтімі, оңалту, ұзақ мерзімді күтім, тамақтану және физикалық, кәсіби және тілдік терапияның әртүрлі түрлерімен байланысты көмек көрсетіледі. Медициналық емес мәселелерге әлеуметтік қызметтер, өтпелі күтім, алдын ала нұсқаулар, сенім білдіру өкілі және басқа да құқықтық мәселелер жатады.

Күрделіліктің артуы

Органдардың физиологиялық қорының азаюы қарт адамдарда кейбір аурулардың дамуына және тіпті жеңіл проблемалардан (мысалы, жеңіл гастроэнтериттен туындаған сусыздану) болатын асқынуларға себеп болады. Көптеген проблемалар бір-біріне қосылып күшейеді: қарт адамдарда шамалы қызба пайда болса, санасы шатасып, құлап, фемур мойнының сынуына (жамбас сүйегінің сынуына) әкелуі мүмкін. Қарт адамдардағы аурудың белгілері тұманды және нақты емес болуы мүмкін, немесе оларға сананың шатасуы немесе құлау кіруі мүмкін. (Мысалы, пневмония жас адамдарда байқалатын жоғары температура мен жөтелдің орнына, төмен температура мен сананың шатасуымен көрінуі мүмкін.) Кейбір қарт адамдар өздерінің симптомдарын сөзбен жеткізуде қиындық көреді, әсіресе ауру сананы шатастырса немесе олардың танымдық қабілеттері нашарласа. Қарт адамдардағы сананың шатасуы (делирий) іш қату сияқты ұсақ мәселеден бастап, жүрек талмасы сияқты өмірге қауіпті жағдайға дейін себеп болуы мүмкін. Осы проблемалардың көптеген түрлерін емдеуге болады, егер оның түпкі себебі анықталса.

Гериатриялық фармакология

Қарт адамдарға дәрі-дәрмектерге ерекше назар қажет. Қарт адамдар, әсіресе, көптеген созылмалы ауруларының жиналуына байланысты полифармацияға (бірнеше дәрі-дәрмек қабылдау) бейім. Олардың көпшілігі сондай-ақ, өзіне-өзі шөптік дәрілер мен рецептсіз дәрі-дәрмектерді қолданады. Бұл полифармация, қарттық жағдаймен қосылғанда, дәрілік өзара әрекеттесулер немесе жағымсыз дәрілік реакциялар қаупін арттыруы мүмкін. Жас өскен сайын фармакокинетикалық және фармакодинамикалық өзгерістер пайда болады, бұл олардың дәрілерді метаболизмдеу және оларға жауап беру қабілетін нашарлатады. Фармакокинетиканың төрт механизмі (сіңу, таралу, метаболизм, шығару) жасқа байланысты физиологиялық өзгерістердің салдарынан бұзылады. Мысалы, бауыр функциясының жалпы төмендеуі дәрілердің тазалануына немесе метаболизміне кедергі келтіруі мүмкін, ал бүйрек функциясының төмендеуі бүйрек арқылы шығарылуына әсер етеді. Фармакодинамикалық өзгерістер қарт науқастарда дәрілерге сезімталдықтың өзгеруіне алып келеді, мысалы, морфин қолдану арқылы ауырсынды жеңілдетуде күшейеді. Сондықтан қарт адамдар осы жасқа байланысты өзгерістерді ескере отырып, мамандандырылған фармакологиялық күтімге мұқтаж.

Гериатриялық синдромдар

Гериатриялық синдромдар – қарт адамдарда кең таралған клиникалық жағдайлар тобын сипаттауға қолданылатын термин. Бұл синдромдар нақты бір патология немесе аурудың салдары емес, көп факторлы жағдайлардың көрінісі болып табылады, олар бірнеше органдар жүйесіне әсер етеді. Жиі кездесетін жағдайлар: осалдық, функционалдық төмендеу, құлау, бақылау жоғалту және нашар тамақтану, сондай-ақ басқа да көптеген жағдайлар.

Қаттылық

Кемтарлық – физиологиялық резервтің төмендеуімен, физиологиялық және эмоционалдық стресстерге осалдықтың артуымен және функциялардың жоғалуымен ерекшеленеді. Бұл прогрессивті және бей-қасақана салмақ жоғалту, шаршаңқылық, бұлшықет әлсіздігі және қимыл-қозғалыс шектелуі ретінде көрінеді. Ол жарақат алудың, ауруханаға жатудың және жағымсыз клиникалық салдардың күшеюімен байланысты.

Функционалдық әлсіреуі

Функционалдық шектеулер физикалық және/немесе когнитивтік функцияның төмендеуінен туындауы мүмкін. Бұл, басқа адамдарға және/немесе медициналық құрылғыларға тәуелділікті арттыратын, күнделікті негізгі тапсырмаларды орындауда қиындық тудырумен байланысты. Бұл тапсырмалар күнделікті өмірдің негізгі іс-әрекеттеріне (ADL) және күнделікті өмірдің құралдық іс-әрекеттеріне (IADL) бөлінеді және көбінесе адамның функционалдық жағдайының көрсеткіші ретінде қолданылады. Күнделікті өмірдің іс-әрекеттері (ADL) – тамақтану, жеке гигиена, дәретханаға бару, көмекпен тұру және қозғалыс сияқты өзін-өзі күтуге қажетті негізгі дағдылар. Күнделікті өмірдің құралдық іс-әрекеттері (IADL) – қоғамда тәуелсіз өмір сүруге мүмкіндік беретін күрделі дағдыларды қамтиды, соның ішінде тамақ дайындау, үй шаруасын жүргізу, қаржыны басқару және дәрілерді қабылдау. ADL және IADL-ді үнемі бақылау – клиникалық мамандар қарт адамдарға және олардың күтушілеріне қандай деңгейде қолдау және күтім қажет екенін анықтау үшін пайдаланатын маңызды функционалдық бағалау. Бұл уақыт өте келе функцияның сапалық өлшемі ретінде қызмет етеді және қарттарға арналған пәтерлер, білікті медбикелік мекемелер, паллиативтік күтім, хоспис немесе үйдегі күтім сияқты баламалы тұру орындарының немесе күтім моделінің қажеттілігін болжайды. Белгілі бір қауіп факторларын құлауды азайту мақсатында өзгертуге болады, бұл араласу және қауіпті азайту мүмкіндігін көрсетеді. Өзгертілетін факторларға мыналар жатады:

Тепе-теңдікті және бұлшықет күшін жақсарту. Қоршаған ортадағы қауіпті факторларды жою. Көмекші құралдарды пайдалануға ынталандыру. Созылмалы ауруларды емдеу. Дәрі-дәрмектерді түзету.

Несепті ұстамау

Несепті ұстамау немесе көк шөлбақтың жоғары белсенділігі симптомдары – қасақана емес несеп шығару ретінде анықталады. Бұл симптомдарға несеп шығаруды және жиілігін арттыратын дәрілер (мысалы, гипертонияға қарсы препараттар және диуретиктер), несеп жолдарының инфекциялары, кіші таз мүшелерінің төмен түсуі, кіші таз түбінің дисфункциясы және көк шөлбақты босатуды реттейтін нервтерге зиян келтіретін аурулар себеп болуы мүмкін. Қозғалысқа кедерес келтіретін басқа да бұлшық-сүйек жүйесінің жағдайларын да ескеру қажет, себебі олар дәретханаға баруды қиындатуы мүмкін.

Тамақ тапшылығы

Азық-түлік тапшылығы және нашар тамақтану жағдайы алаңдау тудырады, ауруханаға жатқызылған қарт пациенттердің 12%-дан 50%-ға дейін және ұзақ мерзімді күтім көрсету орындарында, мысалы, көмектесетін тұрғын үйлер мен білікті медбикелік орталықтарда тұратын қарт пациенттердің 23%-дан 50%-ға дейін бұл жағдайға тап болады. Азық-түлік тапшылығы физиологиялық, патологиялық, психологиялық және әлеуметтік-экономикалық факторлардың жиынтығынан туындауы мүмкін болғандықтан, тиімді шараларды анықтау қиын. Физиологиялық факторларға иіс және дәмнің төмендеуі, сондай-ақ тамақтануға әсер ететін метаболизмнің төмендеуі жатады. Патологиялық факторлар, оның ішінде танымдық функцияларға әсер ететін түрлі созылмалы аурулар (мысалы, нашар тіс жағдайы, асқазан-ішек жолының қатерлі ісіктері, асқазан-өңеш рефлюкс ауруы) немесе диеталық шектеулермен емделетін (мысалы, жүрек жеткіліксіздігі, қант диабеті, гипертония) салдарынан қасақана салмақ жоғалту мүмкін. Психологиялық факторларға депрессия, анорексия және қайғы сияқты жағдайлар кіреді. Бір түрлі әлсіздік шкаласы бес өлшемді пайдаланады: қасақана салмақ жоғалту, бұлшық әлсіздігі, шаршау, төмен физикалық белсенділік және баяу жүру жылдамдығы. Денсау адам 0 ұпай алады, ал өте әлсіз адам 5 ұпай алады. Әлсіздігі жоқ қарт адамдармен салыстырғанда, орташа әлсіздік көрсеткіштері (2 немесе 3) бар адамдарда хирургиялық араласудан кейінгі асқынулар екі есе жиі кездеседі, ауруханада 50%-ға көп уақыт өткізеді және үйлеріне емес, білікті медбикелік орталыққа жіберу ықтималдығы үш есе артады. оның ішінде:

Басқа гериатрия мамандықтары

Гериатриялық анестезия (қарт адамдарға анестезия және операция кезеңіндегі күтімге бағытталған). Гериатриялық жансақтау бөлімі: (өте ауыр халдегі қарт пациенттерге арналған жансақтау бөлімінің арнайы түрі). Гериатриялық мейірбикелік күтім (қарт науқастарды күтуге бағытталған). Гериатриялық тамақтану. Гериатриялық еңбек терапиясы. Гериатриялық ауыртпалықты басқару. Гериатриялық фармация. Гериатриялық оптометрия. Гериатриялық физиотерапия. Гериатриялық подология. Гериатриялық психология. Гериатриялық сөйлеу-тіл патологиясы (дисфагия, инсульт, афазия және ми жарақаты сияқты неврологиялық ауруларға бағытталған). Гериатриялық психикалық денсаулық кеңесшісі/маманы (көбінесе бағалаудан гөрі емдеуге бағытталған). Гериатриялық аудиология.

Тарих

Византия империясындағы бірнеше дәрігерлер гериатрияны зерттеді, мысалы, Амидалық Этий сияқты дәрігерлер осы салада маманданды. Траллдық Александр қартаю процесін табиғи және сөзсіз марзмұс нысаны ретінде қарастырды, ол дене тіндеріндегі ылғалдың жоғалуынан туындайды. Этийдің еңбектері қартаюдың психикалық және физикалық белгілерін сипаттайды. Теофил Протоспатар және Иоанн Актуарий де осы тақырыпты медициналық еңбектерінде талқылады. Византиялық дәрігерлер көбінесе Орибзийдің еңбектеріне сүйеніп, қарт науқастарға «жылу мен ылғалдылық» беретін тағамдарды көп жеуді ұсынды. Олар сондай-ақ жиі жуу, массаж жасау, демалыс және төмен қарқынды жаттығулар жасауды ұсынды. 1025 жылы Авиценна жазған «Медицинаның каноны» еңбегінде автор «қарт адамдарға көп ұйқы қажет» және олардың денелерін маймен майлау керек екенін айтып, жаяу жүру немесе атпен жүру сияқты жаттығуларды ұсынды. Канонның үшінші тезисі қарт адамдарға қолайлы тамақтануды талқылады және ішек қышымасымен ауыратын қарт науқастарға арналған бірнеше бөлімдерді арнады. Араб дәрігері Алжизар (шамамен 898–980 жж.) қарттардың медицинасы және денсаулығы туралы кітап жазды. Ол сондай-ақ ұйқы бұзылыстары, ұмыту және есте сақтау қабілетін қалай нығайту туралы кітаптар, сондай-ақ өлім себептері туралы трактат жазды. Джордж Дей 1849 жылы «Қартаюдың аурулары» еңбегін жариялады, ол гериатриялық медицина тақырыбындағы алғашқы жариялымдардың бірі болды. Бірінші заманауи гериатриялық аурухана 1881 жылы Сербияның Белград қаласында дәрігер Лаза Лазаревич құрды. Гериатрия терминін 1908 жылы Медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты Илья Ильич Мечников, ал кейін 1909 жылы Синай тауындағы аурухананың амбулаториялық бөлімшесінің бұрынғы клиника меңгерушісі Игнац Лео Нашер (Нью-Йорк қаласы) және Америка Құрама Штаттарында гериатрияның «әкесі» ұсынды. Ұлыбританиядағы заманауи гериатрия «анасы» Марджори Уорренмен басталды. Ұлыбританиядағы гериатрия тәжірибесі де көп салалы тарихқа ие. Ол медицинаны ғана емес, барлық мамандықтарды қарт адамдардың әл-ауқатын жақсарту және тәуелсіздігін арттырудағы үлесі үшін бағалайды. Британдық гериатрияның тағы бір инноваторы – Бернард Айзекс, ол жоғарыда аталған гериатрияның «гиганттарын» сипаттады: қимылсыздық және тұрақсыздық, ұстамау және ақыл-ойдың нашарлауы. Айзекс егде жастағы адамдардың барлық проблемалары осы гиганттардың біріне немесе бірнешесіне тікелей байланысты екенін көрсетті. Ұлыбританияда қарт адамдарға күтім көрсету қарт адамдарға арналған Ұлттық қызмет аясындағы шеңберді іске қосу арқылы жетілдірілді, онда назар аудару қажетті негізгі салалар белгіленген.

Америка Құрама Штаттары

Америка Құрама Штаттарында гериатрлар – отбасылық медицина немесе ішкі медицина саласында сертификатталған және гериатриялық медицина бойынша қосымша біліктілік сертификатын (CAQ) алуға қажетті қосымша оқыған алғашқы медициналық көмек көрсететін дәрігерлер (D.O. немесе M.D.). Гериатрлар қартаю процесі, қартаюдың ауруларға тигізетін әсері, егде жастағы адамдардағы дәрі-дәрмекпен емдеу, денсаулықты сақтау және қалпына келтіру салаларында жан-жақты білім жинаған. Олар стационарлық күтім, ұзақ мерзімді күтім, үйде күтім және жанғасырлық күтім сияқты түрлі салаларда қызмет көрсетеді. Олар жиі этикалық кеңестерге қатысып, егде жастағы адамдарда кездесетін денсаулық және аурулардың ерекше үлгілерін ұсынады. Гериатрлардың күтім моделі мейірбикелер, фармацевттер, терапевтер және әлеуметтік жұмыскерлер сияқты басқа да мамандармен тығыз байланыста жұмыс істеуге бағытталған.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда гериатрия дәрігерлерінің көпшілігі ауруханада жұмыс істейді, ал қалғандары көбінесе қауымдық гериатрияға баса назар аударады. Бұл бастапқыда жеке клиникалық мамандық болғанымен, 1970 жылдардың соңынан бері жалпы медицинаның бір саласы ретінде қабылданады. Сондықтан көптеген гериатрия дәрігерлері екі салада да сертификатталған. АҚШ-тан өзгеше, гериатриялық медицина Ұлыбританияда маңызды мамандық болып саналады және ішкі медицина мамандарының арасында ең көп санды құрайды.

Канада

Канадада гериатриялық ортада дәрігер болып жұмыс істеу үшін екі жол бар. Медицина докторлары (М.Д.) үш жылдық ішкі медицина резидентура бағдарламасын аяқтағаннан кейін, екі жылдық гериатрия бойынша мамандандырылған резидентурадан өтуі мүмкін. Бұл жол Канада Корольдік дәрігерлер және хирургтар колледжінен сертификаттауға және бірнеше жылдық қосымша академиялық оқудан кейін, мүмкін болатын феллоулыққа алып келеді. Медицина докторлары (М.Д.) отбасылық медицина бойынша екі жылдық резидентура бағдарламасын таңдап, содан кейін қарттарға күтім көрсету бойынша бір жылдық қабілетін арттыру бағдарламасын аяқтауы мүмкін. Бұл докторанттан кейінгі білім беру жолы Канада Отбасылық дәрігерлер колледжімен аккредиттелген. Сонымен қатар, Канаданың көптеген университеттері геронтология бойынша оқу бағдарламаларын ұсынады, осы арқылы медбикелер және басқа да денсаулық сақтау мамандары қартаю процесін жақсырақ түсіну үшін және егде жастағы науқастар мен тұрғындармен жұмыс істеудегі өз рөліне қатысты білімдерін жетілдіруге мүмкіндік алады.

Үндістан

Үндістанда гериатрия салыстырмалы түрде жаңа мамандық болып табылады. Медицина және хирургия бакалавры (МББС) 5,5 жылдық білімнен кейін 3 жылдық аспирантуралық резидентураға (М.Д.) түсуге болады. Өкінішке орай, гериатриялық медицина бойынша М.Д. және одан кейінгі білім беруді тек сегіз ірі институт ұсынады. Кейбір институттарда оқыту гериатриялық медицина кафедрасында ғана жүргізіледі, онда ішкі медицина, медициналық мамандықтар және т.б. бойынша тәжірибе беріледі. Ал кейбір мекемелерде 2 жыл ішкі медицина және мамандықтар бойынша оқытылып, содан кейін 1 жыл гериатриялық медицина бойынша жеке білім беріледі.

Гериатриялық біліктіліктің ең төменгі деңгейі

2007 жылдың шілдесінде Америка медицина колледждерінің қауымдастығы (ААМК) және Джон А. Хартфорд қоры гериатриялық білім берудегі құзыреттер туралы ұлттық консенсус конференциясын өткізді, онда медициналық бітіруші студенттердің егде жастағы пациенттерге жаңа интерндер арқылы сапалы көмек көрсетуін қамтамасыз ету үшін қажетті ең төменгі құзыреттерге (оқу нәтижелеріне) келісімге келді. Америка гериатрия қоғамы (AGS), Америка медициналық қауымдастығы (AMA) және Гериатрия академиялық бағдарламаларының директорлары қауымдастығы (ADGAP) сегіз мазмұндық сала бойынша жиырма алты (26) минималды гериатриялық құзыреттілікті бекітті. Бұл салалар: танымдық және мінез-құлық бұзылыстары; дәрі-дәрмектерді басқару; өзін-өзі күту қабілеті; құлау, тепе-теңдік және жүріс бұзылыстары; аурудың әдеттен тыс көріністері; паллиативтік күтім; егде жастағыларға арналған ауруханалық көмек, сондай-ақ денсаулық сақтауды жоспарлау және ілгерілету. Әрбір мазмұндық сала үш немесе одан көп байқалатын, өлшенетін құзыреттілікті көрсетеді.

Зерттеу

Қартаюмен байланысты физиологиялық өзгерістер көптеген дәрілердің сіңірілуін, тиімділігін және жанама әсерлерін өзгерте алады. Бұл өзгерістер ауыз қорғау рефлекстерінде (сілекей бездерінің азаюынан туындаған ауыздың құрғақтығы), асқазан-ішек жүйесінде (қатты және сұйық тағамдардың босатылуының кешігуі сіңіру жылдамдығын шектеуі мүмкін), сондай-ақ дене майы мен бұлшық еттерінің өзгеруіне және дәрілердің шығарылуына байланысты дәрілердің таралуында байқалуы мүмкін. Психологиялық аспектілерге егде жастағы адамдардың (әсіресе айқын есте сақтау қабілетінің жоғалғандары немесе басқа когнитивтік бұзылыстары барлардың) өздеріне тағайындалған дәрі-дәрмектерді қадағалап, уақтылы қабылдауларын қамтамасыз етуде қиындықтар сезінуі жатады. Бір зерттеуде (Hutchinson et al., 2006) қатысушылардың 25% дозаны қабылдамағанын немесе оны жартысына дейін азайтып алғанын мойындады. Қатысушылардың үштен бірі дәрі-дәрмектерді қабылдау кестесін сақтамағанын өздері хабарлады. Дозалауды бақылауға және реттеуге көмектесетін әдістерді одан әрі жетілдіруге назар аудару қажет. Тағы бір маңызды мәселе – дәрі-дәрмектерді дұрыс қолданбау және тиісті емес дәрі-дәрмектерді қолдану мүмкіндігі, сондай-ақ қауіпті дәрілік өзара әрекеттесулерге алып келуі мүмкін қателіктер. Полифармация көбінесе болжамдық фактор болып табылады (Cannon et al., 2006). Үйде/қоғамдық денсаулық сақтау бойынша жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, "медициналық емдеу схемаларының үштен бірінде дәрілік қателіктер болуы мүмкін" (Choi et al., 2006).

Этикалық және медициналық-құқықтық мәселелер

Қарт адамдар кейде өздері үшін шешім қабылдай алмайды. Олар бұрын сенімхат пен алдын ала нұсқаулар дайындаған болуы мүмкін, егер өздеріне не болып жатқанын түсінбесе, бұл ұзақ мерзімді деменция немесе қысқа мерзімді, түзетілетін мәселе, мысалы, қызбадан туындаған делирий сияқты жағдайларға байланысты болуы мүмкін. Гериатрлар пациенттердің жеке өміріне құрмет көрсетуі керек, сонымен бірге оларға қажетті және тиісті қызметтерді алуын қамтамасыз етуі тиіс. Басқа көптеген мамандықтарға қарағанда, олар пациенттің заңдық жауапкершілігі мен фактілерді түсіну және шешім қабылдау қабілетіне ие екенін ескеруі керек. Олар хабардар келісімді қолдап, ақпаратты жасыра отырып, пациентті манипуляциялауға қарсы тұруы керек, мысалы, аурудың нашар болжамы немесе үйде операциядан кейін жазылу мүмкіндігі туралы мәліметтерді бермеу. Қарт адамдарға жасалатын зорлық-зомбылық – қарт және тәуелді адамдарға қарсы дене күші қолдану, қаржылық, эмоционалдық, сексуалдық немесе басқа да түрдегі қатыгездік. Жетектік білім беру, қызметтер мен қолдау қарт адамдарға жасалатын зорлық-зомбылықтың ықтималдығын азайтады, ал тиісті назар оны анықтауға көмектеседі. Өздерін күтіп-бағуға қабілетсіз қарт адамдар үшін гериатрлар заңды қорғаншылықты немесе мүлікті басқарушылықты ұсынуы мүмкін. Қарт туыстарын күтіп-бағушылардың психикалық аурулары болған кезде қарт адамдарға жасалатын зорлық-зомбылық көбейе түседі. Мұндай жағдайлардың алдын алу үшін психикалық ауруы бар адамдарды психикалық денсаулық сақтауға тарту қажет. Сонымен қатар, қарт адамдардың туыстарына тәуелділігін азайтуға бағытталған шаралар дау-жанжал мен зорлық-зомбылықты азайтуға көмектеседі. Психикалық денсаулық сақтау мамандары жүргізетін отбасылық білім беру және қолдау бағдарламалары қарт науқастарға психикалық аурулары бар туыстарымен шектеулерді қалай қоюға үйренуге көмектеседі, бұл зорлық-зомбылыққа әкелетін жанжалдарды болдырмауға мүмкіндік береді.