Кіріспе

Мысырдағы археологиялық орын және "Күзетшілер" туындысындағы кейіпкер.

Бубастис (Бохайр копт тілінде: Ⲡⲟⲩⲃⲁⲥϯ Poubasti; грек тілінде: Βούβαστις Boubastis немесе Βούβαστος Boubastos), араб тілінде Tell Basta немесе египет тілінде Per Bast деп те аталады, ежелгі Египет қаласы. Бубастис көбінесе Киелі кітаптағы Пи Бесефпен (py bst, Езекиел 30:17) теңестіріледі. Бұл қала өз аймағының (номының) астанасы болды, Төменгі Египеттің Дельта аймағындағы Ніл өзенінің жағасында орналасқан және мысық құдайы Бастетке табыну орталығы ретінде белгілі болды, сондықтан Египеттегі мысықтардың мумияларының негізгі сақталыс орны саналды. Оның қираған қалдықтары қазіргі Загазиг қаласының шетінде жатыр.

Этимология

Бубастис ежегіпет тілінде Пр Бȝст.t деп аталады, дәстүрлі түрде Пер Баст деп айтылады, бірақ оның ерте ежегіпет тіліндегі айтылуын /ˈpaɾu buˈʀistit/ деп қайта жазуға болады. Бұл ежегіпет тіліндегі "үй" сөзі мен Бастет қасиеттісінің атынан құралған сөз. Осылайша, бұл фраза "Бастет үйі" дегенді білдіреді. Ежегіпет тілінің кейінгі формаларында дыбыстық өзгерістер айтылуын өзгертті. Бохаира копт тілінде бұл атау Ⲡⲟⲩⲃⲁⲥϯ, Ⲡⲟⲩⲁⲥϯ немесе Ⲃⲟⲩⲁⲥϯ болып беріледі.

Тарих

Бубастис Төменгі Мысырдың 18-ші номесі Ам-Хент номесінің астанасы болды. Бубастис Танистің оңтүстік-батысында, Нил өзенінің Пелусиака тармағының шығыс жағында орналасқан. Бубастис номесі мен қаласы Мысыр соғыс кастасының Каласирия бөлімшесіне қарауына берілді.

Екінші династия

Кейінірек грек тарихшысы Манетоның баяндамасында, Хотепсехемвидің Екінші Династиясында билік еткен кезінде "Бубастис жанында жарық пайда болып, көптеген адамдар қаза тапты" делінеді.

Он екінші династия

Орта патшалық дәуірінде Телл-Бастада он екінші династияға жататын, 16 000 шаршы метрлік үлкен саз кірпіштен салынған сарай болған. Ол Аменемхат III-нің резиденциясы болған деп есептеледі. Ақ тастан жасалған есік жолағында патшаның Хеб Сед мерекесі кезіндегі суреті бейнеленген.

Екінші аралық кезең

Он екінші династиядан кейін Орта Мемлекет күнге батып қалды. Бубастисте қызыл граниттен жасалған архитрав Сехемре Хутави Хабауға тиесілі болған. Танис қаласында табылған тағы бір ескерткіште ол Хормен бірге есімдері айтылады.

Жиырма екінші династия

Бұл 22-ші династияның алғашқы билеушісі және негізін қалаушы Шошенк I 943 ж.б.д. перғауын болғаннан кейін патшалық резиденцияға айналды. Бубастис осы династия мен 23-ші династия кезінде өркендеді. 525 ж.б.д. Камбис II басып алғаннан кейін қала құлдырады, бұл Сайт 26-шы династиясының аяқталуын және Ахеменид империясының басталуын білдірді. Мысырдың жиырма екінші династиясы тоғыз, не Евсевийдің сөзімен үш Бубастит патшасынан тұрды, олардың билігі тұсында қала Дельтадағы маңызды орындардың біріне айналды. Бубастистің оңтүстігінде Псамтик I иондық және карийлік жалдамалы әскерлеріне көрсеткен қызметі үшін сыйлық ретінде берген жерлер орналасқан; ал қаланың солтүстігінен перғауын Нехо II бастаған (бірақ аяқтай алмаған) Нил және Қызыл теңізді байланыстыратын перғауын каналы бастау алды.

Қазба жұмыстары

Жаңа патшалық уәзирі Иутидің қабірі 1964 жылғы желтоқсанда Бубастистің "Ақсүйектер зиратында" египеттік археолог Шафик Фарид тауып алды. 2008 жылдан бері неміс-египеттік "Tell Basta Project" Бубастисте қазба жұмыстарын жүргізіп келеді. Бұрын, 2004 жылғы наурыз айында қалада Қаноп жарлығының жақсы сақталған бір данасы табылған еді.