Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тасымалданатын сақтау құрылғысы алғаш рет "Да Винчи коды" романында пайда болды.
Portable vault first featured in The Da Vinci Code
Криптекс сөзі - автор Дэн Браунның 2003 жылғы "Да Винчи коды" романы үшін жасаған жаңа сөз. Ол құпия хабарларды жасыруға арналған тасымалданатын сақтау құрылғысын білдіреді. Бұл сөз грек тіліндегі "кρυπτός" (kryptós) – "жасырылған, құпия" және латын тіліндегі "codex" – "кітап" сөздерінен құралған. Романның 199-бетінде айтылғандай, "бұл құрылғыға сай атау", себебі ол "ішіндегі парқ немесе кодексте жазылған ақпаратты криптология ғылымы арқылы қорғайды". Алғашқы физикалық криптексті 2004 жылы Джастин Кирк Невинс жасады.
The word cryptex is a neologism coined by the author Dan Brown for his 2003 novel The Da Vinci Code, denoting a portable vault used to hide secret messages. It is a word formed from Greek [[wikt:en:κρυπτός kryptós, "hidden, secret" and Latin codex; "an apt title for this device" since it uses "the science of cryptology to protect information written on the contained scroll or codex" (p. 199 of the novel). The first physical cryptex was created by Justin Kirk Nevins in 2004.
Құрылымы мен қызметі
"Да Винчи коды" романында бейнеленген (алғашқы) криптекс – "бір-біріне мыс қаңқаға бекітілген, піскен мармурдан жасалған бес дискілі тас цилиндр" деп сипатталады; цилиндрдің қуыс ішін көруге мүмкіндік бермейтін қақпақтары бар. Әр дискіге толық әліпби ойылған, оларды бір-бірінен тәуелсіз айналдыру арқылы әртүрлі әріптердің үйлесім комбинацияларын жасауға болады, олар сөздерді, аббревиатураларды және анаграммаларды қамтиды. Әліпбиде U/V және/немесе I/J әріптерінің айырмашылығы сақталатыны және/немесе W әрпінің болуы белгісіз болғанымен, дискілердің өзара орналасуын ескергенде, мүмкін болатын комбинациялар саны 234 (279,841) пен 264 (456,976) аралығында. Егер механизм бірдей дискілік орналасқан, бірақ цилиндрдің бойымен айналу дәрежесі әртүрлі комбинацияларды ерекше деп есептесе (мысалы, көп дөңгелекті құлыпта немесе белгілі бір сандарды туралау керек индикатор таяқшасы бар ойын автоматтарында), бұл сан 235 (6,436,343) пен 265 (11,881,376) аралығына жетеді. Криптекс "велосипедтің комбинациялық құлпындай" жұмыс істейді, ал дискілерді дұрыс парольді құру үшін орналастырса, "ішіндегі құлыптар сәйкес келіп, цилиндрдің барлық бөлігі ажырап шығады" (200-бет). Криптекстің ішкі бөлігінде құпия ақпаратты, жұқа папирусқа жазылған хатты (кейде кішірек криптекс ішінде) жасыруға болады. Қауіпсіздік үшін бұл папирус сірке суы бар нәзік құтыға оралған. Егер парольді білмей, криптексті күшпен ашуға тырысса, құты сындырылып, сірке суы папирусты оқуға дейін ерітеді.
The (first) cryptex featured in the novel The Da Vinci Code is described as a stone cylinder comprising "five doughnut sized disks of marble [that] had been stacked and affixed to one another within a delicate brass framework"; end caps make it impossible to see inside the hollow cylinder. Each of the disks is carved with the entire alphabet and can be rotated independently of the others to create different letter alignment combinations, including but not limited to words, initialisms, and anagrams. Although it is not clear whether the alphabet in question preserves the U/V and/or I/J distinctions and/or includes the letter W, when only the alignment of the disks with respect to each other is considered, the number of potential combinations is between 234 (279,841) and 264 (456,976); if the mechanism treats combinations having the same disk alignment but different degrees of rotation around the cylinder's long axis as distinct, as does a multiple wheel combination lock or slot machine employing an indicator bar along which the specified numbers are to be aligned, this number rises to between 235 (6,436,343) and 265 (11,881,376). The cryptex works "much like a bicycle's combination lock", and if one arranges the disks to spell out the correct password, "the tumblers inside align, and the entire cylinder slides apart" (p. 200). In the inner compartment of the cryptex, secret information can be hidden, written on a scroll of thin papyrus (sometimes inside another smaller cryptex) wrapped around a fragile vial of vinegar as a security measure: if one does not know the password but tries to force the cryptex open, the vial will break and the vinegar will dissolve the papyrus before it can be read.
Танымал мәдениетте
"Парктар мен демалыс" телесериалының 4-ші маусымында, 14-ші бөлімінде Рон Бенге Лесли берген криптексті ашуға көмектеседі. "Бір туған ағайынның аңыз кітабы" – американдық телесериал "Шығыс шетіндегі сиқыршылардың" екінші маусымындағы эпизод, онда Даш пен Киллиан анасынан криптекс мұраға алады. NBC американдық реалити-шоуы "Қазына аулаушылар" барысында, криптекстер жарысқа қатысушыларға қиындық тудырған жұмбақтардың бірі болды және финалда қолданылды. "Фазаланған және шатасқан" – американдық телесериал "Евриканың" 3-ші маусымындағы эпизод, онда бұрынғыдан бері бұзылмаған криптекс жасырын жер асты бункерінің кілті болып табылады. Оңтүстік Кореяның "Жүгіруші адам" шоуының 88-ші эпизодында актерлер криптексті ашу үшін басқа қызметкерлерге бекітілген белгілерді табуы керек. "The Vampire Diaries" американдық телесериалының төртінші маусымындағы "Down the Rabbit Hole" эпизодында, қылыштың сапшасында криптекс бейнеленген. "Кінәлі ойын" – американдық телесериал "Castle" 8-ші маусымындағы эпизод, онда кейіпкерлер шешуі тиіс жұмбақтардың бірі криптекске қатысты. "Күлдер аңғары" романында мафия басшысы өзінің іс-әрекеттері мен саяси байланыстарын жазып, сақтау үшін криптекске ие. Tomb Raider: Anniversary ойынының Wii нұсқасында Лара Крофт белгілі бір механизмдерді іске қосу үшін шешуі керек криптекс жұмбақтары бар. Әр криптекс жұмбағының шешімі оның жанында табылады. Лара жұмбақты көшіргенде, ойыншыға криптекс қайта орналаспастан бұрын шешімді қайта жасау үшін шектеулі диск айналымы беріледі. Қиын жұмбақтарда бір дискты айналдыру бір немесе бірнеше дисктің бір уақытта айналуына себеп болуы мүмкін. 2009 жылғы бірінші тұлғадан атушы "The Conduit" құпия қару қоймаларын ашу үшін шешілетін криптекстерге ұқсас "пирамидалық құлып" жұмбақтарын қамтиды. Олар тікелей үстінде үш толық емес концентрлі сақинасы бар Провиденцияның Көзіне ұқсайды, оларды символдың пирамидасымен қабаттаспайтындай етіп айналдыру керек. Қиын пирамидалық құлыптарда бір сақинаны белгілі бір бағытта айналдыру бір немесе екі сақинаның бір уақытта айналуына әкелуі мүмкін. Британдық комедиялық ойын-шоуы "Taskmaster" 9-шы сериясының 6-шы эпизодында комедияшы Роза Матафео "Егер сіз оны даладан тапсаңыз, ең қуанышты болатын нәрсе" сыйлық санаты үшін криптекс ұсынады.
In Season 4, episode 14 of the TV series Parks and Recreation, Ron helps Ben open a cryptex that Leslie has given him in an elaborate Valentine's Day scavenger hunt. In "The Brothers Grimoire", a second season episode of the American TV series Witches of East End, Dash and Killian inherit a cryptex from their mother. On the NBC American reality series Treasure Hunters, nested cryptex were among the puzzles that challenged contestants, and were used in the finale. In "Phased and Confused", a season 3 episode of the American TV series Eureka, a nearly unbreakable cryptex is the key to a hidden underground bunker. In episode 88 of the South Korean variety show Running Man, the cast members must find clues attached to other staff members to open their cryptex. In "Down the Rabbit Hole", a fourth season episode of the American TV series The Vampire Diaries, depicts a sword with a cryptex under its hilt. In "The Blame Game", a Season 8 episode of the American TV series Castle, one of the puzzles the characters need to solve involves a cryptex. In "Valley of the Wolves", the head of the mafia has a cryptex to store his diary narrating his actions and political connections. The Wii version of Tomb Raider: Anniversary features cryptex puzzles that Lara Croft must solve to activate certain mechanisms. The solution to each cryptex puzzle can be found in its vicinity. When Lara makes a rubbing of the puzzle, the player is given a limited number of disk rotations to reproduce the solution before the cryptex resets. In more difficult puzzles, rotating one disk will cause one or more disks to rotate simultaneously. The 2009 first person shooter The Conduit features hidden "pyramid lock" puzzles that function like cryptexes, which can be solved to open secret weapon caches. They resemble the Eye of Providence with three incomplete concentric rings directly above it that must be rotated such that none of them overlap with the symbol's pyramid. In more difficult pyramid lock puzzles, rotating one ring in a certain direction may cause one or two other rings to rotate simultaneously. In series 9, episode 6 of the British comedy panel game show Taskmaster, comedian Rose Matafeo presents a cryptex as her offering for the prize category "The Thing That, If You Found It In a Field, You'd Be Most Pleased About".
АҚШ-тағы сауда белгісі
Америка Құрама Штаттарында "Cryptex" - Justin Kirk Nevins-тің тіркелген тауар таңбасы болып табылады.
In the United States "Cryptex" is a registered trademark of Justin Kirk Nevins.
Жалпы сілтемелер
Браун, Дэн (2003). "Да Винчи коды", Doubleday. "Da Vinci Declassified", 2006 TLC видеодокументалды фильмі, Дэвид Карр, Дэвид Комтоис және Фрэнки Гласс жазған, түсірген және өндірген. Байандаған: Джефф Фишер.
Brown, Dan (2003). The Da Vinci Code, Doubleday. Da Vinci Declassified, 2006 TLC video documentary, written, directed and produced by David Carr, David Comtois, and Frankie Glass. Narrated by Jeff Fischer.