Алясканың Аниакчак аймағы: Жанұарлар мен жанартаулар мекені

Кіріспе

Аляска аймағы

Region of Alaska

Aniakchak National Monument and Preserve is a U. S. National Monument and National Preserve, consisting of the region around the Aniakchak volcano on the Aleutian Range of south western Alaska. It has erupted at least 40 times over the last 10,000 years. There are no permanent facilities in the monument and the NPS does not require visitor registration. Visitor services are provided by the interagency King Salmon Visitor Center in King Salmon, Alaska, shared with Lake Clark National Park, Katmai National Park and Preserve, and other National Park Service and U. S. Fish and Wildlife Service units and Alaska local and state agencies. The monument adjoins the Alaska Peninsula National Wildlife Refuge on its northeast and southwest sides. Monument lands amount to , and preserve lands
The national monument is centered on the 6 mile (10 km) diameter crater of ancient Mount Aniakchak, which was destroyed and the resulting crater formed during a caldera collapse event about 3,700 years ago. The original mountain, about 7000 feet (2134 m) tall, collapsed into its magma chamber, leaving an approximate 3,300 feet (1006 m) deep summit crater. (The elevation of the high point on the crater rim, Aniakchak Peak, is approximately 4,380 feet. The elevation of the low point of the caldera floor, at the mouth of Surprise Lake and the beginning of the Aniakchak River, is approximately 1,055 feet.) The monument and surrounding preserve include the volcanic feature, the wild Aniakchak River, the Bristol Bay coastal habitat, and portions of the coast of the Pacific Ocean. Prominent features within Aniakchak crater include Surprise Lake and the Gates (the cleft in the caldera rim through which the Aniakchak River flows from Surprise lake to the Pacific Ocean) and Vent Mountain. The Aniakchak River flows 30 miles to Aniakchak Bay on the coast and can be navigated by inflatable raft or kayak. Upper stretches of the river drop as much as 75 feet per mile and narrow to as little as 15 feet. Lower sections widen into meandering oxbows at sections within view of Cape Horn.

Анякчак ұлттық ескерткіші және қорығы – АҚШ-тың ұлттық ескерткіші және ұлттық қорығы, Алясканың оңтүстік-батысындағы Алеут тау жотасындағы Анякчак жанартауының айналасындағы аймақтан тұрады. Соңғы 10 мың жылда кемінде 40 рет атқылаған. Ескерткіште тұрақты құрылыстар жоқ және Ұлттық парктер қызметі (NPS) келушілерді тіркеуді талап етпейді. Келушілерге қызметтерді Аляскадағы Кинг-Салмон қаласындағы агенттіктер аралық Кинг-Салмон келушілер орталығы көрсетеді, ол Кларк көлі ұлттық паркі, Катмай ұлттық паркі және қорығы, сондай-ақ Ұлттық парктер қызметі мен АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметінің басқа да бөлімшелерімен және Алясканың жергілікті және мемлекеттік органдарымен бірлесіп жұмыс істейді. Ескерткіш солтүстік-шығысы мен оңтүстік-батысынан Аляска түбегі ұлттық жануарлар қорығымен шектеседі. Ескерткіш және қорық жерлерінің ауданы құрайды.

Ұлттық ескерткіш ежелгі Анякчак тауының 6 миль (10 км) диаметрлі кратерінің төңіресінде орналасқан, ол шамамен 3700 жыл бұрын кальдераның күйреуі кезінде жойылған. Бастапқы биіктігі 2134 метр болатын тау магмалық камерасына құлап, шамамен 1006 метр тереңдіктегі кратерді қалдырған. (Кратер жиегіндегі ең биік нүкте – Анякчак шыңы, шамамен 1300 метр биіктікте орналасқан. Кальдера ең төменгі нүктесінің биіктігі, Сюрприз көлінің сағасы мен Анякчак өзенінің бастауында шамамен 322 метрді құрайды.) Ескерткіш пен оны қоршаған қорыққа жанартаулық белсенділік, табиғи Анякчак өзені, Бристоль шығанағының жағалауындағы мекендеу ортасы және Тынық мұхитының жағалауының бір бөлігі кіреді. Анякчак кратеріндегі ерекше нысандарға Сюрприз көлі, Гейтс (кальдера жиегіндегі жарық, арқылы Анякчак өзені Сюрприз көлінен Тынық мұхитына ағып шығады) және Вент тауы жатады. Анякчак өзені жағалаудағы Анякчак шығанағына дейін 48 километрге ағып, үрмелі салмен немесе каякпен жүзуге қолайлы. Өзеннің жоғарғы бөліктері бір мильге 23 метрге дейін төмендеп, кейбір жерлерде 4,5 метрге дейін тарылады. Төменгі бөліктері Хорн мүйісінен көрінетін жерлерде иректерге толы болып кетеді.

Геология

Ескерткіш және қорық төрт негізгі физиографиялық аймақты қамтиды. Ескерткіш Алеут таулары мен Анякчак кратерінің төңірегінде орналасқан. Жанартаудың кальдерасы белсенді жанартаулық және геотермальдық ландшафтымен және Анякчак өзенінің бастауы – Сюрприз көлімен ерекшеленеді. Таулардан бастау алатын өзен аңғарлары мұздықтардың әсерінен өзгерген. Жағалау аймағы 84 шақырымға (52 миль) созылып, жарым аралының оңтүстік-шығыс жағында Тынық мұхитымен шектеседі. Жағалау және таулық мекен орталарын қамтитын Анякчак түрлі-түрлі өсімдіктер мен жануарларға мекен. Ірі құрлық жануарларына карибу, Аляска лосі, қоңыр аюлар, қасқырлар мен құндызшалар жатады. Теңіз сүтқоректілеріне порттық тюлендер, теңіз арыстандары және теңіз суыры жатады. 1931 жылғы Вент тауындағы жанартаудың атқылауы жанартау маңындағы өсімдіктер қауымдастығын бұзған, қазір олар қалпына келіп, ғылыми зерттеулерге арналған нысан болып табылады.

Тарих

Анякчак аймағының тарихы Ұлттық саябақтар қызметінің қаржыландыруымен жүргізілген соңғы археологиялық зерттеулердің нәтижесінде ғана ашыла бастады. Бүгінгі күні жергілікті тұрғындар өздерін алеуттардың ұрпақтары санайды, бірақ тіл білімі саласындағы зерттеулер олардың жарты аралдағы юпик халқының тегінен шыққан, ұқсас аталатын алутиқтармен байланысты екенін көрсетеді. Қазіргі таңда алутиқ тілінде сөйлейтін адамдардың бұл аймаққа алғаш рет қашан келгеніне қатысты нақты мәліметтер жоқ. Археологиялық деректер Алясканың орталық жарты аралының көп рет жаулап алынып, тасталып, қайтадан қоныстанғандығын көрсетеді, бұл, мүмкін, қайталап болатын қатысты вулканизм мен одан кейінгі экологиялық процестерге байланысты болуы мүмкін. Анякчак жанартауының 3700 жыл бұрын атқанға дейін осы аймақта қандай адамдар өмір сүргені туралы ештеңе белгісіз. Аниакчак аймағында адамдардың қоныстанғандығына дәлелдер жеткілікті болғандықтан, кальдераның атқанға дейін бұл аймақта адамдар болмаған деген тұжырымға келгеніміз дұрыс емес. Дегенмен, жарылыс ландшафтті түбегейлі өзгертті және адам қызметінің алғашқы дәлелдерін жанартау күлінің көп метрлік қабаттарының астына көміп тастады. Кальдераға жақын жерлер мыңдаған жылдар бойында көбінесе адамдар қоныстанбаған, Тынық мұхитының жағалауы шамамен 2000 жыл бұрын, ал Мешик өзенінің алабы шамамен 1700 жыл бұрын қайтадан қоныстанды. Бұл қоныстанғандардың мәдени байланыстары әлі анықталған жоқ, бірақ әртүрлі адамдар әртүрлі уақытта бұл аймаққа көшіп келген болуы мүмкін. Ресейдің Алясканы зерттеуі 18 ғасырдың ортасында басталды, ал тері саудагерлері жағалауда кездесетін теңіз суырының пайдасын алу үшін көп ұзамай келді. Саудагерлер мен жергілікті аңшылар Алеут түбегінің екі жағында да теңіз суырын аулады. Аниачак аймағы туралы алғашқы жазба 1827 жылғы атласта кездеседі, онда «Baie Amah chak» және «Cap Kumlik» деп көрсетілген. 1831 жылы Ресей теңіз флоты бұл аймақты картаға түсірді және 1840 жылдары тағы екі экспедиция жүргізді. Бұл аймақ 19 ғасырдың қалған бөлігінде көбінесе игерілмеген, тек сәттілік әкелмеген бірнеше тері аулаушылар болды. Барретт Виллоубидің «Saturday Evening Post» газетінде жарияланған «Алясканың Ай кратерлері» атты мақаласында Хаббардтың Анякчак пен жақын орналасқан Вениаминов тауына жасаған экспедициясы туралы толыққанды мәліметтер келтірілген. Ұлттық саябақтар қызметінің директоры Хорас М. Олбрайт және оның сол кездегі көмекшісі Арно Б. Камерер осы мақалаларды оқып, ежелгіліктер туралы заңға сәйкес ұлттық ескерткіш жариялау үшін құжаттарды дайындауды бастады. Ұсынылған шекараны АҚШ Геологиялық қызметінің (USGS) әлеуетті мұнай көздері деп санайтын аймақтарды алып тастау үшін өзгерткеннен кейін, ұсынылған ескерткіш басқа федералдық және аумақтық агенттіктерге пікір алу үшін жіберілді. Ескерткішке қарсы ешқандай наразылық болмаса да, оны құруға күшті итермелеу болған жоқ, сондықтан Анякчак жобасы Катмай ұлттық ескерткішін кеңейту туралы шешімге орай тоқтатылды. Ұлттық демалыс аймағын құру туралы ұсыныс ұлттық ескерткіш мәртебесі спорттық аң аулауға тыйым салатын болса деген алаңдаушылыққа жауап ретінде жасалды. 1977 жылы ұсынылған Алясканың ұлттық мүдделерді қорғау туралы заң (ANILCA) бұл мәселені шешу үшін кальдераның төңірегіндегі ауданда ұлттық ескерткіш құруды және спорттық аң аулауға рұқсат беретін іргелес аудандарда ұлттық қорық құруды ұсынды. 1978 жылдың соңына қарай заң жобасы Конгресте тоқтап қалды. Жерді бөлу мерзімі жақындағандықтан, президент Джимми Картер әрекет етуге мәжбүр болды. Анякчак ұлттық ескерткіші 1978 жылдың 1 желтоқсанында Картердің ежелгіліктер туралы заң бойынша өкілеттігін пайдаланып жарияланды. Ескерткіш кальдера мен жағалау арасындағы аумақты қоспағанда, барлық жерді қамтыды. 1980 жылы Алясканың ұлттық мүдделерді қорғау туралы заң (ANILCA) қабылданды, бұл бірлікті түбектің оңтүстік жағындағы жағалауға дейін созылған үлкен ұлттық қорықпен қоршалған ұлттық ескерткіш ретінде бекітті. Ескерткіште жергілікті тұрғындар көптеген аудандарда аң аулауға рұқсат берілген, ал қорықта аң аулау және спорттық аң аулауға рұқсат беріледі. 1989 жылы «Эксон Валдез» мұнай тасымалдау кемесінің апаттан зардап шегуі Анякчак жағалауына мұнайдың таралуына әкелді. Мұнайдың төгілуі 24 наурызда болды, бірақ мұнай қорықтың жағалауына 2 шілдеде ғана жетті. 109 шақырымдық жағалаудың үштен екі бөлігі майға ластанды, бірақ ауыр емес. Тазалау жұмыстары 1989 жылдан 1990 жылға дейін жалғасты. Анякчак АҚШ-тағы барлық ашық ұлттық саябақтардың ішінде ең аз келушілерге ие. Аймаққа кіретін адамдардың саны, әрине, жоғары, себебі тіршілік ету үшін аң аулау саясаты аң аулаушыларды есепке алмайды, сондай-ақ қорықта коммерциялық пайдалануға рұқсаттары бар бірнеше коммерциялық аң аулау жетекшілері бар. Ұлттық саябақтар қызметі Анякчакқа Катмай ұлттық саябағы арқылы басшылық етеді және оның басшысы басқарады.

The prehistory of the Aniakchak area is only beginning to come to light as a result of recent archaeological surveys funded by the National Park Service. Present day native residents consider themselves to be of Aleut ancestry, but linguistic studies indicate that they are related to the similarly named Alutiiq people of Peninsula Yup'ik ancestry. Currently, there is no evidence to suggest when Alutiiq speaking people first arrived in the region. Archaeological data reveal that the entire central Alaska Peninsula was occupied, abandoned, and re colonized numerous times, perhaps in response to recurrent catastrophic volcanism and subsequent processes of ecological succession. Nothing is known of the people who lived in the area prior to the 3,700 BP eruption of the Aniakchak volcano. Because there is ample evidence for human habitation in areas nearby, prior to the caldera forming eruption, it is unlikely that the Aniakchak region was uninhabited. However, the eruption fundamentally altered the landscape, and likely buried the pre eruption evidence for human activity under many meters of volcanic debris. Lands nearest the caldera were largely uninhabited for millennia: the Pacific Coast was re colonized by approximately 2000 years ago while the Meshik River drainage was re colonized approximately 1700 years ago. The cultural affiliations of these colonists have not yet been determined, however it is likely that different people moved into the area at different times. Russian exploration of Alaska began in the mid 18th century, with fur traders arriving shortly afterwards to take advantage of the sea otters that populated the coast. Traders and native trappers took sea otters along both sides of the Aleutian peninsula. The first recorded mention of the Aniachak region appears in an 1827 atlas, which notes "Baie Amah chak" and "Cap Kumlik." In 1831 the cast was mapped by the Russian Navy and followed up by two more expeditions in the 1840s. The region was mostly avoided through the rest of the 19th century, apart from a few fur trappers who did not prosper. A follow up article by Barrett Willoughby in the Saturday Evening Post entitled "The Moon Craters of Alaska" discussed Hubbard's expedition to Aniakchak and nearby Mount Veniaminof in greater detail. National Park Service director Horace M. Albright and his then assistant Arno B. Cammerer saw the stories and started preparation of documents to proclaim a national monument under the Antiquities Act. After the proposed boundary was altered to exclude regions thought by the USGS to be potential oil sources, the proposed monument was circulated among other federal and territorial agencies for comment. Although there was no particular objection to the monument, there was no strong push for the designation, and the Aniakchak project was shunted aside in favor of a proclamation expanding Katmai National Monument. The proposal for a national recreation area was in part a response to concerns that national monument designation would prohibit sport hunting. An early version of the Alaska National Interest Lands Conservation Act (ANILCA), introduced in 1977, addressed the hunting issue by proposing a national monument in the core of the area around the caldera and a national preserve, which would allow sport hunting, in adjacent areas. By late 1978 the bill had become stalled in Congress. With a deadline approaching for the disposition of the lands, President Jimmy Carter was compelled to act. Aniakchak National Monument was proclaimed on December 1, 1978, by Carter using his authority under the Antiquities Act. The monument covered , excluding the area between the caldera and the coast. In 1980 the Alaska National Interest Lands Conservation Act (ANILCA) was finally passed, establishing the unit as a national monument surrounded by a larger national preserve that extended to the coast on the south side of the peninsula. The monument allows subsistence hunting by local residents in most areas and the preserve allows both subsistence and sport hunting. In 1989 the Exxon Valdez oil spill brought oil contamination to the Aniakchak coast. The spill took place on March 24, but oil did not reach the coast of the preserve until July 2. Roughly two thirds of the 68 mile (109 km) of coast were oiled, but not heavily. Cleanup continued from 1989 into 1990. Aniakchak has the lowest visitor total of any publicly open national park unit in the United States. The number of people actually entering the area is certainly higher, the result of subsistence hunting policies which do not count subsistence hunters, and a few commercial hunting guides hold commercial use permits in the preserve. The National Park Service manages Aniakchak through Katmai National Park and its superintendent.

Тарихи ғимараттар

Анякчак шығанағының тарихи ландшафт аймағы, сондай-ақ Анякчак шығанағының үй шұңқырлары деп белгілі, Анякчак кратерінен Анякчак шығанағына дейін Анякчак өзенін қоршап жатыр. Ол 1997 жылы Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді. Аймаққа өзен сағасындағы бұрынғы Колумбия өзені қаптаушылар қауымдастығының үйі және айналасындағы жерлер кіреді, барлығы 10 маңызды мүлік. Аймақта жүргізілген археологиялық зерттеулер соңғы 2000 жыл бойындағы жергілікті халықтың қоныстанғанын көрсетті.