Кіріспе

Сицилияның солтүстік жағалауындағы белсенді жанартау аралы, Италия.

Вулкано немесе Вулкан – Тиррен теңізінде, Сицилияның солтүстігінде және жеті Эол аралдарының ең оңтүстік шетінде орналасқан Италияға қарасты шағын жанартау аралы. Арал жанартаулық активтігімен әйгілі және Италиядағы су астындағы емес, төрт белсенді жанартаудың бірін қамтитын бірнеше жанартаулық кальдераларды қамтиды. "Вулкан" сөзі, ағылшын тілінде де, бірнеше еуропалық тілдерде де осы аралдың атынан шыққан, себебі римдіктер бұл кішкентай аралды от құдайы Вулканның қызыл жалына байланыстырған. 2021 жылдың қараша айында жанартау активтігінің және газдардың күшеюіне байланысты аралдың портынан 150 адам эвакуацияланды; ал 2021 жылдың қазан айында жанартау параметрлеріндегі бірнеше маңызды өзгерістерден кейін сарғыш дабыл жарияланды.

География

Вулкан Сицилияның солтүстігінде шамамен орналасқан және ұзындығы шамамен, ені шамамен құрайды. Аралдың ауданы шамамен және теңіз деңгейінен жоғары көтеріледі. Арал солтүстікке қарай Липариден шамамен ені бар бұғазбен бөлінеді және әкімшілік тұрғыдан Липари коммунасының құрамына кіреді. 2019 жылғы мәлімет бойынша, Вулканода 450 тұрғын болды, бұл 2011 жылғы 953 тұрғыннан азайған. Халықтың көп бөлігі аралдың солтүстік жағындағы Вулкано Портода тұрады, ал Вулкано Пиано және Вулканеллода екінші халық шоғырланған жерлер бар.

Микробиология

Вулкан аралында жанартаулық қызмет болғандықтан, осы жерде термофилдер мен гипертермофилдер табылады. Гипертермофильді архея Pyrococcus furiosus алғаш рет осы аралдың шөгінділерінен бөліп алынғанда сипатталды.

Классикалық кезең

Ежелгі гректер бұл аралды Терезия (Θηρασία) және Термесса (Θέρμεσσα, жылу көзі) деп атаған. Олардың мифтерінде бұл арал олимпиялық құдай Гефесттің, теміршілердің қамқоршысы, жеке құю шеберханасы ретінде бейнеленген. Олардың мифтерінде оның Этна мен Олимптегі тағы екі шеберханасы туралы да айтылған. Страбон Термессаны Гефесттің қасиетті жері (ἱερὰ Ἡφαίστου) деп еске алады, бірақ бұл аралдың үшінші аты ма, әлде тек сипаттамасы ма, әлі белгісіз. Сол сияқты, римдіктер Вулканды өздерінің құдайы Вулканның шеберханасының мұржасы деп есептегендіктен, аралды оның құрметіне атады. Рим мифтерінде арал оның мезгіл-мезгіл күл мен тозаңды тазалауы арқасында өскендігі айтылады. Сондай-ақ, күлдің жарылысына дейін немесе одан кейін болған жер сілкіністерін Вулканның Марс құдайының әскері үшін қару жасауымен байланыстырған. Римдіктер аралды негізінен шикізат алу, ағаш жинау және алюмин мен күкірт өндіру үшін пайдаланған. Осы қызметтер 19 ғасырдың соңына дейін аралдағы басты қызметтер болып келді.

Орта ғасырлар

Бұл таудың тұңғыш рет 13 ғасырда басылғаны туралы мәліметтер бар. Доминикандық монах Буршард Сион тауынан өз саяхатын баяндағанда, Сицилия арқылы қайта оралу жолын айтады, бұл шамамен 1284 жылы болған. Вулканода ол "қолдары мен аяқтарымен иықтап" шыңға көтерілген. Оның көтерілуінің шындыққа жақын екенін айтуға болады, себебі ол ландшафт пен табиғатты байқаулары туралы егжей-тегжейлі мәлімет береді, мысалы, фумарольдерді немесе кратердің диаметрін сипаттайды. Вулкано аралы және Эол аралдары Исидор Севильскийге, Галлия епископы Аркульфке, ол ирландиялық Адомнанға (680 жылға дейін) немесе Бартоломей Англикусқа белгілі болған. Олар Жерорта теңізі географиясы туралы ортағасырлық білімнің құрамдас бөлігі, бірақ олардың ешқайсысы Вулкан туралы өз еркімен жазған жоқ. Вулкан Людольф фон Судхаймның саяхат есебінде де (шамамен 1350 жыл) айтылады, бірақ ол оған көтерілуге батыл болмағанын мәлімдейді. Буршард Сион тауынан айырмашылығы, Людольф кратерде тозаққа кіретін қақпаны табамын деп күткен. Провансальдық рыцарь Антуан де Ла Сале 1406 жылы аралға сапар жасағанын айтады. Оның мәтіні – Анжу герцогы Рене I-нің ұлы, Калабриялық Иоанн үшін дидактикалық оқулық.

Қазіргі заман

1860 жылы Бурбон әулетінің билігі құлағаннан кейін, шотландтық өнеркәсіпші және қайырымды Джеймс Стивенсон аралдың солтүстік бөлігін сатып алды. Одан кейін ол вилла салып, жергілікті кен орындарын қайта ашты және Малмси шарабын жасау үшін жүзімдіктер отырғызды. Стивенсон 1888 жылы аралдағы соңғы үлкен жарылысқа дейін Вулканода тұрды. Бұл жарылыс шамамен екі жылға созылды, осы уақытқа дейін Стивенсон барлық мүлкін жергілікті тұрғындарға сатты. Ол ешқашан аралға қайтып оралмады. Оның вилласы бүгінгі күнге дейін сақталған.

Танымал мәдениетте

Бұл аралдың құрметіне астероид 4464 Вулкан деп аталған. Америкалық адвокат және жазушы Ричард Пол Роу Уильям Шекспирдің "Дауыл" пьесасының оқиғасы Америкадағы Бермуда туралы есептерге негізделгенінен гөрі, Вулкан аралында өтеді деп санайды, себебі пьесадағы дауыл Бермудадағы дауылдарға емес, Вулкан аралындағы жағдайға ұқсас. "JoJo's Bizarre Adventure: Battle Tendency" анимесінде Джозеф Джоэстар Вулканоға Ripple энергиясын кездейсоқ жіберіп алады, нәтижесінде вулкан атқылап, Карсты космосқа ұшырып жібереді.