Екінші дүниежүзілік соғыстағы 17 фунттық атқыш қару

Кіріспе

Танкіге қарсы және танк қаруы

Ordnance Quick Firing 17 pounder (немесе 17 pdr) – Ұлыбритания Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жасаған 76,2 мм (3 дюйм) қару. Ол жеке тірегінде танкке қарсы қару ретінде, сондай-ақ бірнеше британдық танктерді жабдықтау үшін қолданылды. APDS снарядымен қолданылғанда, ол неміс танктерінің ең қалың бронясын бұзуға қабілетті болды. Бұл қару британдық қызметтегі кейбір шетелдік техниканы жаңарту үшін пайдаланылды, әсіресе АҚШ-тың M4 Sherman танкысының Sherman Firefly нұсқасын жасау үшін, бұл британдық танк бөлімшелеріне неміс әріптестерімен тең күшпен шайқасуға мүмкіндік берді. Танкке қарсы қызметте соғыс аяқталғаннан кейін ол 120 мм BAT зеңбірекпен ауыстырылды. Танк қаруы ретінде оны 84 мм 20 фунттық қару алмастырды.

Қаруларды әзірлеу

QF 6 фунттық зеңбірек әскери қызметке түсер алдында, британдықтар неміс танктерінің бронясы күшейе түскендіктен, оның көп ұзамай тиімсіз болады деп болжады. 1940 жылдың соңында орын алмастыратын жаңа үлгінің жобасы басталды және 1941 жылдың соңына қарай негізінен аяқталды. 1942 жылдың көктемінде прототиптік өндіріс желісі құрылды, ал 1943 жылдың басында Солтүстік Африка кампаниясында Tiger I танктері пайда болғаннан кейін, осы жаңа қатерге қарсы тұруға көмектесу үшін алғашқы 100 прототиптік 17 фунттық танкке қарсы зеңбіректер жөнелтілді. Асығыс болғандықтан, олар тиісті шассилер дайын болмастан жіберілді, сондықтан зеңбіректерді 25 фунттық гаубицалардың шассилеріне орнатуға тура келді. Бұл алғашқы қарулар 17/25 фунт деп аталды және "Фазан" кодировкалық аты берілді. Олар алғаш рет 1943 жылдың ақпан айында қолданысқа түсті. Толыққанды дамыған 17 фунттық зеңбіректер 1943 жылы өндіріске түсті және алғаш рет Италия кампаниясында қолданылды. Олар майдандағы ең тиімді қарулардың біріне айналды, шассиде де, танкте де қолданылды. 17 фунттық танкке қарсы зеңбіректер Кореяда танктерге қарсы және бункерлік бекіністерге қарсы қолданылды. Кореядан кейін, танк ролінде пушканың орнын 84 мм калибрлі Ordnance QF 20 фунт, ал танкке қарсы ролінде BAT, MOBAT және 120 мм L6 WOMBAT сериялы кері соққысы жоқ мылтықтар басты.

Танкілер мен әуеде ұшуға арналған автокөліктерге бейімдеу

17 фунттық зеңбірек барлық одақтас әскерлердегі бронебойғыш зеңбіректердің бәрінен де жақсы жұмыс істеді және түрлі танк шассилеріне жылдам бейімделді. Дегенмен, көптеген танктардың мұнара сақиналарының шектеулі өлшемдеріне байланысты олар мұндай үлкен зеңбіректі тасымалдауға қабілетсіз болды. 17 фунттық зеңбірекпен қаруланған крейсерлік танкты жасау қажеттігі туындағаннан кейін A29 британдық танк спецификациясы жасалды. A29 жобасы сәтті аяқталмаса да, 1943 жылы A30 спецификациясы өндіріске түсті. A30 спецификациясы салмақты азайтып, конструкциялық ыңғайлылық үшін «Кромвель» танк компоненттерін пайдалануға мүмкіндік берді. Нәтижесінде пайда болған «Крейсер Марк VIII Челленджер» танкының корпусы ұзын, мұнарасы кең болды, бұл 17 фунттық зеңбіректі орнатуға және үлкен оқ-дәрілерге байланысты екінші зарядтаушыға орын жасауға мүмкіндік берді. Алайда, танктарды жасау көп уақыт алды, сондықтан олардың көп бөлігі одақтастардың Нормандияға түсуінен бұрын аяқталмады. «Челленджер» танкын жасап дамыту барысында британдықтар АҚШ-тан жеткізілген «M4 Шерман» танктарын 17 фунттық зеңбірек орнату үшін қайта жабдықтады. Бұл жеткілікті мөлшерде жасалып, «D күніне» дейін «Шерман Firefly» ретінде қолданысқа енгізілді. Зеңбірек – «Firefly MkIV» үшін арнайы жасалған, өзгертілген конструкция болды. Әдеттегі тік жылғалы тұтқасы оқ тиеуді қиын еткендіктен, жаңа көлденең жылғалы тұтқа жасалды. Радио құрылғысын орнату үшін мұнараның артқы бөлігіне қосымша жәшік дәнекерленді, ол тұтқа мен кері итеру механизміне орын беру үшін жылжытылды. 6 фунттық зеңбірек негізінде жаңа кері итеру механизмі жасалды және зеңбірек трубкасының тірегімен жанасатын қалың бөлігі жаңа кері итеру жүйесімен сәйкес ету үшін ұзартылды. «Лулворттағы» алғашқы «Шерман» орнатылымында кері итеру жүйесі болмаған қатты конструкция болды. «Челленджер» танкының өндірісі 200-ге жуық данамен тоқтатылды, ал 2200–2400 «Шерман I» және «V» танктары «Firefly» ретінде қайта жабдықталды (мәліметтер әртүрлі) және Италияда және Солтүстік-Батыс Еуропадағы «Шерман» полктеріне жіберілді. «Челленджерлер» «Кромвель» полктерімен бірге орналастырылды. Британдықтар АҚШ-та шығарылған «M10» танктерді де өзгертіп, 3 дюймдік (76 мм) «M7» зеңбірегін 17 фунттық зеңбірекпен алмастырды; нәтижесінде шыққан көліктер «17pdr SP Achilles» немесе жай ғана «17 pdr M10C» деп аталды. Бұл өздігінен жүретін артиллериялық құрал ретінде Корольдік артиллерияда қызмет етті. 17 фунттық зеңбірек австралиялық «Sentinel» танкысында да сәтті сынақтан өтті, бірақ бұл зеңбірекпен жабдықталған «Sentinel» австралиялық армияда қызмет етпеді. 17pdr-ді «Кромвель» шассиіне «Челленджер» сияқты қиындықтар тудырмай орнатуға жасалған тыраштан «Комет» танкы пайда болды. Алайда, «Комет» 17 фунттық зеңбіректі орнатуға қабілетсіз болды. 75 мм жоғары жылдамдықты зеңбірек жобасы қайта жандандырылып, 17 фунттық зеңбірек трубкасының қысқартылған нұсқасын және 3 дюймдік 30 cwt әуе шабуылына қарсы зеңбіректің патронымен үйлесетін 17 фунттық зеңбірек снарядтарын пайдалану үшін қайта құрылды. Көбінесе 17 фунттық зеңбірекпен шатастырылатын 77 мм HV – мүлдем бөлек қару болды және тек «Комет» танкысында қолданылды. Соғыс аяқталысымен 17 фунттық зеңбірек жаңа «Centurion» танкына орнатылды, ол бастапқыда «ауыр крейсерлік» танк ретінде белгіленді, бірақ 1949 жылы 20 фунттық зеңбірекпен алмастырылды. «Centurion» 17 фунттық зеңбірек негізінде жасалған алғашқы танк болды. АҚШ армиясы 17 фунттық зеңбіректі қолданбады. Зеңбірек оларға ұсынылып, сынақтан өткізілсе де, олар 76 мм «M1» зеңбірегімен қалуды жөн көрді. АҚШ әскерлері 1945 жылдың наурыз айында «Firefly» танктарын қайта жабдықтауды сұрады және 18 дана қайта жабдықталды, бірақ соғыс олар Ұлыбританиядан жөнелтілгенге дейін аяқталды.

The 17 pounder outperformed all other Allied armour piercing guns, and was quickly adapted for use on various tank chassis. However, few tanks were capable of carrying such a large gun due to the size limitations of their turret rings. A new British tank specification, A29, was produced to meet the need for a 17 pounder armed cruiser tank. While the A29 was eventually cancelled without a successful design being produced, an amended specification, A30, reached production in 1943. The A30 specification reduced weight and enabled the use of Cromwell tank components as a design expedient. The resulting Cruiser Mark VIII Challenger had a longer hull and provided a larger turret, allowing the 17 pounder to be mounted along with space for a second loader, thought to be required for the gun's larger ammunition. However, production of the tank took time and few could be completed before the allied invasion of Normandy. While developing the Challenger tank, the British devised a conversion for their US supplied M4 Sherman tanks to mount the 17 pounder. This was applied in sufficient numbers to put them into service in time for D Day as the Sherman Firefly. The gun was a modified design that was produced specifically for the Firefly, the MkIV. A new horizontal sliding breech was designed as the usual vertical sliding breech of the Mks I and II made loading very difficult. An additional box was welded to the back of the turret to take the radio, which was moved to allow for the breech and its recoil. A new recoil mechanism, based on the 6 pounder design, was developed and the thicker section of the gun barrel in contact with the cradle was lengthened to match the new recoil system. The original experimental Sherman mounting at Lulworth was actually rigid with no recoil system. Production of the Challenger was cancelled with only about 200 built, and 2,200 2,400 Sherman Is and Vs were converted as Fireflies (sources vary) and deployed in Sherman regiments Italy and NW Europe. The Challengers were deployed with Cromwell regiments. The British also converted some of their US produced M10 tank destroyers, replacing the 3 inch (76 mm) M7 gun with the 17 pounder; the resulting vehicles were called 17pdr SP Achilles or just 17 pdr M10C. These served with Royal Artillery as self propelled guns. The 17 pounder was also successfully trialled on the Australian designed Sentinel tank, though no Sentinels equipped with this gun entered service with the Australian Army. Efforts to fit the 17pdr on a Cromwell chassis in a better manner than the ungainly Challenger resulted in the Comet tank. However the Comet could still not take the 17pdr. The 75mm High Velocity Gun project was resurrected and redesigned to use a shortened version of the 17pdr barrel and the 17pdr projectiles mated to the cartridge of the 3 inch 30cwt anti aircraft gun. While often confused with the 17pdr, the 77mm HV, was an entirely separate weapon and was only used on the Comet. As the war came to a close, the 17 pdr was fitted to the new Centurion tank, then designated as a "heavy cruiser" tank until ultimately being replaced by the 20 pounder in 1949. The Centurion was the first tank designed around the 17pdr gun. The United States Army did not use the 17 pdr. Although the gun was offered to them and tested, they chose to stick with their 76 mm gun M1. US forces did however request some Firefly conversions in March 1945 and as many as 18 were converted but the war ended before they were shipped from the UK.

77 мм HV

Британдықтар танк жобаларына, әсіресе Кромвель крейсерлік танкісіне, сыятындай кішкентай қару жасау жұмысын бастады. Ол АҚШ-тың 75 мм снарядтарын (бронебойғыш және жарылғыш) бұрынғы 6 фунттық қаруға қарағанда жоғары жылдамдықпен атуға арналған, осылайша броняны тесіп өту қабілетін төмендетпеу үшін, оны 75 мм екі мақсатты қарумен алмастыру жоспарланды. Жаңа 50 калибрлі ұзын стволды қару, Викерс HV 75 мм деп аталды, ол мойын қысқартылған 3 дюймдік (76,2 мм) 20 центнерлік зениттік қарудың патронына бекітілген 75 мм снарядын атты. Үлкен 3 дюймдік патрон, стандартты 75 мм снарядтарға қарағанда күштірек итергіш зарядты қамтамасыз етті. 75 мм HV үміттендірерлік қару болғанымен, ол Кромвель танкы үшін тым үлкен болып шықты, нәтижесінде ол басқа британдық танктерде қолданылатын стандартты QF 75 мм қаруымен жабдықталды. Бұл айырмашылықты ескере отырып, танк эскадрильялары 17 фунттық қарумен жабдықталған Challenger және Sherman Firefly танктерімен біріктірілді. Кромвельдің ізбасары, Comet, жобалау кезеңінде болғанда, 75 мм HV тұжырымы 17 фунттық қару сияқты бірдей снарядтарды, бірақ қысқартылған 17 фунттық ствол арқылы, 3 дюймдік патронды стандартты 3 дюймдік құлыптан ату үшін қайта жаңартылды. Бұл, көптеген танктерде 17 фунттық құлыптың ұзындығы мен кері соққысы үшін жеткілікті орын болмағандықтан, танктерде пайдалануды жеңілдетті. Сонымен қатар, кіші 3 дюймдік патрондарды танктың тар ішкі кеңістігінде сақтау және тасымалдау оңайырақ болды. Бұл жаңа қарудың оқ-дәрісі 17 фунттық қарумен алмастырылмайтын болды және оқ-дәрімен жабдықтауда шатасуды болдырмау үшін 77 мм HV деп аталды, мұндағы "HV" – жоғары жылдамдықты білдіреді, бірақ оның калибрі 17 фунттық қарудың 76,2 мм калибрімен бірдей болды.

Танкіге қарсы қару

17 фунттық қару өз алдыңғысына қарағанда әлдеқайда іріктеулі және ауыр болды. Сондықтан, оны Morris Quad, M3 Half track немесе Crusader сияқты артиллериялық трактормен сүйреуге тура келді, себебі қару экипажы оны өз күштерімен жылжыта алмайтын, әсіресе қиын жерде. Жұмсақ топырақта атыс салғаннан кейін, 17 фунттық қарудың кері соққысынан тіреуіш қанаттары топыраққа көміліп, оны жиі жерден шығару қажет болатын. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол Ұлыбритания Рейні армиясының (BAOR) Корольдік артиллериясының танкке қарсы бөлімшелеріне M3 Half Track көлігімен берілді. 1951 жылы Корольдік артиллерияның танкке қарсы бөлімшелері таратылғаннан кейін, ол BAOR-дағы (бір батальонға алтыдан) жаяу әскер батальондарына Оксфорд тректі тасымалдаушымен сүйретіліп берілді. Кейіннен ол 120 мм-лік БАТ реактивтік танкке қарсы қарумен алмастырылды.

Фазандық тасымалдау

17/25 фунттық артиллериялық қару ретінде де белгілі, «Фезант» деп аталған уақытша шешім 17 фунттық зеңбіректі 25 фунттық шассидің өңделген нұсқасына орнатты. Бұл зеңбірекке оның жеке шассисі дайын болмас бұрын қолдануға беруге мүмкіндік берді.

Таяу Шығыс

Таяу Шығыста соғыстан кейінгі алғашқы кезеңде Транс-Иордания, Египет, Сирия және Ирактың араб ұлттық әскерлері негізінен британдық өндіріс артиллериясын, соның ішінде сүйретілетін 17 фунттық зеңбіректерді қолданды. Израильдіктер тәуелсіздік соғысында арабтардан тартып алған 17 фунттық зеңбіректерді пайдаланды.