Кіріспе
Värttinä – фин фольклорлық музыка тобы, 1983 жылы Финляндияның оңтүстік-шығыс аймағындағы Карелиядағы Рээккылэ ауылында Сари мен Мари Каасиненнің жобасы ретінде құрылған. Осы уақытқа дейін топта көптеген өзгерістер болды. Värttinä 1991 жылы шыққан Oi Dai альбомымен танымал болды. 2009 жылғы мәлімет бойынша, топ үш жетекші әйел вокалисінен және үш акустикалық музыканттан тұрады. Вокалистер фин тілінің карель диалектісінде ән айтады. 2005 жылдың тамызында Värttinä Хельсинкидегі Finnvox студиясында Miero атты оныншы студиялық альбомын жазды. Альбом Финляндияда 2006 жылдың 25 қаңтарында, ал әлем бойынша 2006 жылдың 30 қаңтарында жарық көрді. 2006 жылы Värttinä Värttinä Archive Live DVD-ін шығарды, онда олардың 20 жылдық мерекелік концертінен және басқа да жаңа және архивтік материалдар кірді. Värttinä белгілі үнді композиторы А. Р. Рахманмен бірлесіп, 2006 жылы Торонтода және 2007 жылы Лондонда қойылған "Сақиналардың иесі" атты театрлық қойылымына музыка жазды. Värttinä танымал анимациялық балалар шоуының екі эпизодында өнер көрсетіп, "Matalii ja Mustii" әнін орындады, ол Seleniko альбомынан алынған. Бұл ән шоудың алғашқы саундтрегінде де болды – "Артур және достары: Бірінші нағыз емес тірі CD (немесе кассета)".
Värttinä (, meaning "spindle") is a Finnish folk music band that started as a project by Sari and Mari Kaasinen in 1983 in the village of Rääkkylä, in Karelia, the southeastern region of Finland. Many transformations have taken place in the band since then. Värttinä shot into fame with the release of their 1991 album Oi Dai. As of 2009, the band consists of three lead female vocalists supported by three acoustic musicians. The vocalists sing in the Karelian dialect of the Finnish language. In August 2005, Värttinä recorded their tenth studio album called Miero at Finnvox Studios, Helsinki. It was released on 25 January 2006 in Finland, and 30 January 2006 worldwide. In 2006, Värttinä also released the Värttinä Archive Live DVD, which included material from their 20th anniversary concert and other new and archive material. Värttinä collaborated with A. R. Rahman, a notable Indian composer, in composing the music for the theatrical adaptation of the Lord of the Rings, which played in Toronto in 2006 and in London in 2007. Värttinä has been featured in two episodes of popular animated children's show Arthur singing their hit song "Matalii ja Mustii" from the album Seleniko. The song was also featured on the show's first soundtrack, Arthur and Friends: The First Almost Real Not Live CD (Or Tape).
Ескі Верттин
Верттинна тобының құрылуына екі қарындас, Сари және Мари Каасинендер (Рээккылэден) зор ықпал етті. Альбом АҚШ-та да шықты, ал келесі жылы Oi Dai АҚШ-та жарық көргенде, топ Солтүстік Америкадағы алғашқы гастрольдік сапарына шықты. Seleniko альбомынан алынған музыка (Matalii ja mustii трекінен үзінді) американдық балалар телешоуында – «Артур» көрсетілді. Селеникодан кейін Анто Варило гитарист, ал Пекка Лехти – бас-гитарист болды. 1994 жылдың күзінде жазылған «Аитара» альбомында Ансси Никанен барабан ойнатады, бірақ концерттерде Марко Тимонен орындады. Альбом қайтадан хит-парадқа енді және «Tumala» және «Outona omilla mailla» әндерімен есімдері шешілді. Топ Солтүстік Америка мен Еуропаны аралап шықты. Көптеген адамдар әйелдердің ерекше ән айту өнеріне қызығушылық танытты, олар Мэгги Райлидің пластинкасында ойнады. 1996 жылдың соңында Värttinä-ның алтыншы альбомы – «Kokko» жарық көрді. Барлық әндерді топтың өзі жазғандықтан, шығармалардың тізімінде «trad.» деген белгісіз қалды. «Kokko» альбомынан кейін Värttinä Жапония мен Австралияда алғашқы гастрольдерін өткізді, бірақ Сари Каасинен отбасылық жағдайларға байланысты топтан кетуге мәжбүр болды, нәтижесінде әншілердің қатарында үш әйел қалды. 1998 жылдың тамызында олардың жетінші альбомы – «Vihma» Paddy Moloney (The Chieftains тобынан) құрған Wicklow Records және BMG компаниялары арқылы шығарылды. «Vihma» альбомында Värttinä стилі өзгерген деуге болады. Барлық композициялар топтың ер адам мүшелері жасаған, олар уақыт өлшемдерінде күрделі өзгерістерді қамтыды, сондай-ақ ән шұбырған әуендері ритмикалық тұрғыдан да әртүрлі болды. «Vihma» бұрынғы альбомдары сияқты әлемдік хит-парадқа енді. 1998–1999 жылдардың қысында Värttinä тағы да құрамында өзгерістер болды. Сюзан Ахо бастапқыда Риитта Коссині (бұрынғы Потиноя) алмастырып, тұрақты әнші болды, ал Маркку Леписто аккордеоншы ретінде оның орнын басты. Рикка Вяйринен әнші Сирпа Рейманның орнын иеленді. 1999 жылдың маусым айында Värttinä BASF Master Award сыйлығын алды, ол хит-парадқа енген және жоғары техникалық және көркемдік сапаны көрсеткен музыканттарға, продюсерлерге, студияларға беріледі. Бұрын бұл сыйлыққа Metallica және Shania Twain ие болған. Сыйлық алғаннан кейін Värttinä студияға көшіп, келесі альбомын – «Ilmatar» жазды, ол 2000 жылдың басында жарық көрді. «Ilmatar» «Vihma» альбомының тәжірибелік және әртүрлі стилін одан әрі дамытты. Әнші Исмо Аланконың орындауындағы «Äijö» әні осы альбомның ең танымал әні болды. Жыл бойы Värttinä Жапония мен Еуропаны аралап, Хельсинкидегі Savoy театрында аяқтады, онда 6 желтоқсанда сол аттас концерттік альбомы жазылды. Ол келесі жылдың басында Киммо Невалайненнің «Korkeelta ja kovvoo» кітабымен бірге жарық көрді. 2001 жылы «Ilmatar» Бразилияда шықты, ал Värttinä Рио-де-Жанейродағы Rock in Rio фестивалінде 200 000-нан астам көрерменнің алдында өнер көрсетті. Värttinä құрамы тағы да өзгерді, Йоханна Виртанен Рикка Тимоненді (бұрынғы Вяйринен) алмастырды, ал барабаншы Марко Тимоненнің орнына Яакко Луккаринен келді.
Қайта тууы
2002 жылы скрипкашы Кари Рейман, бас-гитарист Пекка Лехти және Värttinä тобының алғашқы әншісі Кирси Кähкёнен де топтан кетті. Рейманның орнына бұрынғы Värttinä тобында бала кезінде ойнаған Ласси Логрен келді. Ханну Рантанен бас-гитарист болды. Екеуі де бұрын топта ауыстырушы ретінде өнер көрсеткен. Осылайша Värttinä әнші триосы – Каасинен, Ахо, Виртанен қатысымен «үшінші дәуірін» бастады. Бұл құрамдағы топтың алғашқы альбомы 2003 жылы шықты, сол жылы топтың 20 жылдығы тойланды. Кейін сол жылы Värttinä тобына Ж.Р.Р. Толкиннің кітабы негізінде түсірілген «Сақиналар мырзасы» атты театрлық қойылымына музыка жазуға шақырылды. Värttinä екі жарым жыл бойы А.Р. Рахманмен бірлесіп, Кристофер Найтингейлтің үйлестіруімен музыка жазды. Музыкалық қойылым 2006 жылы Торонтода алғаш рет көрсетілді, ал 2007 жылдың мамыр айында Лондонға көшірілді. 2005 жылдың желтоқсанында Värttinä Финляндия сыйлығымен марапатталды, бұл сыйлықты Финляндия Білім министрлігі жыл сайын көркемдік жетістіктері мен кәсіби табыстары үшін тағайындайды. 2006 жылдың қаңтар айында Värttinä тобының он бірінші альбомы – Miero жарық көрді. Бұл альбом Питер Габриэль құрған Real World Records лейблы аясында шыққан алғашқы альбом болды. 2008 жылы Värttinä өздерінің 25 жылдығына арналған CD-ді насихаттау мақсатымен Финляндия, Швеция, Норвегия, Польша, Германия, Италия, Испания, Португалия және Бельгия елдерін аралап концерттер берді. Финляндияның Тампере қаласында өткен концертті Filmiteollisuus Oy түсіріп алып, YLE фин ұлттық телеарнасы көрсетті. 2008 жылдың соңында Финляндияда Värttinä тобының тарихын баяндайтын «Värttinä – Mierontiellä ja punaisella matolla» атты жаңа кітап жарық көрді. Янне Лаппалайнен мен Маркку Леписто топтан кетіп қалды.
2010 жылдар
2009 жылдың соңында Ласси Логрен мен Анто Варило топтан кетіп қалды. Акордеоншы және клавишада ойнайтын Матти Каллио Värttinä тобына қосылды. 2010 жылы Сюзан Ахо мен Йоханна Виртанен Ослода өткен "Евровидение" ән байқауында Финляндияны "Kuunkuiskaajat" тобы ретінде өкілдік етті. Олардың "Työlki ellää" әні жартылай финалда 11-орынды иеленді. 2012 жылдың ақпан айында Värttinä өздерінің 11-ші студиялық альбомын – "Utu" альбомын шығарды. Албом мамыр айында Еуропаның World Music Charts тізімінде бірінші орынға көтерілді. Қазан айында Värttinä Грекияның Салоники қаласында Womex Artist Award 2012 сыйлығын алды. Кейіннен Каролина Кантелиненнің Йоханна Виртаненнің орнына толықтырылатыны хабарланды.