Кіріспе

Лигалық емес футбол – елдің жоғары лигаларынан тыс өтетін футбол лигаларын сипаттайды. Әдетте, бұл толыққанды кәсіби емес лигаларды білдіреді. Бұл термин негізінен Англия футболында қолданылады, онда ол Премьер-лигадан (20 клуб) және Англия Футбол Лигасының (EFL; 72 клуб) үш дивизионынан төменгі деңгейдегі барлық футболды сипаттау үшін пайдаланылады. Қазіргі уақытта лигалық емес команда – Ұлттық лигада немесе одан төмен деңгейде ойнайтын кез келген клуб. Әдетте, лигалық емес клубтар жартылай кәсіби немесе әуесқой статуста болады, бірақ Ұлттық лига дивизионының (5-деңгей) көпшілігі толыққанды кәсіби, олардың кейбіреулері бұрынғы EFL клубтары, төмен дивизионға түсіп қалған. "Лигалық емес" термині Англияда Премьер-лига 1992 жылы құрылғанға дейін жиі қолданылды, соған дейін Англиядағы үздік футбол клубтарының барлығы Футбол лигасына (2016 жылдан бастап EFL) мүше болды; сол кезде Футбол лигасы көбінесе жай ғана "Лига" деп аталатын, ал оның клубтары "Лига клубтары" деп танылатын, сондықтан Футбол лигасының құрамына кірмейтін барлық клубтар "лигалық емес" клубтар болып саналды. 1992 жылдан бері "лигалық емес" термині Футбол лигасынан төменгі деңгейдегі клубтарды білдіреді, себебі Футбол лигасынан тыс болудың бастапқы анықтамасы Премьер-лига клубтарын да қамтиды.

Англия футбол лигасы

"Лига" (үлкен әріппен 'L') термині "Лига емес футбол" контекстінде бастапқыда Футбол лигасына (қазір Англия футбол лигасы, 1992 жылы Премьер-лигадан бөлінген) қатысты, ал "Лига емес" клубтары футбол ойындарының көп бөлігін лига (кішкенә әріппен 'l') жарысында өткізетіндіктен, бұл термин қате емес. EFL деңгейінен төмен көптеген лигалар бар, ал кейбіреулері, мысалы, Солтүстік лигасы, EFL-дің өзінен де көне. Бұл лигалардың ең жоғары деңгейі Англиядағы футболды басқаратын Футбол қауымдастығымен бірге Ұлттық лигалар жүйесіне (NLS) біріктірілген. NLS алты деңгейден немесе сатыдан тұрады және 18-нен астам жеке лиганы қамтиды, олардың көпшілігі бірнеше дивизионнан тұрады. 1986-87 маусымына дейін Футбол лигасы мен "Лига емес" футбол лигалары арасында шамамен жүз жыл бойы автоматты түрде жоғарылау мен төмендеу болған жоқ. Оның орнына қайта сайлау жүйесі болды: әр маусымның соңында EFL-дің ең төменгі клубтары мүшелікке қайта өтініш беруге міндетті болды, ал амбициялы "Лига емес" клубтары оларға қарсы кандидат ретінде өзін ұсынды. Футбол лигасының барлық мүше клубтары өздерінің таңдауын дауыс беру арқылы анықтады. Көп жағдайда бұл тек формальдылық болды, мүше клубтар әдетте басқа мүшелерге дауыс берді және бұл жүйе Футбол лигасының мүшелігінің салыстырмалы тұрақтылығын қамтамасыз етті, ал "Лига емес" клубтарының қосылу мүмкіндігі өте төмен болды. Бұл жүйе басталғаннан бері он үш "Лига емес" клубы Футбол лигасының мүшесі болу үшін жеткілікті дауыс жинады. Алайда, 1986 жылы маңызды өзгеріс болды: Лига мен Футбол конференциясы ( "Лига емес" футболдың ең жоғары лигасы) арасында бір клубтың автоматты түрде жоғарылауы мен төмендеуі енгізілді, бұл клубтың қажетті жабдықтар мен қаржылық талаптарға сай болуымен байланысты болды. Скарборо Лигаға автоматты түрде жоғарылаған алғашқы "Лига емес" клубы болды, ал Линкольн Сити "Лига емес" футбол сапына түскен алғашқы Лига клубы болды. 2002-03 маусымынан бастап Конференциядан (қазіргі Ұлттық лига), яғни чемпиондар мен плей-офф жеңімпаздары, әр маусымның соңында екі клуб жоғарылатылды. Ағылшын футбол лигасының толық жүйесіне Премьер-лига, EFL, NLS лигалары және NLS лигасымен байланысы бар жергілікті лигалар кіреді. Көптеген "Лига емес" клубтары ФА кубогына қатысады, онда олар іліккен командаларды жеңіп, "сенсация жасаушылар" болуға үміттенеді, ал квалификациялық кезеңдерден және бірінші және екінші турлардан өтіп, Премьер-лига немесе EFL Чемпионшипі командаларымен кездеседі. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан бері тек он бір "Лига емес" клубы ФА кубогының бесінші турында ойнады, ал тек біреуі (Линкольн Сити 2016-17 маусымында) жартылай финалға жетті. Футбол лигасы құрылғаннан бері жарысты жеңген жалғыз "Лига емес" команда - 1901 жылы Тоттенхэм Хотспур, бірақ сол кезде Лигада тек екі дивизион болды, олар негізінен Солтүстік және Мидленд клубтарынан тұрды. Оңтүстіктегі жетекші клубтар Оңтүстік футбол лигасынде ойнады, ол Лига клубтарымен салыстырылатын деңгейде болды. 1908 жылғы алғашқы матчынан бастап 1912 жылға дейін ФА Charity Shield Лига чемпиондары мен Оңтүстік футбол лигасы арасында өткізілді.

ФА кубогы мен ФА вазасы

Футбол ассоциациясының күш сынағы кубогы 1969 жылы жартылай кәсіби, лигаға жатпайтын клубтарға ФА жарысында жеңіске жетудің шынайы мүмкіндігін беру үшін енгізілді. Әуесқой клубтар 1974 жылға дейін Футбол ассоциациясы кәсіби және әуесқойлар арасындағы шекараны жойғанға дейін ФА Әуесқойлар кубогына қатыса алды. 1974 жылы Әуесқойлар кубогы ФА вазасымен алмастырылды, ол қазіргі уақытта Ұлттық лигасының 5-ші деңгейіндегі және төменгі деңгейдегі клубтар арасында өтеді, ал кубок 1-4 деңгейдегі клубтар арасында күш сынасады.

Әйелдер футболы

Әйелдер футболында "лига емес" термині ФА әйелдер чемпионатынан төменгі лигалардағы клубтарды атау үшін қолданылады. Бұрынғыда бұл термин ФА әйелдер жоғары лигасының екі аймақтық екінші дивизионындағы клубтарға қатысты болған.

Германия

Германияда ұқсас термин бар, unterklassig (сөзбе-сөз "төменгі класс"), ол көбінесе үш ұлттық лигадан – 1. Бундеслига, 2. Бундеслига және 3. Лигадан – төменгі аймақтық лигаларды білдіреді. Аймақтық лигалардың ең жоғары деңгейі, Regionalliga деп аталады, және бұл терминге кіретін немесе кірмейтін болуы мүмкін.

Италия

Италияда ұқсас термин бар, sotto classe (сөзбе-сөз "төменгі сынып"), ол көбінесе Серия А, Серия В және Серия С төрт ұлттық лигасынан төменгі аймақтық лигаларды білдіреді. Аймақтық лигалардың ең жоғары деңгейі, Серия D деп аталатын лига, осы терминге кіре бермейді де кіре береді.

Ирландия Республикасы

Ирландия Республикасындағы футболдың жоғарғы екі дивизионынан тыс жергілікті аймақтық жоғары лигалар клубтың қай провинцияға жататынына қарай құрылады; алайда, бұл лигалар да көбінесе "негізгі лига емес" деп аталады.

Шотландия

Шотландияда "профессионалды емес футбол" ұлттық Шотландия кәсіби футбол лигасының ең жоғары төрт дивизионына кірмейтін лигаларды білдіреді. Олар шотланд футбол пирамидасының бір бөлігі болып табылатын бірнеше аймақтық жоғары лигалардан тұрады.

Испания

Испаниядағы кәсіби деңгейден төмен футболды көбінесе "fútbol modesto" (сөзбе-сөз "қанағатты футбол") деп атайды.