Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Америкалық жазушы, мемлекет қайраткері және АҚШ Бас прокуроры (1772–1834)
American author and statesman and United States Attorney General (1772–1834)
Уильям Уирт (8 қараша 1772 – 18 ақпан 1834) – АҚШ Бас прокуроры лауазымын ықпалды етуге үлкен үлес қосқан американдық жазушы және мемлекет қайраткері. Ол АҚШ тарихында ең ұзақ қызмет еткен бас прокурор атанды. Сонымен қатар, 1832 жылғы сайлауда антимасондық партиядан президенттікке кандидат болды. Уирт Мэриленд штатында өскен, бірақ Вирджинияда заңгерлік мансабын жалғастырып, 1792 жылы Вирджиния адвокатурасын бітірді. Әртүрлі лауазымдарда қызмет еткеннен кейін, Аарон Беррдің мемлекетке опасыздық жасады деген айып бойынша сот ісінде прокурор болды. 1808 жылы Вирджиния делегаттар палатасына сайланды және 1816 жылы АҚШ прокуроры болып тағайындалды. Келесі жылы президент Джеймс Монро оны АҚШ Бас прокуроры лауазымына тағайындады. Уирт Монро мен Джон Куинси Адамс басшылығымен келесі он екі жыл осы лауазымда қызмет етті. Лауазымынан кеткеннен кейін де заңгерлік мансабын жалғастырып, «Чероки ұлты мен Грузия арасындағы сот ісінде» Чероки халқының мүддесін қорғады. Уирт өзі бұрын масон болғанымен, антимасондық партия оны 1832 жылы президенттікке ұсынды. Уирт сайлау науқанына белсенді қатыспады және масондыққа қарсы ашық түрде сөйлеуден бас тартты. Бірақ, Уирт пен Амос Эллмейкердің сайлау тізімі Вермонт штатын жеңіп алып, штатты жеңген алғашқы үшінші партиялық президенттік тізім болды. Сайлаудан кейін Уирт 1834 жылы қайтыс болғанға дейін заңгерлікпен айналысып тұрды. Батыс Вирджиния штатындағы Уирт округі оның құрметіне аталған.
William Wirt (November 8, 1772 – February 18, 1834) was an American author and statesman who is credited with turning the position of United States Attorney General into one of influence. He was the longest serving attorney general in U. S. history. He was also the Anti Masonic nominee for president in the 1832 election. Wirt grew up in Maryland but pursued a legal career in Virginia, passing the Virginia bar in 1792. After holding various positions, he served as the prosecutor in Aaron Burr's trial for treason. He won election to the Virginia House of Delegates in 1808 and was appointed as a United States Attorney in 1816. The following year, President James Monroe appointed him to the position of United States Attorney General. Wirt remained in that office for the next twelve years, serving under Monroe and John Quincy Adams. He continued his law career after leaving office, representing the Cherokee in Cherokee Nation v. Georgia. Though Wirt was himself a former Freemason, the Anti Masonic Party nominated him for president in 1832. Wirt did not actively campaign for office and refused to publicly speak against Masonry. Nonetheless, the ticket of Wirt and Amos Ellmaker carried the state of Vermont, becoming the first third party presidential ticket to win a state. After the election, Wirt continued to practice law until his death in 1834. Wirt County, West Virginia, is named in Wirt's honor.
Өмірбаян
Уильям Вирт Мэриленд штатының Бладенсбург қаласында неміс анасы Генриетта мен швейцариялық неміс әкесі Джейкоб Вирттің отбасында дүниеге келді. Оның ата-анасы екеуі де ол сегіз жасқа толғанға дейін қайтыс болды, ал оның қамқоршысы – оның ағасы Джаспер Вирт болды. Жеті мен он бір жас аралығында Вирт бірнеше классикалық мектептерге жіберілді, соңында Монтгомери округіндегі пастор Джеймс Хант басқарған мектепке түсті, онда ол төрт жыл бойы білімінің негізгі бөлігін алды. Екі жыл бойы ол Хантпен бірге тұрды, оның кітапханасында көп уақыт өткізіп, ынтасымен және шексіз құштарлықпен оқыды. Оның 15 жасында мектеп жабылды, ал оның мүлігі дерлік таусылды. Ниниан Эдвардс (кейін Иллинойс штатының губернаторы) Вирттің мектептегі сыныптасы болған, ал Эдвардстың әкесі Бенджамин Эдвардс (кейін Мэрилендтен Конгресс депутаты) Вирттің қадір-қасиетінен асып түсетін табиғи қабілеті бар деп ойлады және оны Ниниан мен екі жүрегі жақын туысына ұстаздық ету үшін отбасымен бірге тұруға шақырды, сондай-ақ оған өз зерттеулері үшін кітапханасын пайдалануға рұхсат берді. Вирт ұсынысты қабылдады және жиырма ай ұстаздық етті, классикалық және тарихи зерттеулермен айналысты, жазды және адвокаттыққа дайындалды. 1795 жылы ол доктор Джордж Гилмердің қызы Милдредке үйленді және Гилмер тұрған Шарлоттсвилл маңындағы Пен Паркке көшіп келді. Ол сол жерде Томас Джефферсон мен Джеймс Монро сияқты көптеген беделді тұлғалармен танысты. Бір кезде Вирт ауылдық джентльмендердің жомарттығы мен адвокаттардың көңілді мінез-құлқынан пайдаланды, сондықтан басқа адвокаттар оны амбициялы заңгер емес, бон виван, тартымды, көңілді және жанды серік деп есептеді. Оның төрт сағатқа созылған маңызды сөйлеуі шешендік айқындық, терең зиялылық және логикалық ойлаумен ерекшеленді. Бұл оның даңқын едәуір арттырды. Ол Харман Бленнерхассеттің үйін және "жазғы желдің 'көп қатал' сапарға шығуына жол бермеген оның жанындағы әйелін" жарқын түстермен суреттеген, "Огайоның қыстық жағалауында түн ортасында дірілдеп, көз жасын құлаған топан сумен араластырған" бөлігі көп жылдар бойы академиялық декламацияның сүйікті үзіндісі болды. 1808 жылы Вирт Вирджиния Делегаттар палатасына сайланды. 1816 жылы ол Вирджиния округінің прокуроры болып тағайындалды, ал 1817 жылы президент Джеймс Монро оны АҚШ-тың тоғызыншы бас прокуроры етіп тағайындады, ол Джон Куинси Адамс басқарған кезеңде 11 жылдан астам уақыт бойы, 1829 жылға дейін осы лауазымда қалды. Уильям Вирт АҚШ тарихындағы ең ұзақ қызмет еткен бас прокурор болып табылады. Гиббонс соты бұл мәселені шешуден бас тартса да, 140 жылдан кейін Жоғарғы Сот Sears, Roebuck & Co. v. Stiffel Co. ісінде Вирттің көзқарасын растады. 1830 жылдың маусым айында Джон Росс басқарған чероки делегациясы сенаторлар Вебстер мен Фрелингуайзеннің ықпалымен Виртті АҚШ Жоғарғы Сотында чероки құқықтарын қорғау үшін таңдады. Вирт Чероки ұлты Грузияға қарсы істе "біздің конституциямыз бен заң тұрғысынан шетелдік ұлт" екенін және сондықтан Грузияның юрисдикциясына бағынбайтынын мәлімдеді. Вирт Жоғарғы Соттан чероки аумағына қатысты Грузияның барлық заңдарын күшін жоюды сұрады, өйткені олар АҚШ Конституциясын, Америка Құрама Штаттары – Чероки келісімдерін және Америка Құрама Штаттарының қарым-қатынас заңдарын бұзған. Сот бұл істі қарауға өзінің бастапқы құзыреті жоқ деп тапса да, ол Черокидің пайдасына шешім шығару мүмкіндігін ашық қалдырды. Сондықтан Вирт Грузия заңдарының конституциялықлығын шешу үшін сынақ ісін күтті. 1831 жылдың 1 наурызында Грузия миссионерлерді қууға бағытталған заң қабылдады, өйткені олар черокилердің жерінен шығарылуына қарсы тұруына ықпал еткен деп саналды. Американың шетелдік миссионерлік комиссиясы, конфессияаралық миссионерлік ұйым, жаңа заңға қарсы шығу үшін Виртті жалдады. 1832 жылдың 3 наурызындағы Уорстерге қарсы Грузиядағы сотқа қатысты шешімді Бас судья Джон Маршалл шығарды, ол Чероки ұлты "өз аумағын иеленетін, шекарасы нақты белгіленген, Грузия заңдары күшін жоймайтын және Грузия азаматтарының оған кіруге құқығы жоқ, тек Черокилердің өздерінің келісімімен немесе келісімдер мен Конгресс актілеріне сәйкес" екенін айтты.
William Wirt was born in Bladensburg, Maryland, to a German mother, Henrietta, and a Swiss German father, Jacob Wirt. Both of his parents died before he was eight years old and Jasper Wirt, his uncle, became his guardian. Between his seventh and his eleventh year Wirt was sent to several classical schools and finally to one kept by the Reverend James Hunt in Montgomery County, where he received over the course of four years the chief part of his education. For two years he boarded with Hunt, in whose library he spent much of his time, reading with a keen and indiscriminate appetite. In his 15th year the school was disbanded, and his inheritance nearly exhausted. Ninian Edwards (later governor of Illinois) had been Wirt's schoolmate, and Edwards's father, Benjamin Edwards (later a member of Congress from Maryland), thought Wirt had more than ordinary natural ability and invited him to reside with his family as tutor to Ninian and two nephews, offering him also the use of his library for his own studies. Wirt accepted the offer and stayed twenty months, teaching, pursuing his own classical and historical studies, writing, and preparing for the bar. In 1795, he married Mildred, daughter of Dr. George Gilmer, and moved to Pen Park, where Gilmer lived, near Charlottesville. There he made the acquaintance of many persons of eminence, including Thomas Jefferson and James Monroe. For a time, Wirt took advantage of the hospitality of the country gentlemen and the convivial habits of the members of the bar so that he was regarded by other attorneys as a bon vivant, a fascinating, cheerful, and lively companion, rather than as an ambitious lawyer. His principal speech, four hours in length, was characterized by eloquent appeal, polished wit, and logical reasoning. It greatly extended his fame. The passage in which he depicted in glowing colors the home of Harman Blennerhassett and "the wife of his bosom, whom he lately permitted not the winds of summer 'to visit too roughly'", as "shivering at midnight on the wintry banks of the Ohio, and mingling her tears with the torrents that froze as they fell", was for many years a favorite piece for academic declamation. In 1808, Wirt was elected to the Virginia House of Delegates. In 1816, he was appointed U. S. Attorney for the District of Virginia, and in 1817 President James Monroe named him the ninth Attorney General of the United States, a position he held for over 11 years, through the administration of John Quincy Adams, until 1829. William Wirt has the record for the longest tenure in history of any U. S. attorney general. Although the Gibbons Court declined to decide the question, 140 years later the Supreme Court confirmed Wirt's view in Sears, Roebuck & Co. v. Stiffel Co. In June 1830, a delegation of Cherokee led by Chief John Ross selected Wirt on the urging of Senators Webster and Frelinghuysen to defend Cherokee rights before the U. S. Supreme Court. Wirt argued, in Cherokee Nation v. Georgia, that the Cherokee Nation was "a foreign nation in the sense of our constitution and law" and was therefore not subject to Georgia's jurisdiction. Wirt asked the Supreme Court to void all Georgia laws extended over Cherokee territory on the grounds that they violated the U. S. Constitution, United States–Cherokee treaties, and United States intercourse laws. Although the Court determined that it did not have original jurisdiction in this case, the Court held open the possibility that it yet might rule in favor of the Cherokee. Wirt therefore waited for a test case to again resolve the constitutionality of the laws of Georgia. On March 1, 1831, Georgia passed a law aimed at evicting missionaries, who were perceived as encouraging the Cherokee resistance to removal from Cherokee lands. The American Board of Commissioners for Foreign Missions, an interdenominational missionary organization, hired Wirt to challenge the new law. On March 3, 1832, the decision in Worcester v. Georgia, authored by Chief Justice John Marshall, held that the Cherokee Nation was "a distinct community, occupying its own territory, with boundaries accurately described, in which the laws of Georgia can have no force, and which the citizens of Georgia have no right to enter but with the assent of the Cherokees themselves or in conformity with treaties and with the acts of Congress".
Қоғамдар
1820 жылдары Уирт Колумбия өнер мен ғылымды дамыту институтының мүшесі болды. Институт құрамына бұрынғы президенттер Эндрю Джексон мен Джон Куинси Адамс, сондай-ақ сол заманғы әскери, мемлекеттік қызмет, медицина және басқа да салалардағы белгілі тұлғалар кірді. Уирт американдық Уиг-Клиозофикалық қоғамының құрметті мүшесі болды және Дельфиан клубымен байланыста болды.
During the 1820s, Wirt was a member of the Columbian Institute for the Promotion of Arts and Sciences, which included as members former presidents Andrew Jackson and John Quincy Adams and many prominent men of the day, including well known representatives of the military, government service, medical and other professions. Wirt was also an honorary member of the American Whig–Cliosophic Society and associated with the Delphian Club.
Кейінгі өмірі және президент сайлауы
Бас прокурорлық қызметінен кеткеннен кейін Вирт Балтимор қаласына (Мэриленд штаты) қоныстанды. 1832 жылы ол Анти-масондық партиясынан президенттікке үміткер болды. Бұл партия АҚШ тарихында тұңғыш рет 1830 жылдың 11 қыркүйегінде Филадельфияда ұлттық конвент өткізіп, дәстүр қалыптастырды. Бұл күн Морган ісінің басталғанына төрт жыл толуына орай таңдалды. Алайда, кандидаттардың біріне де келісім болмады. Нақты айтқанда, бір жыл өткен соң Балтиморда өткен екінші конвентте Вирттің кандидатурасы бекітілді. 1831 жылдың 28 қыркүйегінде бесінші дауыс бойынша Вирт президенттікке үміткер атанды. Шындығында, Вирт бұрынғы масон болған. Өзінің үміткерлікті қабылдау туралы хатында Вирт масондыққа ешқандай қарсылығы жоқ екенін және тәжірибесі бойынша көптеген масондардың "жоғары және ардақты мінез-құлқы бар, зиялы адамдар" екенін, олар ешқашан масондықты "Құдайға және елге деген міндеттерінен" жоғары қоймайтынын жазды. Тарихшы Уильям Вон: "Вирт, мүмкін, американдық партия ұсынған ең тартыншақ және ең еріксіз президенттік үміткер болды" деді. Вирт өмірінің соңына дейін заңгерлікпен айналысты. 1834 жылдың 8 ақпанында Вашингтон қаласында Жоғарғы Сот отырысына қатысып жатқанда ауырып қалды. Оның өмірбаяуын жазған Джон П. Кеннеди алдымен суық тиген деген диагноз қойылғанын, кейін эризипела немесе Сент-Энтони отының белгілері анықталғанын жазды. 1834 жылдың 18 ақпанында қайтыс болды. Вирттің жаназасына президент Джексон және оның кабинетінің мүшелері қатысты; Джон Куинси Адамс Өкілдер палатасында оны еске алу сөз сөйледі. Уильям Вирт Вашингтондағы Конгресс зиратында жерленді. Ол 1816-1818 жылдары Ричмондта тұрған үйі, Ханкок Уирт Каски үйі ретінде танымал, 1970 жылы тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілді.
After leaving his position as attorney general, Wirt settled in Baltimore, Maryland. He became a candidate for president in 1832, nominated by the Anti Masonic Party. This party held the first ever national nominating convention in U. S. history on September 11, 1830, in Philadelphia establishing the tradition. The date was chosen to commemorate the fourth anniversary of the Morgan Affair. However, no candidate was agreed upon. The actual nomination occurred a year later during the second convention in Baltimore. On September 28, 1831, Wirt became a presidential candidate after the fifth ballot. Wirt was, in fact, a former Freemason. Wirt wrote in his acceptance letter to the nominating convention that he found Freemasonry unobjectionable and that in his experience many Masons were "intelligent men of high and honourable character" who would never choose Freemasonry above "their duties to their God and country". Historian William Vaughn wrote, "Wirt was possibly the most reluctant and most unwilling presidential candidate ever nominated by an American party.' Wirt practiced law until his death. He fell sick on February 8, 1834, in Washington, D. C., where he attended the proceedings of the Supreme Court. His biographer John P. Kennedy wrote that the early diagnosis of a cold was followed by identifying the symptoms of erysipelas or St. Anthony's fire. He died on February 18, 1834. Wirt's last rites were attended by President Jackson and members of his cabinet; John Quincy Adams read a eulogy address in the House of Representatives. William Wirt was buried in Congressional Cemetery in Washington, D. C.
The house he occupied in Richmond from 1816 to 1818, known as the Hancock Wirt Caskie House, was listed on the National Register of Historic Places in 1970.
Жарияланған еңбектер
Уирттің ең алғашқы еңбегі – 1803 жылы «Ричмонд Аргус» газетіне алғаш жариялаған, бірден үлкен танымалдыққа ие болған «Британ тышпысының хаттары» болды. Бұл хаттар негізінен шешендік өнерді және шешен адамдарды зерттейді, олар көрнекті әрі әсем стильде жазылған. «Соқыр уағызшы» еңбегінің ерекше қасиеттеріне қарамастан, олар әдеби шеберліктің орындалуынан гөрі болжамы ретінде қарастырылуы мүмкін. Олар көп ұзамай кітап түрінде жарық көрді (Ричмонд, 1803; 10-шы басылымы, автор туралы деректермен бірге Питер Х. Круз, Нью-Йорк, 1832). Бұл еңбек батырлыққа табынуы және стилі үшін қатаң сыналып, көптеген адамдар биографияның нысаны Патрик Генри емес, Уирттің туындысы деп санайды.
Wirt's earliest work was Letters of the British Spy, which he first contributed to the Richmond Argus in 1803, and which won immediate popularity. The letters are chiefly studies of eloquence and eloquent men, are written in a vivid and luxuriant style, and may be regarded, in spite of the exceptional excellence of "The Blind Preacher", as rather a prophecy of literary skill than its fulfilment. They were soon afterward issued in book form (Richmond, 1803; 10th ed., with a biographical sketch of the author by Peter H. Cruse, New York, 1832). This work has been severely criticized both for its hero worship and its style, the subject of the biography having been regarded by many as a creation of Wirt rather than Patrick Henry.
Ірі істер
Гиббонс против Огдена
МакКаллок против Мэриленда
Чероки ұлты Джорджияға қарсы
Ворчестер Джорджияға қарсы
Gibbons v. Ogden
McCulloch v. Maryland
Cherokee Nation v. Georgia
Worcester v. Georgia