Кіріспе

Гилоше (Guilloche) – өте дәл, күрделі және қайталанатын өрнекті негізгі материалға механикалық түрде, бір атас машинаны қолдана отырып, қозғалтқыш бұру арқылы ойып салу арқылы жасалатын сәндік техника. Қозғалтқыш бұрағыш машиналарға розалы қозғалтқыш токарлық станогы және түзу сызықты қозғалтқыш та жатуы мүмкін. Бұл механикалық техника қолмен жасалған, көп уақыт алатын өрнектерді жақсартты және жоғары нәзіктікке, дәлдікке, сызықтардың тығыздығына, сондай-ақ жылдамдыққа мүмкіндік берді. Гилоше термині сонымен қатар ежелгі Таяу Шығыста, классикалық Грекия мен Римде, неоклассикалық архитектурада, англосаксон өнерінде және басқа жерлерде қолданылған, қиылысатын немесе бірімен-бірі жабысатын спиральдар немесе басқа пішіндердің қайталанатын архитектуралық өрнектері үшін де қолданылады. Орта ғасырлық косматикалық тасқа ою-өрнек салуда екі жолақ тұрақты орталық нүктелердің қатарына оралған, мұндай өрнектер көбінесе гилоше деп аталады. Бұл орталық нүктелер көбінесе бос болады, бірақ олардың ішінде гүл сияқты бейнелер де болуы мүмкін. Бұл мағыналар гилоше гравюрасынан туындаған, себебі архитектуралық мотивтер кейінірек жасалған гилоше техникасымен жасалған өрнектерге ұқсайды.

Белгісіз этимологиясы

Гильоше атауы француз тілінен шыққан, кем дегенде 1770 жылдарға дейін бар. Көптеген адамдар оның атын француз инженері Гийоның құралы немесе токарлық станогын ойлап тапқандығымен байланыстырады. Бірақ осы көлеңкелі тұлғаның туған күні мен есімі белгісіз, сондай-ақ көптеген сөздіктер оның бар екеніне күмән келтіреді.

Тарих

Қозғалтқышты бұратын станоктар алғаш рет 1500-1600 жылдар аралығында фил сүйегі және ағаш сияқты жұмсақ материалдарда қолданылды. 18 ғасырда олар алтын мен күміс сияқты металдарға бейімделді. Кейбір мәліметтерде, 17 ғасырда Нюрнбергтік Шванхардт отбасының шыны жасау династиясы дөңгелек арқылы шыныға күрделі өрнектер (гильоше) салуды дамытқандығы айтылады. Құйма темірден және ауыр ағаш негіздерден жасалған, жоғары дәлдікпен өңделген беттері бар қозғалтқышты бұратын станоктар шамамен 1967 жылға дейін өндірілді (мысалы, Neuweiler und Engelsberger). Жеке адамдар осы әсем станоктарды жасауды шектеулі көлемде жалғастырып келеді. 1968 жылы Вильгельм Брандстаттер гильоше станогына АҚШ патенін алды. Алғашқы тапсырыс беруші Maschinenfabrik Michael Kampf KG фирмасы болды. Осы станоктың суретін Turati Lombardi тарих бетінен көруге болады. 1920 және 30-жылдары автомобильдің клапан қақпақтары сияқты, қозғалтқыштың үстіне орналасқан бөлшектері де қозғалтқышты бұру арқылы әсемделіп жасалды. Сол сияқты, приборлық тақталар да жиі қозғалтқышты бұру әдісімен безендірілді. Автомобильдерін әрлеушілер де өз көліктерін ұқсас гильоше панельдермен сәндеді. Гильоше – бұл гильош өнерінің тар мағынасы: әдетте архитектуралық стильдегі, орталық кеңістіктің айналасында өріліп жатқан екі қисық жолақтың дизайны. Кейбір сөздіктерде гильош тура осылай анықталған, ал басқалары гильошеге байланысты кең мағынаны да қосады. Еске сала кетейік, бастапқы мағынасында тіпті түзу сызық та гильоше болып саналады, ал француз тіліндегі жазу мен айтылуын қолданушылар көбінесе кең, түпнұсқа мағынаны білдіреді. Пьер Карл Фаберже 1880 жылдардан бастап Фаберже жұмыртқалары мен басқа да туындыларына гильоше металл үстіне мөлдір эмаль жағуды қолданды.