Кіріспе

Мұз хоккеінде ойыншының голдары мен нәтижелі пас (ассист) сомасын көрсететін статистика.

Мұз хоккеінде "ұпай" статистикасының екі мағынасы бар. Жеке статистика бойынша, ұпай – ойыншының соққан голдары мен нәтижелі пас (ассист) сомасы. Командалық статистикада ұпайлар команданың турнирдегі орнын анықтау үшін беріледі.

Жеке статистика

Ойыншы салған әр гол үшін немесе жасаған әр ассист үшін бір ұпай алады. Голдар мен ассисттердің жалпы саны – бұл жалпы ұпай. Ұлттық хоккей лигасында (NHL) Арт Росс кубогы тұрақты маусымның соңында лигада ең көп ұпай жинаған ойыншыға беріледі.

Командалық статистика

Сонымен қатар, командалардың орналасуын немесе рейтингін анықтау үшін ұпайлар беріледі. Тарихи тұрғыдан алғанда, НХЛ командалары әр жеңіске екі ұпай, әр тең түсуге бір ұпай, ал жеңіліске ұпай берілмейтін. Мұндай рейтингтік жүйе, негізінен, тең түсуді әр команда үшін «жартылай жеңіс» ретінде есептеуді қамтамасыз ету мақсатымен енгізілген, көбінесе еуропалық деп саналады. Осы жүйе Канадада құрылған НХЛ-де қабылданды, онда лигалар көбінесе британдық шығу тегі бар рейтингтік жүйелерді қолданды. Ұпайларды тең түсу нәтижесінде беру, АҚШ-та пайда болған спорт түрлеріндегі дәстүрлі американдық рейтингтік жүйелерімен қарама-қайшы келеді, онда бүгінде НХЛ командаларының көпшілігі орналасқан. АҚШ-тан шыққан спорт лигалары дәстүрлі түрде тең түсуді сирек немесе мүмкін емес етуге бағытталған ережелерге көбірек мән береді және командаларды жеңіс саны немесе жеңіс көрсеткіші бойынша санайды. 2004-2005 жылғы НХЛ локаутынан кейін енгізілген ережелердің нәтижесінде НХЛ-де енді тең түсулер болмайды. 1999-2000 жылғы НХЛ маусымында қабылданған ережеге сәйкес, команда қосымша уақытта жеңілген жағдайда бір ұпай алады. Бұл ереже аталған локаутыдан кейін енгізілген буллиттерді де қамтиды. Қосымша уақытта және буллиттерде жеңілген командаларға берілген ұпайлар кейде «жеңіліс ұпайлары» деп аталады немесе, көбінесе оны жағымсыз мағынада қолдана отырып, лигаға осы жүйені енгізген НХЛ комиссарының атымен «Беттман ұпайлары» деп те аталады. Ағымдағы ұпай жүйесін қолдаушылар қосымша уақытта немесе буллиттерде жеңіліс үшін берілген ұпай – жеңіліс үшін емес, керісінше, қосымша уақытта немесе буллиттерде жеңіске жеткен командаларға қосымша «бонус» ұпай берілетін бастапқы тең түсу үшін алынған ұпай екенін айтады. Көптеген еуропалық лигалар (Континентальдық хоккей лигасынан басқа), IIHF турнирлері және Әйелдер арасындағы кәсіби хоккей лигасы реттеу уақытындағы жеңіске үш ұпай, қосымша уақытта немесе буллиттердегі жеңіске екі ұпай, қосымша уақытта немесе буллиттердегі жеңіліске бір ұпай, ал реттеу уақытындағы жеңіліске ұпай бермейді. Бұл жүйе футболда қолданылатын рейтингтік жүйеге ұқсас (реттеу уақытындағы жеңіске үш ұпай және реттеу уақытындағы тең түсуге бір ұпай), сонымен қатар НХЛ-де қолданылатын қосымша уақыт немесе буллит «бонус» ұпайы бар. Бұл форматты қолдаушылар командаларға реттеу уақытында жеңіске жетуге үлкен ынталандыру береді, «жеңіліс ұпайының» салыстырмалы құнын төмендетеді және әр ойын үшін бірдей ұпай саны (яғни үш) берілуін қамтамасыз етеді. 2021 жылға қарай НХЛ және КХЛ бұл форматты қабылдаған жоқ.

Басқа қолданылу

Команда шабуыл аймағында болған кезде көк сызық пен борттар маңындағы аймақ "нүкте" деп аталады. Команда көптеген ойыншысы бар кезде, оның қорғаушылары әдетте нүктеде орналасады. Бұл атау қорғаныс позицияларының бұрынғы атауларынан – "нүкте" және "жапқыш нүкте" – алынған, бұл атаулар 19 ғасырда, мұз хокеінің дамуының алғашқы кезеңінде пайда болған.