"Моңғолдың шайбалы хоккей жұлдызы: Морис "Ракета" Ришар"

Кіріспе

Канадалық хоккейші (1921–2000)

Жозеф Анри Морис "Ракета" Ришар (/r//ᵻ/'/ʃ//ɑːr//d/; ʁiʃaʁ; 4 тамыз 1921 – 27 мамыр 2000) – Канадалық кәсіби хоккейші, Ұлттық хоккей лигасында (НХЛ) «Монреаль Канадиенс» командасы үшін 18 маусым ойнаған. Ол НХЛ тарихында бір маусымда 50 гол соққан алғашқы ойыншы, бұл жетістікті 1944–45 жылдары 50 ойын ішінде орындады, сондай-ақ мансабында 500 голға жеткен тұңғыш хоккейші. Ришар 1960 жылы НХЛ-дегі барлық уақыттағы ең көп гол соққан ойыншы ретінде зейнеткерлікке шықты (544 гол). Ол 1947 жылы НХЛ-дің ең құнды ойыншысы атанды, 13 «All-Star» ойынына қатысты және 14 маусымнан кейінгі НХЛ «All-Star» командасының құрамына енді, оның ішінде бірінші командаға сегіз рет кірді. 2017 жылы Ришар тарихтағы ең үздік 100 хоккейшінің бірі деп танылды. Оның кіші інісі Анри де «Канадиенс» командасы үшін өмірінің соңына дейін ойнады, және Морис үшін соңғы бес жыл бойы бірге ойнады. «Қалтадағы ракета» деген лақап атымен танылған Анри, Мориспен бірге Хоккей Даңқы залына енді. Ришар, Элмер Лаш және То Блейк 1940 жылдардың жоғары нәтижелі шабуыл шебі болған «Панч-лайнды» құрады. Ричар Стэнли кубогын сегіз рет жеңіп алды, оның ішінде 1956 мен 1960 жылдар аралығында бес рет қатарынан жеңіске жетті; соңғы төрт рет команда капитаны болды. Даңқ залы оның қатысуға арналған бес жылдық мерзімді күту талабынан бас тартып, 1961 жылы Ришарды қабылдады. 1975 жылы ол Канаданың Спорт Даңқы залына енді. «Канадиенс» командасы оның 9-шы номерін 1960 жылы зейнеткерлікке шығарды, ал 1999 жылы лиганың үздік гол соққан ойыншысына жыл сайын табыс етілетін Морис «Ракета» Ришар кубогын НХЛ-ге сыйлады. Сегіз баланың үлкені Ришар Ұлы депрессия кезінде кедей отбасыда өсті және бастапқыда осал ойыншы ретінде қарастырылды. Екінші дүниежүзілік соғыстағы жарақаттары оның Канада армиясына қосылуына кедеріс келтірді. Ришар өте қарқынды, кейде қатыгез ойын стилімен танымал болды. 1954–55 жылдар маусымының соңында ол мұз үстіндегі қасіретті оқиғаға қатысты, онда ол төрешіні ұрып жіберді. НХЛ президенті Кларенс Кэмпбелл оны маусымның қалған бөлігіне және плей-оффқа қатысудан шеттетіп, Монреальдегі Ришар көтерілісіне себеп болды. Көтеріліс ондаған жылдар бойы мифтік сипатқа ие болды және көбінесе Квебектегі «Тыныш революцияның» алғы күресі ретінде қарастырылады. Ришар Квебектің франкофон халқы үшін мәдени икона болды; оның аңызы Рош Карриердің «Хоккейлік свитер» атты әңгімесіндегі маңызды мотив болып табылады, бұл туынды канадалық мәдениеттің символы саналады. 1998 жылы Ришардың ішкі қатерлі ісігі бар екені анықталды және екі жылдан кейін ол қайтыс болды. Ол Квебек провинциясының мемлекеттік жерлеу рәсіміне ие болған алғашқы саясаткер емес адам болды.

Joseph Henri Maurice "Rocket" Richard (/r//ᵻ/'/ʃ//ɑːr//d/; ʁiʃaʁ; August 4, 1921 – May 27, 2000) was a Canadian professional ice hockey player who played 18 seasons in the National Hockey League (NHL) for the Montreal Canadiens. He was the first player in NHL history to score 50 goals in one season, accomplishing the feat in 50 games in 1944–45, and the first to reach 500 career goals. Richard retired in 1960 as the National Hockey League's all time leader in goals with 544. He won the Hart Trophy as the NHL's most valuable player in 1947, played in 13 All Star Games and was named to 14 post season NHL All Star teams, eight on the first team. In 2017, Richard was named one of the 100 Greatest NHL Players in history. His younger brother Henri also played his entire career with the Canadiens, the two as teammates for Maurice's last five years. A centre nicknamed the "Pocket Rocket", Henri is enshrined alongside Maurice in the Hockey Hall of Fame. Richard, Elmer Lach and Toe Blake formed the "Punch line", a high scoring forward line of the 1940s. Richard was a member of eight Stanley Cup championship teams, including a league record five straight between 1956 and 1960; he was the team's captain for the last four. The Hall of Fame waived its five year waiting period for eligibility and inducted Richard in 1961. In 1975 he was inducted into Canada's Sports Hall of Fame. The Canadiens retired his number, 9, in 1960, and in 1999 donated the Maurice "Rocket" Richard Trophy to the NHL, awarded annually to the league's regular season leading goal scorer. The oldest of eight children, Richard emerged from a poverty stricken family during the Great Depression and was initially viewed as a fragile player. A string of injuries prevented him from joining the Canadian military during the Second World War. Intense, he was renowned for his physical and occasionally violent style of play. Richard was involved in a vicious on ice incident late in the 1954–55 season during which he struck a linesman. NHL President Clarence Campbell suspended him for the remainder of the season and playoffs, which precipitated the Richard Riot in Montreal. The riot has taken on a mythical quality in the decades since and is often viewed as a precursor to Quebec's Quiet Revolution. Richard was a cultural icon among Quebec's francophone population; his legend is a primary motif in Roch Carrier's short story The Hockey Sweater, an emblematic work of Canadian culture. In 1998, Richard was diagnosed with abdominal cancer and died from the disease two years later. He was the first non politician to be honoured by the province of Quebec with a state funeral.

Ерте өмір

Жозеф Анри Морис Ришард 1921 жылғы 4 тамызда Монреаль қаласында дүниеге келді. Оның әкесі, Онесим Ришард, Монреальге көшіп келгенге дейін Квебектің Гаспе аймағынан шыққан еді, ол жерде ол Мористің анасы Элис Ларамеге үйленді. Олар Ноуво Бордо ауданында қоныстанды. Морис сегіз баланың үлкені болды: үш әпкесі – Жоржетта, Роланд және Маргарита, және төрт інісі – Рене, Жак, Анри және Клод. Онесим кәсібі бойынша ағаш шебер болды және Морис туғаннан кейін көп ұзамай Канадалық Тынық мұхиты теміржолында жұмысқа орналасты. Ришардтар Ұлы депрессия кезінде қиындыққа тап болды; Онесим 1930 жылы жұмысынан айырылып, отбасы 1936 жылға дейін үкіметтік жәрдемге сүйенді, содан кейін ол теміржолға қайта жұмысқа орналасты. Ришард алғашқы конькилерін төрт жасында алды және жергілікті өзендерде, сондай-ақ әкесі жасаған кішкентай аула мұзында коньки тебуді үйренді. 14 жасқа дейін ұйымдастырылған хоккеймен айналыспады. Оның орнына Ришард өз дағдыларын shinny және "hog" ойындары арқылы жетілдірді – бұл ойында шайбаны алып жүруші оны мүмкіндігінше ұзақ уақыт бойы қарсыластарынан сақтап қалуға тиіс болды. Ол бейсбол ойнады және бокспен айналысты, бірақ хоккейге деген құштарлығы зор болды. Ұйымдастырылған лигаларда ойнай бастағаннан кейін Ришард бірнеше командаға қосылды және ойыншыларды бір командаға шектеу ережелерін айналып өту үшін "Морис Рошон" сияқты лақап аттарды қолданды. Бір лигада ол командасын үш рет қатарынан чемпионатқа жеткізді және 1938-1939 жылғы маусымда командасының 144 голының 133-ін соқты. 16 жасында Ришард мектепті тастап, әкесімен бірге слесарь болып жұмыс істеді. Ол мамандық алған үшін техникалық училищенің курсына жазылды. 18 жасында Ришард Верден Джуниорс командасына қосылды, бірақ жаңадан келген ретінде тұрақты маусымда мұз үстінде аз ғана уақыт өткізді. Ол он реттік маусым ойындарында төрт гол соқты, ал төрт плей-офф ойындарында алты гол соқты, нәтижесінде Вердюн провинциялық чемпионатты жеңіп алды. 1940 жылы ол Квебек аға хоккей лигасының Монреаль Канадиендерінің резервтік командасына өтті, бірақ алғашқы ойынында тақтаға соғылып, тобығын сындырып, маусымның қалған бөлігін өткізіп жіберді. Осы жарақат оның Канада армиясына қосылу үмітін де жоққа шығарды: 1941 жылдың ортасында оны әскери комиссариатқа шақырып алды, бірақ ол әскери қызметке жарамсыз деп танылды. Хоккейден тыс өмірінде Ришард тыныш, қарапайым және аз сөйлейтін жас жігіт болды. Люсиль оған хоккейде де, өмірде де кездесетін сынақтар мен көңіл көшірулерді жеңуге көмектесті. Олар 20 жасында кездесіп, 1942 жылдың 12 қыркүйегінде үйленді, оның ата-анасы оның тым жас екенін ойласа да, ол он жеті жаста болды.

Joseph Henri Maurice Richard was born August 4, 1921, in Montreal, Quebec. His father, Onésime Richard, was originally from the Gaspé region of Quebec, before moving to Montreal, where he married Maurice's mother, Alice Laramée. The couple settled in the neighbourhood of Nouveau Bordeaux. Maurice was the oldest of eight children; he had three sisters: Georgette, Rollande and Marguerite; and four brothers: René, Jacques, Henri and Claude. Onésime was a carpenter by trade, and took a job with the Canadian Pacific Railway shortly after Maurice was born. The Richards struggled during the Great Depression; Onésime lost his job in 1930 and the family relied on government aid until he was re hired by the railway around 1936. Richard received his first pair of ice skates when he was four, and grew up skating on local rivers and a small backyard ice surface his father created. He did not play organized hockey until he was 14. Instead, Richard developed his skills playing shinny and "hog" – a game that required the puck carrier to keep the puck away from others for as long as possible. While he also played baseball and was a boxer, hockey was his passion. After he began playing in organized leagues, Richard joined several teams and used pseudonyms such as "Maurice Rochon" to circumvent rules that restricted players to one team. In one league, he led his team to three consecutive championships and scored 133 of his team's 144 goals in the 1938–39 season. At 16, Richard dropped out of school to work with his father as a machinist. He enrolled in a technical school, intent on earning a trade certificate. At 18, Richard joined the Verdun Juniors, though as a rookie he saw little ice time in the regular season. He scored four goals in ten regular season games, and added six goals in four playoff games as Verdun won the provincial championship. He was promoted to the Montreal Canadiens' affiliate in the Quebec Senior Hockey League in 1940, but suffered a broken ankle in his first game after crashing into the boards and missed the remainder of the season. The injury also aborted his hopes of joining the Canadian military: he was called to a recruitment centre in mid 1941, but was deemed unfit for combat. Off the ice, Richard was a quiet, unassuming youth who spoke little. Lucille proved adept at guiding him through trials and disappointments he experienced in both hockey and life. They were engaged when he was 20, and though her parents felt she was too young, married on September 12, 1942, when she was seventeen.

Бірінші Стэнли кубогы

1941–1942 жылғы маусымда сынған тобығынан жазылған Ришар QSHL Canadiens командасына оралды, онда 31 ойын өткізіп, 17 ұпай жинады. Ришар плей-оффқа командаға қайта қосылды. QSHL-де көрсеткен шеберлігі, НХЛ бас клубының соғысқа байланысты ойыншыларды жоғалтуы және нашар нәтижелері мен франкофон ойыншылардың жетіспеуінен туындаған жанкүйерлерді тартудағы қиындықтар Ришарға 1942–1943 жылғы маусымда Canadiens командасымен сынақтан өту мүмкіндігін берді. Ол бір жылға 3500 долларлық келісімшартқа қол қойды және 15-ші нөмірлі жейдесімен командадағы NHL-дегі алғашқы ойынын өткізді. Ришардың алғашқы голы 1942 жылдың 8 қарашасында New York Rangers командасына қарсы ойында соғылды. Жарақат Ришарды қайтадан алаңнан шығарды, өйткені оның жаңа маусымы 16 ойыннан кейін аяқталды, ол сынған аяқтан зардап шекті. Мансабының басындағы сынған сүйектер байқаушыларды Ришардың ең жоғары деңгейде ойнауға тым осал екеніне күдік тудырды. Қызының дүниеге келуіне байланысты Ришар жейдесінің нөмірін 9-ға ауыстырды, бұл оның туған кездегі салмағына сәйкес келеді. Маусым бойы дені сау болған Ришар Монреалдың 50 ойынының 46-сында өнер көрсетті. Ол 32 гол соғып, 54 ұпай жинап, командада үшінші орынды иеленді. Оның алғашқы толық NHL маусымы лигада ойнау қабілеті туралы сынды тоқтатып қана қоймай, оны лиганың ең жақсы жас ойыншыларының бірі ретінде бекітті. Оның ішінде Торонто Maple Leafs командасына қарсы жартылай финалда бес гол соқты. Ол Newsy Lalonde-дің бір плей-офф ойынындағы голдар бойынша NHL рекордын теңестірді (кейін үш ойыншы бұл көрсеткішті қайталады), нәтижесінде журналист Charles Mayer таңдауы бойынша ол ойынның бірінші, екінші және үшінші жұлдызы атанды. Ришар маусымнан кейін екінші құраманың жұлдызы атанды. Бұл оның үздіктер қатарындағы 14 жылдық үзілісінің біріншісі болды. 1976 жылы Darryl Sittler жеңіске жеткенге дейін 32 жыл бойы бұл көрсеткіш сақталды. Ришар ойынға шаршап келді, өйткені сол күні жаңа үйіне көшіп келген. Ол бұрын-соңды болмаған қарқынмен ұпай жинады және 1945 жылдың ақпанына қарай Joe Malone-ның 1918 жылы орнатылған 44 голдан тұратын 27 жылдық NHL рекордына жақындады. Ришар рекордты 1945 жылдың 25 ақпанында Торонтоға қарсы 5:2 есебімен жеңіліспен бұзды. Malone Ришарға 45-ші голды соққан шайбаны сыйға тартты. Ришар маусымда 50 голға жақындағанда қарсыластар оның гол соғуын болдырмау үшін күшті күреске түсті. Ол соққыларға, ілгектерге және тіпті арқасына жабысып алған ойыншыларға қарсы күресуге мәжбүр болды. Ол 50 гол соққан алғашқы ойыншы атанды, бұл рекорд 1960–61 маусымға дейін сақталды, ол кезде Canadiens командасынан Bernie "Boom Boom" Geoffrion 64 тұрақты маусым ойынында 50 гол соқты. Ришардың көрсеткіші Боби Халл 65 ойында 54 гол соққанға дейін асып түспеді. Оның 50 ойында 50 гол соғуы NHL тарихындағы ең атақты жетістіктердің бірі болып саналады, ол 36 жылдан кейін Майк Босси 1981 жылы осы көрсеткішке жеткенге дейін теңдестірілмеді – Ришардың 50-де 50 көрсеткішін қайталай білген төрт ойыншының біріншісі. Ришар маусымды 73 ұпаймен аяқтады, ол Lach-тан жеті ұпай кем, ал Blake-тан алты ұпай артық болды, өйткені Punch желісі лигадағы бірінші, екінші және үшінші орындарды иеленді. Ришар лиганың ең құнды ойыншысы атанған Hart Trophy үшін дауыс беруде Lach-тан кейін екінші орын алды. Ришардың сыншылары оның гол соғу рекорды соғыс салдарынан таланттың азаюының нәтижесі екенін айтты; 1945–46 жылдары көптеген ойыншылар оралғанда, ол Монреальмен екінші Стэнли кубогын жеңіп алды, бірақ оның голдары жартысына дейін азайды – 27. Ришар 1946–1947 жылдары тағы да жоғары көрсеткіштерге жетті, 60 ойындық маусымда 45 гол соғып лиганың көшбасшысы болды және мансабындағы жалғыз рет лиганың ең құнды ойыншысы атанды. Ол өзінің мансабында тағы бес рет Hart Trophy үшін дауыс беруде екінші немесе үшінші орын алды. Қарсыластар Ришарды ашуға немесе ашуландыруға тырысты, өйткені олар оны күшпен кек алу және күресу арқылы ойыннан шығаруға итермелеуге болатынын білді. Осындай оқиғалардың бірі 1947 жылғы Стэнли кубогының финалында болды, онда Ришар екінші ойындағы жеңілістен кейін Торонтоның Bill Ezinicki-ін таяқшасымен соққан үшін айыпталды. Ришар серияның үшінші ойынына қатысудан шеттетілді, оны Maple Leafs жеңіп алды. Ең құнды ойыншы ретінде Ришар 1947–48 маусымына дейін жалақыны көтеруді сұрады. Бас менеджер Frank Selke бас тартты, тіпті Ришар мен команда капитаны Émile Bouchard команданың маусым алдындағы дайындығынан бас тартқаннан кейін, маусым басталғанда олар капитуляциялап, командаға оралды. Blake мансабын аяқтаған аяқ жарақатынан кейін Punch желісі бұзылды. 1948–49 жылдары тек 38 ұпай жинаған Ришар келесі маусымда 65 ұпай жинады және оның 43 голы үшінші рет NHL-де ең көп гол соққан ойыншы атанды.

Having recovered from his broken ankle in time for the 1941–42 season, Richard returned to the QSHL Canadiens, with whom he played 31 games and recorded 17 points before he was again injured. Richard rejoined the team for the playoffs. The skills he demonstrated in the QSHL, combined with the NHL parent club's loss of players to the war and struggles to draw fans due to its poor record and a lack of francophone players, earned Richard a tryout with the Canadiens for the 1942–43 season. He signed a contract worth $3,500 for the year and, wearing sweater number 15, made his NHL debut with the team. Richard's first goal was against the New York Rangers on November 8, 1942. Injury again sidelined Richard as his rookie season ended after only 16 games when he suffered a broken leg. The string of broken bones so early in his career left observers wondering if Richard was too fragile to play at the highest levels. The arrival of his daughter Huguette prompted Richard to change his uniform to number 9 to match her birth weight of nine pounds. Remaining healthy throughout the season, Richard appeared in 46 of Montreal's 50 games. He led the Canadiens with 32 goals and tallied 54 points, third best in his team. His first full NHL season not only ended the criticism about his ability to play in the league, but established him as one of the best young players in the league. including a five goal effort against the Toronto Maple Leafs in a semi final game. He tied Newsy Lalonde's NHL record for goals in one playoff game (equalled by three players since), which resulted in his being named first, second and third star of the game, as chosen by journalist Charles Mayer. Richard was named a second team All Star following the season. It was the first of 14 consecutive years he was named a league all star. and stood for 32 years until surpassed in 1976 by Darryl Sittler. Richard achieved the feat despite arriving for the game exhausted from moving into his new home that afternoon. He continued scoring at an unprecedented rate, and by February 1945 was approaching Joe Malone's 27 year old NHL record, set in 1918, of 44 goals in one season. Richard broke the record on February 25, 1945, in a 5–2 victory over Toronto. Malone was on hand to present Richard with the puck used to score the 45th goal. As Richard approached 50 goals for the season, opposition players resorted to increasingly violent efforts to prevent him from scoring. He had to fight past slashes, hooks, and even players who draped themselves across his back. He became the first player to score 50 goals, a record that would stand until the 1960–61 season, when fellow Canadien, Bernie "Boom Boom" Geoffrion scored 50 goals in 64 regular season games Richard's mark would not actually be surpassed until Bobby Hull scored 54 goals in 65 games while playing for the Chicago Blackhawks during the 1965–66 season. His mark of 50 goals in 50 games also became a standard that remains one of the most celebrated achievements in NHL history, unmatched until 36 years later when Mike Bossy did it in 1981 – the first of only four players to match Richard's 50 in 50, in the more than 70 years since Richard set the mark. Richard finished the season with 73 points, seven behind Lach and six ahead of Blake, as the Punch line finished first, second and third in league scoring. Richard finished second in the voting for the Hart Trophy as league MVP behind Lach. Richard's critics argued that his scoring record was the result of talent dilution brought about by the war; when many players returned in 1945–46, he won his second Stanley Cup with Montreal, but his goal output was nearly halved to 27. Richard again reached lofty scoring totals in 1946–47, leading the league with 45 goals in a 60 game season and winning the Hart Trophy as the league's most valuable player for the only time of his career. He finished second or third in the Hart Trophy voting a further five times in his career. Opponents continued their attempts to drive Richard to anger or frustration, as they had learned he could be goaded into taking himself out of the game by violently retaliating and fighting. One such incident occurred in the 1947 Stanley Cup Finals when Richard received a match penalty for striking Toronto's Bill Ezinicki over the head with his stick in a game two loss. Richard was suspended for the third game of the series, which the Maple Leafs won. As the reigning most valuable player, Richard sought a pay raise prior to the 1947–48 season. General manager Frank Selke refused, even after Richard and team captain Émile Bouchard both sat out the Canadiens' preseason before capitulating and returning to the team when the season began. The Punch line was broken up after Blake suffered a career ending leg injury. After recording only 38 points in 1948–49, Richard posted a 65 point campaign the next season and his 43 goals led the NHL for the third time.

Барлық уақыттағы ұпай жинаған көшбасшы

Ричард 1951–52 маусымында жарақаттарға байланысты 20-дан астам ойынды өткізіп алды, бірақ плей-оффта тағы бір дерттен құтылды. Бостонға қарсы жартылай финалдың шешуші, жетінші ойынында Ричардты Лео Лабин доғарды, ол құлап, басын Билл Куакенбуштің тізесіне соққаннан кейін қысқа уақытқа есінен айрылды. Ойыннан кейін, қанға батқан және әлі де басы жаңылысқан Ричардтың Бостон қақпашысы Джим Генридің қолын қысқан сәті түсірілді. Генри де сериядан алған жарақаттарының белгілерін көрсетіп тұрды және Монреаль ойыншысының «есінен танып соққан голынан» кейін Ричардқа иіліп құрмет көрсеткендей көрінді. Роджер Сент-Женнің түсірген суреті Ричардтың ең әйгілі суреттерінің бірі саналады. 1952–53 маусымы Ричардтың НХЛ тарихындағы 324 голдан тұратын Нельс Стюарттың рекордын қуып жете бастауымен басталды. Ричард 1952 жылғы 29 қазанда Торонтода «Мейпл Лифс» клубына қарсы өткен ойында екі гол соғып, осы көрсеткішті теңестірді. Оның бұл жетістігі Монреальдің қарсыластарынан құлшыныс шақырды. Келесі үш ойында ол гол соға алмады, себебі жанкүйерлер рекордты жаңаруын асыға күтіп, әр ойынды қызу үмітпен бақылады. 8 қарашада Чикагоға қарсы өткен төртінші ойында Ричард екінші кезеңнің 10:01 минутында өзінің 325-ші голын соқты. «Монреаль газеті» хабарлағандай, Ричардтың жанкүйерлерінің ықыласы Монреаль форумының «шатырын дірілдетті». Ол маусымды команданың ең үздік ойыншысы ретінде 61 ұпай және 28 голмен аяқтады – ол НХЛ тарихында алғашқы он толық маусымында кем дегенде 20 гол соққан бірінші хоккейші болды. Ричардтың 12 плей-офф ойынында соққан 7 голының арқасында «Канадиенс» клубы 1953 жылғы Стэнли кубогының финалында Бостонды жеңіп, Монреальдің 1946 жылдан бергі алғашқы Стэнли кубогын жеңіп алды. Ричард 1953–54 маусымында 37 голмен карьерасында төртінші рет лиганың үздік мергені атанды, ал 1954–55 маусымында 38 голмен (Берни Джеффрионмен бірге) бесінші рет бұл көрсеткішті қайталады.

Ричард Риот

Қарсы команда ойыншылары Ричардты физикалық қысым көрсету арқылы тоқтатуға тырысты, ал ол көбінесе сондай күшпен жауап қайырды. Бұл жағдай НХЛ президенті Кларенс Кэмпбеллмен ұзақ араздыққа әкелді. Ричард Кэмпбеллден ойын барысындағы оқиғалар үшін бірнеше рет айыппұл алды және бір кезде ол "Самеди Димч" журналының апталық бағанында Кэмпбеллді сынағаннан кейін 1000 долларлық "жақсы мінез-құлық кепілдігін" беруге мәжбүр болды. Ричард Квебек тұрғындарының көптегені сияқты, Кэмпбелл француз канадалық ойыншыларға ағылшын тілдес әріптестерінен гөрі қатал қарады деп сенді. Бұл дау 1955 жылғы 13 наурызда "Канадиенс" командасының "Бостонға" қарсы ойынындағы оқиғадан кейін шиеленісті. "Бостон" ойыншысы Хэл Лейко Ричардтың басына таяқшасымен соқты, ал Ричард Лейконың басына қатыгездікпен таяқшасын тигізіп, жауап берді, содан кейін төреші Клифф Томпсон араласуға тырысқанда оны жұдырықтап соқты. "Бостон" полициясы оқиғадан кейін Ричардты шабуыл жасады деген айыппен ұстауға тырысты, бірақ Монреальдың жаттықтырушылары мен команда мүшелері полицияға қарсылық ретінде кіруге рұқсат бермеді. Екі күндік кеңес беруден кейін Кэмпбелл Ричардты – сол кездегі НХЛ-дің жалпы есебі бойынша көшбасшысы – қалған маусымға және плей-оффқа қатысудан шеттету туралы шешім қабылдады. Ағылшын Канадасында Кэмпбеллдің тұрақсыз Ричардты бақылауға тырысқаны мақтауға лайық деп есептелді. Көптеген адамдар білмейтін нәрсе – Кэмпбелл Ричардтың бұрынғы өршілдігі үшін оны ұзақ мерзімге шеттетуді көп бұрын қалаған. Алайда, НХЛ президенті ретінде Кэмпбелл лиганың иелеріне есеп беретін, ал олар лиганың жұлдыз ойыншыларына осындай қатаң жаза қолдануға құлшынбады, өйткені олардың ойынға қатысуын арттырудағы құндылығын білді. Француз Квебегінде бұл жазалау әділетсіздік ретінде қарастырылды, ағылшын тілдес билік франкофондық батырға жасалған теңсіз жаза деп есептеді. 50-ден астам дүкен тоналып, 37 адам жарақат алды. Ұбықтың құны 100 000 долларға бағаланды (доллармен). Ол келесі күні радио арқылы тыныштық шақырып, былай деді: "Бұдан былай зиян келтірмеңіздер. Плей-оффта команданы қолдаңыздар. Мен жазаны қабылдап, келесі жылы клубқа және жас ойыншыларға Кубокты жеңіп алуға көмектесемін". Жанкүйерлер келесі маусымға дейін Джеффрионды ұрысып, мазақтауын тоқтатпады. Монреаль Ричардсыз 1955 жылғы Стэнли кубогының финалына жетіп, 4:3 есебімен жеңіліске ұшырады. Бұл жеңіліс Ричард үшін ауыр соққы болды, ол ашуын басуға күресті.

Opposition players continued to try to stop Richard through physical intimidation, and he often retaliated with equal force. The situation led to a running feud with NHL President Clarence Campbell. Richard had been fined numerous times by Campbell for on ice incidents and at one point was forced to post a $1,000 "good behaviour bond" after he criticized Campbell in a weekly column he helped author for Samedi Dimanche. Richard was among many in Quebec who believed that Campbell treated French Canadian players more harshly than their English counterparts. The simmering dispute erupted after an incident in the Canadiens' March 13, 1955, game against Boston, when Hal Laycoe struck Richard in the head with his stick. Richard retaliated by slashing viciously at Laycoe's head, then punched linesman Cliff Thompson when the official attempted to intervene. Boston police attempted to arrest Richard for assault following the incident, but Montreal coaching staff and teammates refused police entry in protest. Following two days of deliberation, Campbell announced that he had suspended Richard – who was leading the NHL's overall scoring race at the time – for the remainder of the regular season and the playoffs. In English Canada, Campbell was praised for doing what he could to control the erratic Richard. Unknown to most at the time, Campbell had long wanted to impose a lengthy suspension on Richard over his previous outbursts. As NHL president however, Campbell ultimately answered to the league's owners and they were reluctant to see such severe discipline imposed against one of the league's star players on account of their value in increasing game attendance. In French Quebec the suspension was viewed as an injustice, an unfair punishment given to a Francophone hero by the Anglophone establishment. Over 50 stores were looted and 37 people injured. Damage was estimated at $100,000 ($ in dollars). He took to the radio the next day asking for calm: "Do no more harm. Get behind the team in the playoffs. I will take my punishment and come back next year and help the club and the younger players to win the Cup." The fans continued to jeer Geoffrion into the following season. Montreal reached and lost the 1955 Stanley Cup Finals four games to three without Richard. The defeat was a bitter loss for Richard, who struggled to control his anger.

Династияның капитаны

Ричард канадалық жанкүйерлерге берген уәдесін орындады, ол радиода сөйлеген сөзінде Монреалды 1955–56 жылдары Стэнли кубогының чемпионы етіп көрсеткен болатын. Бұл бір команданың бес рет қатарынан Стэнли кубогын жеңгенінің бастамасы болды – бұл көрсеткіш әлі де ешқандай командада қайталанбады. Сондай-ақ, бұл оның бұрынғы «Панч-лайн» командаласы Тоу Блейктің бас бапкер ретінде қайта оралуын білдірді. Бас менеджер Фрэнк Селкемен бірге Блейк Ричардтың ықыласын басуға және қарсыластарының қастықтарына гол соғу арқылы жауап беруге жұмыс істеді, оның орнына төбелес тудырмауға көмектесті. Ричард 10 плей-офф ойынында 14 ұпай жинап, Монреальдың Детройтты жеңіп, Стэнли кубогын жеңіп алуына көмектесті. Ол бесінші және шешуші ойында 3–1 есебімен жеңіске жетіп, екінші және соңғы кубокқа ие болған голды соқты. 1956–57 маусымында, 15-ші маусымында Ричардтың командаластары оны «Канадиенс» командасының капитаны етіп тағайындады, бұрын зейнеткерлікке кеткен Эмиль Бушардың орнына келді. 33 гол мен 62 ұпай жинаған Ричард командада Беливеден кейін екінші орынды иеленді. Плей-оффта ол жартылай финалдың бесінші ойынында Нью-Йоркті жеңіп, овертаймда жеңіске гол соқты, содан кейін финалдың бірінші ойынында Бостонға қарсы 5–1 есебімен жеңіске жетіп, төрт гол соқты. Команда бес ойындық серияда жеңіске жетіп, Монреал үшін екінші қатарынан чемпиондыққа қол жеткізді. Ричард 1957–58 маусымының басында маңызды көрсеткішке жетті. 1957 жылдың 19 қазанында Чикагоға қарсы өткен 3–1 есебімен жеңіске жеткен ойынның бірінші кезеңінде ол НХЛ тарихындағы мансабында 500 гол соққан алғашқы ойыншы атанды. Ричард командаластарымен бірге қуанғанда, Монреаль форумының көрермендеріне жарияланды: «Канадиенс голы, Хоккей мырзасының өзі – Морис Ричард соқты». Ол сол маусымда тек 28 рет тұрақты маусымда ойнап, 34 ұпай жинады. Плей-оффқа уақытында оралған Ричард Монреалды 11 голмен және 15 ұпаймен бастап, команда үшінші рет қатарынан Стэнли кубогын жеңіп алды. Ол Бостонға қарсы финалдың бесінші ойынында овертаймда жеңіске гол соқты. Бұл оның мансабындағы алтыншы плей-офф овертаймдағы жеңіс голы және финалдағы үшінші голы болды, екеуі де НХЛ рекордтары. 37 жасында Ричард 1958–59 маусымында НХЛ-дегі ең ескі ойыншы болды. Ол 42 ойында 38 ұпай жинады, бірақ Монреаль екі маусымда да Стэнли кубогын жеңіп алды. Ричард 1959 жылғы Стэнли кубогының финалында төрт ойында ұпай жинамады, бірақ 1960 жылы бір гол мен үш нәтижелі пас берді. 1956–1960 жылдардағы «Канадиенс» командасы НХЛ тарихында танылған сегіз династияның бірі саналады. Плей-оффтағы гол Ричардтың соңғы голы болды, өйткені 1960 жылдың 15 қыркүйегінде ол ойыншы ретінде зейнетке шығуын жариялады. Ричард сол күзде Монреальдің жаттығу лагеріне келген болатын, бірақ Селке Ричардты ауыр жарақат алу қаупі бар деп ойлап, оның ойыншылық карьерасын аяқтауға көндірді. Ричард зейнетке шығу сөзінде ол екі жылдан бері ойыннан кетуді ойлап жүргенін және 39 жасында ойын оған тым жылдам болғанын айтты. Ричардтың зейнетке шыққандығын естіген Горди Хоу бұрынғы қарсыласын мақтап: «Ол, әрине, көп көрерменді тартқан ойыншы болды. Ол біздің жалақымызды төлеуге көмектесетін көрермендерді әкелді. Ричард ойынның ең ұлы ойыншыларының бірі болды және біз оны сағынамыз».

Richard fulfilled his promise to Canadiens' fans, made in his post riot radio address, by leading Montreal to a Stanley Cup championship in 1955–56 – the start of a still unprecedented 5 consecutive Stanley Cup victories by one team. It also marked the return of his former Punch line teammate, Toe Blake, as head coach. Along with general manager Frank Selke, Blake worked with Richard on moderating his temper and responding to the provocation of his opponents by scoring goals rather than engaging in fisticuffs. Richard added 14 points in 10 playoff games as Montreal defeated Detroit to claim the Stanley Cup. He scored the second and ultimately Cup clinching goal in the fifth and final game, a 3–1 victory. Entering his 15th NHL season in 1956–57, Richard's teammates named him captain of the Canadiens, succeeding Émile Bouchard, who had retired prior to the season. With 33 goals and 62 points, Richard again finished second on the team to Béliveau. In the playoffs, he scored the overtime winning goal in the fifth game of the semi final to eliminate New York, then scored four goals in a 5–1 victory over Boston in the first game of the finals en route to a five game series win and second consecutive championship for Montreal. Richard reached a major scoring milestone early in the 1957–58 season. During the first period of a 3–1 victory over Chicago on October 19, 1957, he became the first player in NHL history to score 500 goals in his career. As Richard celebrated with his teammates, it was announced to the Montreal Forum crowd: "Canadiens' goal, scored by Mr. Hockey himself, Maurice Richard". He played only 28 regular season games that season, scoring 34 points, Returning in time for the playoffs, Richard led Montreal with 11 goals and 15 points as the team won its third consecutive Stanley Cup. He scored the overtime winning goal in the fifth game of the finals against Boston. It was the sixth playoff overtime winning goal of his career, and the third during the finals, both NHL records. At 37, Richard was the oldest player in the NHL in 1958–59. He scored 38 points in 42 games, Montreal nonetheless won the Stanley Cup in both seasons. Richard scored no points in four games in the 1959 Stanley Cup Finals, but recorded a goal and three assists in 1960. The 1956–60 Canadiens rank as one of eight dynasties recognized by the NHL. The playoff goal was Richard's last, as on September 15, 1960, he announced his retirement as a player. Richard had reported to Montreal's training camp that autumn, but Selke compelled Richard to end his playing career, fearing he was risking serious injury. In Richard's retirement speech, he said he had been contemplating leaving the game for two years, and stated that at age 39, the game had become too fast for him. Upon learning of Richard's retirement, Gordie Howe offered praise for his former rival: "He sure was a drawing card. He brought in the crowds that helped pay our wages. Richard certainly has been one of the greatest players in the game and we will miss him."

Ойын стилі

Ричард карьерасының басында "Комета" деп аталды. Командаласы Рей Гетлифф Ричард қарсыластың қақпасына шабуыл жасағанда "ракета сияқты" жылдамдықпен келеді деп айтқаннан кейін, жергілікті спорт журналисі оны "Ракета" деп атады; Монреаль Стар газетінен Баз О'Мира және Монреаль Газеттен Динк Кэрролл екеуі де осы лақаптың авторлары деп есептеледі. Голкипер Жак Плант бұл лақапты спортшыға берілген ең орынды атаулардың бірі деп мәлімдеді, Ричардтың көздерінде жиі байқалатын қаһарлы күшін атап өтіп, оны "Жұлдызды туда" гимніндегі "ракетаның қызыл жарқырауымен" салыстырды. Ричардтың өзінің шаршаңқы мінезі әйгілі болды, оның Ричард көтерілісіне (Ричард төңкерісіне) себеп болған іс-әрекеттері оны көрсетеді. Таза гол соғушы Ричард ойынды шеберлікпен оynamады, сондай-ақ ол пас берумен де көзге түспеді. Маусымнан кейін құрылған жұлдыздар командасына 14 рет (бірінші командаға сегіз, екінші командаға алты) шақырылғаннан басқа, Ричард 1947 мен 1959 жылдар аралығында 13 рет NHL All-Star ойындарына қатысты. Хоу 1963 жылы Ричардтың 544 голдан тұратын карьералық рекордын басып өтті, ал Ричардтың бір маусымда 50 гол соғу рекорды 20 жыл бойы сақталды және 1965 жылы Бобби Халл бұзды.

Жеке өмір

Ойыншы ретінде зейнетке шыққаннан кейін Селке Ричардқа команданың елшісі лауазымын ұсынды және алғашқы жылы толық жалақысын төлейтініне уәде берді. Осы лауазымда үш жыл қызмет еткен соң, 1964 жылы Ричард «Канадиенс» командасының вице-президенті болып тағайындалды. Бірақ ол өзін әлсіз және тек құрметтік деп санайтын рөлге наразы болды және бір жылдан кейін қызметтен кетті. Команданың жұмысына қатысуға деген ниеті ескерілмегендіктен Ричард ұйымнан шеттеді, ал 1965 жылы «Канадиенс» Франк Селкені зейнетке жіберген кезде араздық одан да тереңдеді. Соңында ол өзінің атын командамен байланыстырудан бас тартты. Ричард зейнетке шыққаннан кейінгі өміріне мағына табуға тырысып, сонымен қатар ұмытылып қалудан қорқып, көптеген жобаларға атын қосты. Ол «Морис Ричардтың Хоккей Иллюстрациясы» атты журналда кеңесші редактор болып жұмыс істеді, Монреальдегі «544/9 Тавернасын» (оның аты мансаптық голдарының саны мен жейде нөмірімен байланысты) иеленді және сыра, шаш бояғыш, автомобиль аккумуляторлары, балық аулау құралдары және балалар ойыншықтары сияқты ондаған тауарларға жарнама жасады. Зейнетке шыққаннан кейін 30 жылдан астам уақыт бойы өзінің атын жарнама құралы ретінде пайдаланды. 1972 жылы Ричард қысқа ғана уақытқа «Дүниежүзілік Хоккей Лигасының» «Квебек Нордикс» командасының бас жаттықтырысы болып қайта оралды. Бір жеңіс және бір жеңіліс тіркегеннен кейін, ол жаттықтырушылықтың қысымына шыдамады. Ричард 1981 жылы «Канадиенс» командасымен қайта табысып, команданың елшісі лауазымын қайта иеленді. Ричард және оның әйелі Люсиль Монреальде тұрып, жеті бала тәрбиеледі: Гугетт, Морис кіші, Норман, Андре, Сюзанна, Пауло және Жан. Олардың 14 немересі болды. Люсиль 1994 жылы Ричардтардың 50 жылдық тойларын тойлағаннан кейін екі жыл өткен соң қатерлі ісіктен қайтыс болды. Ричардтың өмірінің соңғы жылдарындағы серігі Соня Реймонд болды.

Ауру және өлім

1998 жылы Ричардқа іш қуысының қатерлі ісігі диагнозы қойылды деп хабарланды. Ол екі жылдан кейін, 2000 жылдың 27 мамырында осы аурудан қайтыс болды және Монреальдегі Нотр-Дам-де-Нейж зиратына қойылды. 2000 жылғы Стэнли кубогы финалының бірінші ойынында, «Нью-Джерси Девилз» және «Даллас Старз» командалары арасындағы матч алдында Ричардтың мансабындағы ұлы сәттері мен оның қалдырған мұрасын көрсететін қысқаша құрметтеу видеосы көрсетілді.

Мансап статистикасы

Регулярный сезон Плей-офф Сезон Команда Лига ИГ Г П Оч ШТ ИГ Г П Оч ШТ 1939–40 Вердюн Мэйпл Лифс QJHL 10 4 1 5 2 4 6 3 9 2 1939–40 Вердюн Мэйпл Лифс QSHL 1 0 1 1 0 — — — — — 1939–40 Вердюн Мэйпл Лифс Mem. Cup — — — — — 7 7 9 16 16 1940–41 Монреаль Канадиенс (Ст.) QSHL 1 0 1 1 0 — — — — — 1941–42 Монреаль Канадиенс (Ст.) QSHL 31 8 9 17 27 6 2 1 3 6 1942–43 Монреаль Канадиенс NHL 16 5 6 11 4 — — — — — 1943–44 Монреаль Канадиенс NHL 46 32 22 54 45 9 12 5 17 10 1944–45 Монреаль Канадиенс NHL 50 50 23 73 46 6 6 2 8 10 1945–46 Монреаль Канадиенс NHL 50 27 22 49 50 9 7 4 11 15 1946–47 Монреаль Канадиенс NHL 60 45 26 71 69 10 6 5 11 44 1947–48 Монреаль Канадиенс NHL 53 28 25 53 89 — — — — — 1948–49 Монреаль Канадиенс NHL 59 20 18 38 110 7 2 1 3 14 1949–50 Монреаль Канадиенс NHL 70 43 22 65 114 5 1 1 2 6 1950–51 Монреаль Канадиенс NHL 65 42 24 66 97 11 9 4 13 13 1951–52 Монреаль Канадиенс NHL 48 27 17 44 44 11 4 2 6 6 1952–53 Монреаль Канадиенс NHL 70 28 33 61 112 12 7 1 8 2 1953–54 Монреаль Канадиенс NHL 70 37 30 67 112 11 3 0 3 22 1954–55 Монреаль Канадиенс NHL 67 38 36 74 125 — — — — — 1955–56 Монреаль Канадиенс NHL 70 38 33 71 89 10 5 9 14 24 1956–57 Монреаль Канадиенс NHL 63 33 29 62 27 10 8 3 11 8 1957–58 Монреаль Канадиенс NHL 28 15 19 34 28 10 11 4 15 10 1958–59 Монреаль Канадиенс NHL 42 17 21 38 27 4 0 0 0 2 1959–60 Монреаль Канадиенс NHL 51 19 16 35 50 8 1 3 4 2 Итого в НХЛ 978 544 422 966 1,285 133 82 44 126 188

Марапаттар мен құрметтер

Ұлттық хоккей лигасының марапаттау жылы Сілтеме. Бірінші команданың All Star құрамы 1944–45, 1945–46, 1946–47, 1947–48, 1948–49, 1949–50, 1954–55, 1955–56. Екінші команданың All Star құрамы 1943–44, 1950–51, 1951–52, 1952–53, 1953–54, 1956–57.

Ұлттық марапаттау жылы Сілтеме. Канадалық баспасөздің жыл спортшысы 1952, 1957, 1958. Лу Марш Трофи – Канаданың жыл спортшысы 1957.