Кіріспе

Мидың сопақша бөлігіндегі сезімдік ядролар

Жалғыз ядро (жалғыз жол ядросы, nucleus solitarius немесе nucleus tractus solitarii (SN немесе NTS) деп те аталады) – ми сабағының сопақша бөлігіндегі сұр заттан тік бағана құрайтын сезімдік ядролардың (нерв жасушаларының шоғырлары) тізбегі. Ол беттік нерв (CN VII), тіл-жұтқыншақ нерві (CN IX) және блуждағыш нерв (CN X) арқылы жалпы висцеральді және/немесе арнайы висцеральді ақпаратты қабылдайды; дәм және висцеральді сезімге қатысты күйін қабылдап, өткізеді. Ол мидың гипоталамус, таламус және торлы құрылым сияқты әртүрлі бөліктеріне сигналдар жібереді. SN нейрондарының жасуша денелері функциясына сәйкес ұзындығы бойымен шамамен соматотопиялық түрде орналасқан.

Нейроанатомия

Соляриус ядросы – ұзын мидың ішінде орналасқан, таза сезімдік ядролардың тік бағанасын құрайтын сұр заттың сериясы. Жалғыз жол (solitary tract) SN ортасынан өтеді, ол VII, IX және X бас ми жүйкелерінің талшықтарын қоса алғанда, ақ жүйке талшықтарынан тұрады. Мұрын қуысы, жұмсақ таңдай және қуыс синустардан қосымша шағын GVA кірісі бет жүйкесі арқылы келеді.

Эфференттер

Жалғыз ядро мидың көптеген басқа аймақтарына проекция жасайды, соның ішінде гипоталамустың паравентрикулярлық ядросына, миндаль безінің орталық ядросына, сондай-ақ ми діңінің басқа ядроларына (мысалы, парабрахиальды аймақ, локус коерулеус, дорсальды рафе ядросы және басқа да висцеральды моторлық немесе тыныс алу желілері). СН-ден парабрахиальды аймаққа келетін стимулдар ауыз қуысы мен асқазан-ішек жолынан бастау алады. Асқазан және дәмдік (дәмді) процестерге қатысты жолдар парабрахиальды аймақтың әртүрлі бөлімшелерінде аяқталады деп саналады, бірақ олар SN-де өзара әрекеттеседі. SN-дегі кейбір нейрондық субпопуляциялар, мысалы, норадренергиялық жасушалар тобы А2 және альдостеронға сезімтал HSD2 нейрондары стрия терминалының төсек ядросына дейін бағытталған проекцияларды құрайды.

Функция

SN афференттері кекіру рефлексін, каротид синустық рефлексті, аорталық рефлексті, жөтел рефлексін, барорефлексті және химиорецепторлық рефлекстерді, бірнеше тыныс алу рефлекстерін, сондай-ақ қозғалыс және секрецияны реттейтін асқазан-ішек жүйесіндегі рефлекстерді жасайды. Ішек қабырғасының жағдайы, өкпелердің созылуы және шырышты қабықтардың құрғауы туралы сигналдарды жеткізетін нейрондар да SN-ді иннервациялайды. SN-дегі алғашқы орталық нейрондар қарапайым автономды рефлекстерге қатыса алады.