Кіріспе

Адамның дыбысты қабылдауындағы құбылыс

Микротолқындық есту эффектісі, сондай-ақ микротолқындық есту эффектісі немесе Фрей эффектісі деп те аталады, импульстік немесе модуляцияланған радиожиіліктердің әсерінен туындаған дыбыстарды адамның қабылдауынан тұрады. Қабылданатын дыбыстар ешқандай қабылдағыш электрондық құрылғының қажеті болмай, тікелей адамның басы ішінде пайда болады. Бұл эффект алғаш рет Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде радар транспондерінің жанында жұмыс істеген адамдар тарапынан хабарланған. 1961 жылы американдық нейроғалым Аллан Х. Фрей бұл құбылысты зерттеді және микротолқындық есту эффектісінің мәні туралы алғашқы ақпаратты жариялады. Себебі есту аппаратының термоэластикалық кеңеюі деп есептеледі, бірақ қарсы теориялар голографиялық интерферометрия сынақтарының нәтижелерін басқаша түсіндіреді.

АҚШ-тағы зерттеулер

Аллан Х. Фрей микротолқынды есту эффектісін (МАЭ) зерттеп жариялаған алғашқы американ ғалымы болды. Фрейдің «Адамның есту жүйесінің модуляцияланған электромагниттік энергияға реакциясы» атты мақаласы 1961 жылы «Journal of Applied Physiology» журналында жарық көрді. 1975 жылы нейропсихолог Дон Жюстсеннің адамның қабылдауына сәулеленудің әсері туралы мақаласында Джозеф С. Шарп пен Марк Гроувтің Уолтер Рид Армиялық зерттеу институтында жүргізген тәжірибесіне сілтеме жасалды. Осы тәжірибеде Шарп пен Гроув «дауыс модуляцияланған микротолқындар» арқылы жіберілген он сөздің тоғызын тани алды деген хабарлама тарады. «Дыбысты тарату үшін қажетті қуат деңгейі термиялық әсерлерден миға зақым келтіруі мүмкін» деген мәлімдемелер болғанымен, микротолқынды есту эффектісіне байланысты пайда болатын импульстар уақыт өте келе тоқтатылады және бұл эффект температураның қысқа мерзімді, күрт өсуімен байланысты. Осылайша, Фрейдің 1961 жылғы мәліметтері бойынша, 1.3 ГГц үшін 267 мВт/см² және 2.9 ГГц үшін 5000 мВт/см² микротолқынды есту эффектісінің шекті деңгейлері тіркелген. Бұл көрсеткіштер шыңдық амплитудаға (импульстарды қамтамасыз етуге) қатысты есептелгенде және қазіргі ұялы телефондармен салыстырылатын 0.4 мВт/см² және 2 мВт/см² орташа (тұрақты) қуат тығыздығын ғана көрсетеді. Алайда, микротолқынды есту эффектісі әрбір импульста температураның 10−6 °C шамасында жылдам өсуін қамтиса да, ең болмағанда 1400 кВт/см² (1.4 миллиард мВт/см²) шамасындағы күшті шыңдық импульс, туындайтын қысым толқынынан зиянды болуы мүмкін.

Электрондық соғыс

2003–04 жылдары WaveBand Corp. компаниясы АҚШ Әскери-теңіз күштерінен MAE жүйесін жобалау бойынша келісімшарт алды, олар оны MEDUSA (Mob Excess Deterrent Using Silent Audio) деп атады, ол қашықтан қолдану арқылы қызметкерлерді уақытша әрекетсіз қалдыруға бағытталған. Хабарламаға сәйкес, Sierra Nevada Corp. WaveBand компаниясынан келісімшартты қабылдаған. 1974 жылы микротолқынды есту әсері туралы зерттеу жариялаған Пенсильвания университетінің биоинженерлік профессоры Кеннет Фостер сияқты сарапшылар ұсынылған құрылғының тиімділігін жоққа шығарды. Фостердің сөзіне қарағанда, адам биофизикасының ерекшеліктеріне байланысты, бұл құрылғы "шудан мазасыз болардан бұрын өлтіреді". Вашингтон университетінің бұрынғы профессоры Билл Гайдың пікірінше, "Халықтың және тіпті кейбір ғалымдардың осы есту әсері туралы түсініксіздігі бар" және "дыбыстан қандай да қауіп болуы мүмкін емес, себебі алдымен ыстықтан зиян көресіз". Микротолқынды әсерлер 2017 және 2018 жылдардан бері Куба мен Қытайдағы АҚШ дипломаттарының түсіндіруге келмейтін ауруларының себебі ретінде қарастырылды. Дегенмен, бұл түсінік талқылауда. Биоинженер Кеннет Р. Фостер дипломаттардың денсаулығына қатысты байқалған әсерлер туралы: "Бұл абсурд, бірақ ол әрі қарай микротолқындар емес" деді. 2021 жылдың қазан айына дейін микротолқынды себеп негізгі гипотезалардың бірі болып қала береді.

Анықтамалар және қосымша оқу

Р. С. Джонс, С. С. Стивенс және М. Х. Lurie. J. Acoustic. Soc. Am. 12: 281, 1940. H. Burr және A. Mauro. Yale J Biol. and Med. 21:455, 1949. H. von Gierke. Noise Control 2: 37, 1956. J. Zwislocki. J. Noise Control 4: 42, 1958. R. Morrow және J. Seipel. J. Wash. Acad. SCI. 50: 1, 1960. A. H. Frey. Aero Space Med. 32: 1140, 1961. P. C. Neider және W. D. Neff. Science 133: 1010, 1961. R. Niest, L. Pinneo, R. Baus, J. Fleming және R. McAfee. Жылдық есеп. АҚШ Рим Әуе Даму Орталығы, TR 61 65, 1961. A. H. Frey. "Адам есту жүйесінің модульденген электромагниттік энергияға жауабы." J Applied Physiol 17 (4): 689–92, 1962. A. H. Frey. "Мінез-құлық биофизикасы", Psychol Bull 63(5): 322–37, 1965. F. A. Giori және A. R. Winterberger. "Микротолқынды интерферометрді пайдалану арқылы қашықтықтан физиологиялық мониторинг", Biomed Sci Instr 3: 291–307, 1967. A. H. Frey және R. Messenger. "Импульстік жоғары жиілікті электромагниттік энергиямен жарықтандыруды адам қабылдауы", Science 181: 356–8, 1973. R. Rodwell. "Армия жаңа көтеріліс қаруын сынап жатыр", New Scientist 20 қыркүйек, 684 б., 1973. A. W. Guy, C. K. Chou, J. C. Lin және D. Christensen. "Сүтқоректілердің есту жүйелерінде және физикалық материалдарда микротолқынмен шақырылған акустикалық әсерлер", Annals of New York Academy of Sciences, 247:194–218, 1975. D. R. Justesen. "Микротолқындар және мінез-құлық", Am Psychologist, 392 (наурыз): 391–401, 1975. S. M. Michaelson. "Микротолқынды энергияның сезімі және қабылдауы", С. М. Michaelson, M. W. Miller, R. Magin және E. L. Carstensen (ред.), Нейонизациялық емес сәулеленудің негізгі және қолданбалы аспектілері. Plenum Press, Нью-Йорк, 213–24 б., 1975. E. S. Eichert және A. H. Frey. "Төмен қуаттылық тығыздығының импульстік модуляцияланған электромагниттік энергияға адам есту жүйесінің жауабы: механизмдерді іздеу", J Microwave Power 11(2): 141, 1976. W. Bise. "Төмен қуатты радиожиіліктік және микротолқынды әсерлер адам электроэнцефалограммасына және мінез-құлқына", Physiol Chem Phys 10(5): 387–98, 1978. J. C. Lin. Microwave Auditory Effects and Applications, Thomas, Springfield Ill, 176 б., 1978. P. L. Stocklin және B. F. Stocklin. "Сүтқоректілердің жүйке жүйесінің ықтимал микротолқынды механизмдері", T I T J Life Sci 9: 29–51, 1979. H. Fröhlich. "Микротолқындардың биологиялық әсерлері және байланысты сұрақтар", Adv Electronics Electron Physics 53: 85–152, 1980. H. Lai. "Радиожиілікті электромагниттік сәулеленудің неврологиялық әсерлері", Ж. С. Lin (ред.), Advances in Electromagnetic Fields in Living Systems, 1 том, Plenum, NY & London, 27–80 б., 1994. R. C. Beason және P. Semm. "Амплитудалық модуляцияланған микротолқынды ынталандыруға нейрондардың жауабы", Neurosci Lett 333: 175–78, 2002. J. A. Elder және C. K. Chou. "Импульстік радиожиіліктік энергияға есту жауаптары", Bioelectromagnetics Suppl 8: S162–73, 2003.