Жарылыс қаупі: Қайнар сұйықтың күрт буға айналуы (BLEVE) – ыстық сұйықтың ыдыс жарылуынан болатын қауіпті жағдай. Мұнай, спирт сияқты заттарда өрт те болуы мүмкін.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қайнау температурасынан жоғары температурадағы сұйық бар ыдыстың жарылуы – қайнау температурасын кеңейтетін будың жарылысы (BLEVE, '/b//l//ɛ//v//iː/ BLEVee) – қысыммен сақталатын сұйықты бар ыдыстың жарылуынан туындайтын жарылыс, ондағы сұйықтың температурасы қайнау температурасынан едәуір жоғары болады немесе оған жетеді. Сұйықтың қайнау температурасы қысымға байланысты көтерілетіндіктен, ыдыс бұзылмағанша, ондағы сұйық сұйық күйде қалуы мүмкін. Егер ыдыстың беріктігі бұзылса, қысымның төмендеуі қайнау температурасын төмендетіп, сұйықтың тез кеңейіп газға айналуына әкелуі мүмкін. BLEVE – жарылғыш қайнаудың бір көрінісі. Газ жанғыш болса, мысалы, көмірсутектер мен спирттерде, одан кейін туындайтын өрттен қосымша зиян келтіруі мүмкін. Дегенмен, BLEVE әрқашан өртпен байланысты бола бермейді.
Explosion of a vessel containing liquid above and beyond boiling point
A boiling liquid expanding vapor explosion (BLEVE, '/b//l//ɛ//v//iː/ BLEVee) is an explosion caused by the rupture of a vessel containing a pressurized liquid that is or has reached a temperature sufficiently higher than its boiling point. Because the boiling point of a liquid rises with pressure, the contents of the pressurized vessel can remain a liquid as long as the vessel is intact. If the vessel's integrity is compromised, the loss of pressure drops the boiling point, which can cause the liquid to convert to gas expanding rapidly. BLEVEs are manifestations of explosive boiling. If the gas is flammable, as is the case with e. g., hydrocarbons and alcohols, further damage can be caused by the ensuing fire. However, BLEVEs do not necessarily involve fire.
Атауы
1957 жылғы 24 сәуірде Factory Mutual (FM) мекемесіндегі процестік реакторда тез қысымның төмендеуі салдарынан күшті жарылыс болды. Оның ішінде фенол қосылған формалин болған. Жарылыс зауытқа зиян келтірді. Бірақ, қоспа тұтанбағандықтан, өрт болған жоқ. Осы оқиғадан кейін FM-де жұмыс істеген зерттеушілер Джеймс Б. Смит, Уильям С. Марш және Уилбур Л. Уолс «қайнап жатқан сұйықтықтың кеңейіп жарылатын буы» терминін және оның «BLEVE» деген аббревиатурасын ұсынды. Бұл терминдер 1970-ші жылдардың басына дейін жиі қолданылмай келді, содан кейін Ұлттық өрттен қорғау қауымдастығының (NFPA) «Өрт командасы» және «Өрт журналы» басылымдары оларды пайдалана отырып мақалалар жариялай бастады.
On 24 April 1957, a process reactor at a Factory Mutual (FM) facility underwent a powerful explosion as a consequence of a rapid depressurization. It contained formalin mixed with phenol. The burst damaged the plant. However, no fire developed, as the mixture was not flammable. In the wake of the accident, researchers James B. Smith, William S. Marsh, and Wilbur L. Walls, who were employed with FM, came up with the terms "boiling liquid expanding vapor explosion" and its acronym "BLEVE". The expressions did not become of common use until the early 1970s, when the National Fire Protection Association's (NFPA) Fire Command and Fire Journal magazines started publishing articles using them.
Физикалық BLEVE
BLEVE термині көбінесе жанғыш сұйықтықтары бар қысымды ыдыстардың жарылуынан туындайтын өрттермен байланысты. Дегенмен, BLEVE су, сұйық азот, сұйық гелий немесе басқа салқындатқыштар мен криогендік заттар сияқты жанбайтын заттармен де болуы мүмкін. Мұндай материалдар отты немесе басқа химиялық реакцияларды қажет етпейтін, таза физикалық BLEVE процесінен өтуі мүмкін. Сұйытылған газдардың жанусыз BLEVE жағдайларында, булану энтальпиясын сіңіруге байланысты күрт салқындау қауіпті, ол қырып ұстауға (frostbite) әкелуі мүмкін. Бу бұлты жылдам таралмаса, ғимарат ішінде немесе ауадан ауыр газдардың жағдайында, мысалы, ойыста, тұншығу қаупі бар. Булар сондай-ақ уытты болуы мүмкін, онда зиян келтіру және тіпті өлім салыстырмалы түрде төмен концентрацияларда, сондықтан көзінен алыс болған жағдайда да болуы мүмкін.
The term BLEVE is often associated to explosive fires from pressure vessels containing a flammable liquid. However, a BLEVE can occur even with a non flammable substance such as water, liquid nitrogen, liquid helium or other refrigerants or cryogenics. Such materials can go through purely physical BLEVEs, not entailing flames or other chemical reactions. In the case of unignited BLEVEs of liquefied gases, rapid cooling due to the absorption of the enthalpy of vaporization is a hazard that can cause frostbite. Asphyxiation from the expanding vapors is also possible, if the vapor cloud is not rapidly dispersed, as can be the case inside a building, or in a trough in the case of heavier than air gasses. The vapors can also be toxic, in which case harm and possibly death can occur at relatively low concentrations and, therefore, even far from the source.
БЛЕВЕ от шары
Егер жанғыш зат BLEVE-ге ұшыраса, оның шығуы кезінде, үйкеліс, механикалық ұшқын немесе басқа да нүктелік көздерден немесе бастапқыда қысымды ыдысты қамтып алып, оның істен шығуына себеп болған өрттен қабынуы мүмкін. Мұндай жағдайда, жанған булар одан әрі кеңейіп, жарылыс күшін күшейтеді. Бұдан әрі, шыққан сұйықтықтың көп бөлігі бірнеше секунд ішінде үлкен от шарлары түрінде жанып, өте жоғары деңгейдегі жылулық сәулеленуді тудырады. Жарылыс салдары қиратушы болғанымен, жанғыш зат BLEVE көбінесе жарылыс қысымына қарағанда от шарларының жылулық сәулеленуінен көбірек зақым келтіреді.
If a flammable substance, however, is subject to a BLEVE, it can ignite upon release, either due to friction, mechanical spark or other point sources, or from a pre existing fire that had engulfed the pressure vessel and caused it to fail in the first place. In such a case, the burning vapors will further expand, adding to the force of the explosion. Furthermore, a very significant amount of the escaped fluid will burn in a matter of seconds in a raising fireball, which will generate extremely high levels of thermal radiation. While the blast effects can be devastating, a flammable substance BLEVE typically causes more damage due to the fireball thermal radiation than the blast overpressure.