Кіріспе

Экономика және ойын теориясы саласы

Механизмдерді жобалау – экономика, әлеуметтік таңдау теориясы және ойын теориясының белгілі бір әлеуметтік таңдау функциясын іске асыру үшін ойындарды (немесе механизмдерді) құрумен айналысатын саласы. Ойынның соңындағы оптималды нәтижеден бастап, оны іске асыратын ойынды табуға кері бағытпен жұмыс істейтіндіктен, кейде бұл кері ойын теориясы деп аталады. Механизмдерді жобалау кең қолданысқа ие, оның ішінде нарық дизайны сияқты экономиканың дәстүрлі салалары, сондай-ақ саяси ғылым (дауыс беру теориясы арқылы) және тіпті желілік жүйелер (мысалы, домендер аралық маршрутизацияда) да бар. Механизмдерді жобалау жеке ақпаратқа негізделген ойындар класы үшін шешімдерді зерттейді. Леонид Хурвич түсіндіргендей, "жобалау мәселесінде мақсатты функция негізгі берілген, ал механизм – белгісіз. Сондықтан жобалау мәселесі дәстүрлі экономикалық теорияның керісінше, ол әдетте берілген механизмнің тиімділігін талдауға бағытталған". 2007 жылғы Экономика ғылымдары саласындағы Нобель сыйлығы Леонид Хурвич, Эрик Маскин және Роджер Майерсонға "механизмдерді жобалау теориясының негізін қалағандары үшін" берілді. Уильям Викридің осы саланы қалыптастырған жұмыстары оған 1996 жылғы Нобель сыйлығын әкелді.

Интуиция

Байес ойындарының бір қызықты түрінде "басшы" деп аталатын ойыншы өзінің әрекеттерін басқа ойыншыларға жеке ғана белгілі ақпаратқа байланысты етуді қалайды. Мысалы, басшы қолданылған автомобиль сатушысы ұсынып тұрған машинаның нақты сапасын білгісі келеді. Ол сатушыдан сұрағанның өзінде ештеңе біле алмайды, себебі сатушы үшін шындықты бұрмалау пайдалы. Дегенмен, механизмдерді жобалауда басшының бір артықшылығы бар: ол ойын ережелерін солай құрастыра алады, олар басқаларын қалағандай әрекет етуге итермелейді. Механизмді жобалау теориясы болмаса, басшының мәселесін шешу қиын болар еді. Ол барлық мүмкін ойындарды қарастырып, басқа ойыншылардың тактикасына ең тиімді әсер ететінін таңдауы керек болар еді. Сонымен қатар, басшы оған өтірік айтуы мүмкін агенттерден қорытынды жасауға мәжбүр болар еді. Ашылу принципінің арқасында басшыға агенттер өздерінің жеке ақпаратын шындықпен баяндайтын ойындарды ғана қарастыру жеткілікті.