Мидың жарақатынан кейінгі қалпына келу және жаңару процессі
Brain healing
Мидың жаралынуынан кейінгі қалпына келу процесі, мидың өзін-өзі бейімдеу қабілеті, инсульттан кейінгі зақымдану, глиоз және ми тінінің өзгеруі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Миды сауықтыру – ми зақымдалғаннан кейін жүретін процесс. Егер адам ми зақымдалудан аман қалса, мидың керемет бейімделу қабілеті болады. Мысалы, инсульт болғанда мидағы жасушалар зақымдалып, өлсе, олардың жаңаруы немесе жара тіні пайда болмайды. Ми тіндері ылғалдану некрозына ұшырайды және зақымдалған аймақтың шетіне глиоз қабаты түзіледі.
Brain healing is the process that occurs after the brain has been damaged. If an individual survives brain damage, the brain has a remarkable ability to adapt. When cells in the brain are damaged and die, for instance by stroke, there will be no repair or scar formation for those cells. The brain tissue will undergo liquefactive necrosis, and a rim of gliosis will form around the damaged area.
Жарақаттар пайда болуы
Қан тамырларындағы шамалы мөлшерден басқа, мида фибробластар кездеспейді. Дәнекер тіні жасушалары (фибробластар) коллаген өндіріп, зақымдалған жерді жасайды, ол кейіннен жирылады. Егер мида жара пайда болса, оның жирылуы одан да көп зиян келтірер еді.
Apart from a small amount in the blood vessels, there are no fibroblasts in the brain. A scar is formed by fibroblasts producing collagen to repair an area, which will later contract. If scars did form in the brain, the contraction would cause even more damage.
Глиалдық мембрананың пайда болуы
Некроздың шеті бойымен астроциттер көбейеді. Бұл жасушалар өз өскіндерін созып, зақымдалған аймақтың шетіне нәзік глиоз қабатын құрайды. Ми тіні қалдырған бос кеңістік ми-жұлын сұйықтығымен толады.
Around the edge of necrosis, astrocytes proliferate. These cells extend processes, and form a delicate rim of gliosis around the margin of damage. The empty space left by brain tissue fills up with cerebrospinal fluid.
Функционалдық қалпына келтіру
Ми зақымдануы жиі жедел ісікпен бірге жүреді, бұл тірі қалған ми тінінің жұмысын нашарлатады. Ісіктің таралуы адамның денсаулығының жақсаруы үшін маңызды фактор болып табылады. Ми жарақатынан кейін функционалдық қалпына келудің ең маңызды факторы – мидың нейропластикалық деп аталатын үйрену қабілеті. Жарақаттан кейін нейропластикалық қабілет мидың зақымдалмаған аймақтарына бейімделуге және мидың зақымдалған бөліктерінің орнын толтыруға мүмкіндік береді. Ақсондар мен перифериялық жүйке жүйесі дамып келе жатқан мида жаңаруға қабілетті болса да, ересек мида жаңару мүмкін емес. Бұл ми жасушаларының өндіретін факторларға байланысты, олар осы жаңару процесін тежейді. Алайда, дендриттер нейропластикалық процестің бөлігі ретінде сақталған ақсондардан дамиды. Ауыр ми зақымдануынан кейін нейропластикалық әсерінен функцияның жақсаруы, реабилитация саласындағы білікті мамандардың көмегінсіз шамалы ғана мүмкін. Жақында жүргізілген зерттеулерде коллаген мидың барлық бөлігінде кеңінен таралғандығы және оның Альцгеймер ауруы сияқты дегенерациядан қорғауда маңызды рөл атқаратыны анықталды. Тель-Авив университетінде жасалған зерттеуде ауыр ми зақымдануын оттегіге толыққан ауа арқылы емдеуге болатыны көрсетілді. Пациенттерге гипербариялық оттегімен емдеу (ГБОТ) жүргізілді, яғни оттегіге толыққан ауа бар жоғары қысымды камераларда емделді, бұл организмдегі оттегі деңгейін он есеге арттырды. Екі айлық емнен кейін, бұрын қарапайым күнделікті іс-әрекеттерді – жуыну, тамақ дайындау, баспалдақпен көтерілу немесе кітап оқу сияқты – орындай алмаған пациенттер емнен кейін бұл қабілеттерін қайта меңгерді.
Brain injury will commonly be accompanied by acute swelling, which impairs function in brain tissue that remains alive. Resolution of swelling is an important factor for the individual's function to improve. The greatest factor in functional recovery after brain injury comes from the brain's ability to learn, called neuroplasticity. After injury, neuroplasticity allows intact areas of the brain to adapt and attempt to compensate for damaged parts of the brain. Although axons and the peripheral nervous system in the developing brain can regenerate, they cannot in the adult brain. This is partly because of factors produced by cells in the brain that inhibit this regeneration. Dendrites, however, will develop from intact axons, as part of the neuroplasticity process. After severe brain injury, improvement in function related to neuroplasticity is unlikely to occur without help from health professionals skilled in rehabilitation. Recent studies have found collagen is extensively distributed throughout the brain and may be essential in protecting the brain against degeneration such as that in Alzheimers. A study done in Tel Aviv University showed severe brain damage can be reversed through oxygen rich air. Patients were treated with hyperbaric oxygen therapy (HBOT) in high pressure chambers containing oxygen rich air which increased oxygen levels in body tenfold. After two months of treatment, patients who were previously unable to perform simple daily activities such as bathing, cooking, climbing stairs or reading a book regained these abilities following treatment.