Кіріспе

Экзекторлық реактивті сорғының түрі. Вакуумдық экзектор, немесе жай ғана экзектор – Вентури эффектісі арқылы вакуум жасайтын вакуум сорғысының бір түрі. Экзекторда жұмыс сұйықтығы (сұйық немесе газ) жылдамдық соқпасы арқылы түтікке құйылады, ал түтік бастапқыда тарылып, содан кейін көлденең қимасы бойынша кеңейеді. Соқпадан шыққан сұйықтық жоғары жылдамдықпен ағып, Бернулли принципі бойынша төмен қысым тудырады, осылайша вакуум пайда болады. Сыртқы түтік кейін араластыру бөліміне тарылады, онда жоғары жылдамдықты жұмыс сұйықтығы вакуум арқылы сорылатын сұйықтықпен араласып, оны шығаруға жеткілікті жылдамдық береді. Содан кейін түтік әдетте шығарылған ағынның жылдамдығын төмендету үшін кеңейеді, бұл қысымның сыртқы қысымға дейін біртегіс өсуіне мүмкіндік береді. Жасалған вакуумның күші сұйықтық ағынының жылдамдығы мен пішініне, сондай-ақ тарылу және араластыру бөлімдерінің пішініне байланысты. Бірақ, егер жұмыс сұйықтығы ретінде сұйық қолданылса, жасалған вакуумның күші сұйықтықтың бу қысымымен шектеледі (су үшін немесе 32 мбар). Егер газ қолданылса, мұндай шектеу болмайды. Жұмыс сұйықтығының көзін ескермегенде, вакуумдық экзекторлар бірдей сыйымдылығы бар өздігінен жұмыс істейтін вакуум сорғыларынан әлдеқайда ықшам болуы мүмкін.

Су сорғышы

Арзан және қарапайым су сорғышы химия және биология зертханаларында кеңінен қолданылады және кранға қосылатын, бір жағында шланг қосылымы (баррасы) бар Т-тәрізді фитингтен тұрады. Су ағыны Т-тәрізді фитингтің тік бөлігі арқылы өтеді, ол қиылысында, шланг қосылымы орнатылған жерде тарылуға ие. Вакуумдық шланг осы қосылымға қосылуы керек. Бұрын химиялық жұмыстарда төмен күшті вакуумдар үшін су сорғыштары жиі қолданылатын. Дегенмен, олар көп мөлшерде суды қажет етеді және вакуумның мақсатына байланысты (мысалы, еріткіштерді жою), RCRA сияқты қоршаған ортаны қорғау заңдарын бұзуы мүмкін, су ағынына қауіпті химиялық заттарды араластырып, содан кейін оларды тікелей қалалық кәрізге құйып жіберу арқылы. Шағын электрлік вакуумдық сорғылар тиімдірек, экологиялық тазарақ және қолжетімдірек болғандықтан олардың қолданылуы азайды, бірақ бұл құрылғының теңдесі жоқ қарапайымдығы мен сенімділігі шағын зертханаларда немесе қосымша құрал ретінде оны танымал етуде. Бұл құрылғының тағы бір, әлдеқайда үлкен нұсқасы теңіз операцияларында кемеде төтенше жағдайларда су басудан қалған аймақтарды құрғату (сұйықтау) үшін қолданылады. Мұндай жағдайларда әдетте эдуктор деп аталатын бұл құрылғы, жанғыш сұйықтықтар мен/немесе булардың болуы жағдайында жарылыс қаупін азайту, қарапайымдылығы мен ықшамдылығы арқасында электрлік сорғыларға артықшылық береді. Сонымен қатар, көптеген механикалық сорғылардың айырмашылығы, эдукторда жылжымалы бөліктері болмағандықтан ол қоқысты да өткізе алады. Бұл эдукторды сыпыру портына қоқыс торы орнату мәселе тудыратын жағдайларда ерекше пайдалы етеді. Эдуктордан өте алатын қоқыстың мөлшері оның физикалық өлшеміне байланысты. Өлшемдері, ағын мөлшері және қолданылуы әртүрлі, соның ішінде тұрақты орнатылған (әдетте кемедегі бас қозғалтқыш бөлмесі сияқты өте үлкен кеңістіктерде қолданылады) немесе арқанмен кеңістікке түсірілетін және өрт сөндіру шлангілері арқылы сумен жабдықталып, құбырдан ағызылатын портативті модельдер бар. Көбінесе кемедегі өрт сөндіру жүйесі арқылы жабдықталады, ал портативті модельдер эдукторды іске қосу үшін жеткілікті ағын қамтамасыз ете алса, авариялық сорғыдан да жабдықталуы мүмкін.

Буды шығарушы

Өнеркәсіптік буды шығарушы (сонымен қатар "буды ағызушы", "буды сорғышы" немесе "эвакуатор" деп аталады) жұмыс сұйықтығы ретінде буды пайдаланады және көп сатылы жүйелер өте жоғары вакуум тудыра алады. Қозғалмалы бөлшектерінің болмауы және бу ағынының белгілі бір деңгейде тазалау әсерін тигізуіне байланысты, буды шығарушылар сұйықтықтарды, шаңды немесе тіпті қатты бөлшектерді қамтитын газ ағындарын басқара алады, бұл көптеген басқа вакуум сорғыларына зиян келтіруі немесе бітелуіне себеп болуы мүмкін. Толығымен PTFE немесе графит сияқты арнайы материалдардан жасалған буды шығарушылар өте коррозиялық газдарды пайдалануға мүмкіндік береді, себебі оларда қозғалмалы бөлшектер болмайды, сондықтан оларды жеткілікті беріктігі бар кез келген материалдан толығымен жасауға болады. Будың тым көп жұмсалуын немесе практикалық емес жұмыс қысымын болдырмау үшін, бір буды шығару сатысы әдетте шамамен 10 кПа (75 мм рт.ст.) төмен вакуумды тудыру үшін қолданылмайды. Жоғары вакуумды тудыру үшін бірнеше саты қолданылады; мысалы, екі сатылы буды шығарушыда екінші саты бірінші сатыдан шыққан қалдық бу үшін вакуумды қамтамасыз етеді. Кейінгі сатылардағы жүктемені айтарлықтай азайту үшін сатылар арасында конденсаторлар қолданылады. Екі, үш, төрт, бес және алты сатылы буды шығарушылар тиісінше 2,5 кПа, 300 Па, 40 Па, 4 Па және 0,4 Па вакуумды тудыру үшін қолданылуы мүмкін. Буды шығарушылар көптеген сұйықтықтарды соруға да жарамды, себебі егер бу сұйықтыққа оңай конденсацияланса, жұмыс сұйықтығын бөлудің немесе сұйықтық тамшыларының тұманын басқарудың қажеті жоқ. Бұл – бу инжекторларының жұмыс принципі. Инжектор технологиясының тағы бір қолданылуы – үздіксіз пойыз тежегіш жүйелеріндегі вакуумды шығарушыларда, олар 1889 жылғы Темір жолдарды реттеу заңымен Ұлыбританияда міндетті деп жарияланды. Вакуумды шығарушы ауаны вакуумдық құбырдан және үздіксіз пойыз тежегішінің резервуарларынан шығару үшін бу қысымын пайдаланады. Будың жеткілікті көзі бар бу локомотивтері экжектор технологиясын өзінің сенімділігімен және қозғалмалы бөлшектерінің болмауымен идеалды деп тапты. Бу локомотивінде әдетте екі экжектор болады: тұрған кезде тежегіштерді босату үшін үлкен экжектор және вакуумды сақтау үшін кішкентай экжектор. Экжекторлардан шыққан газдар міндетті түрде түтін камерасына бағытталады, осы арқылы отты жағу үшін үрлегішке көмектеседі. Кішкентай экжектор кейде крестбейттен қуат алатын поршенді сорғымен ауыстырылады, себебі бұл буды үнемдеуге мүмкіндік береді және тек пойыз қозғалғанда жұмыс істеуі керек.

Ауа шығарушы

Көбінесе ауа экзекторы, Вентури сорғысы немесе вакуум экзекторы деп аталады. Бұл экзектордың жұмыс принципі бу экзекторына ұқсас, бірақ жұмыс жасайтын сұйықтық ретінде жоғары қысымды ауа қолданылады. Көп сатылы ауа экзекторларын пайдалануға болады, бірақ ауа бөлме температурасында оңай конденсацияланбайтындықтан, ауа экзекторы көбінесе екі сатымен шектеледі, себебі әрбір келесі саты алдыңғыдан едәуір үлкен болуы тиіс. Бұлар пневматикалық манипуляциялық жабдықтарда, заттарды көтеру үшін шағын вакуум қажет болғанда жиі қолданылады, өйткені жабдықтың басқа бөліктерін қуаттандыру үшін сығылған ауа көбінесе қол жетімді болады. Сұйықтықты тікелей сору үшін қолданылатын ауа экзекторлары майда тамшылардың түзілуіне әкеледі, осылайша аэрографтар және көптеген басқа шашырату жүйелері жұмыс істейді. Бірақ шашырату қажет болмаған жағдайда, бұл әдетте газ соруға шектеу қоятын немесе қажет емес салдар.