Кіріспе
2008 жылы банкротқа ұшыраған исландтық коммерциялық банк Landsbanki (сөзбе-сөз "Ұлттық банк"), сонымен қатар қазіргі қайта құрылған банктің атауы болып табылатын Landsbankinn (сөзбе-сөз "Ұлттық банк") (бұл жерде "Жаңа Landsbanki" деп аталады), 2008–2011 жылдардағы исландтық қаржылық дағдарыстың бір бөлігі ретінде банкротқа ұшыраған ең ірі исландтық коммерциялық банктердің бірі болды. Оның еншілес компаниясы Icesave дауын тудырды. 7 қазан 2008 жылы Исландияның қаржылық қадағалау органы Landsbanki бақылауын алды және барлық ішкі операциялар үшін Nýi Landsbanki (Жаңа Landsbanki) атты жаңа банк құрды, осылайша ішкі банк қызметін жалғастыра алды. Жаңа банк Исландияда Landsbanki атауымен жұмыс істеуін жалғастырды. Банк банкротқа ұшырар алдында 2007 жылдың желтоқсанында активтері 3,058 млрд ISK және нарықтық капитализациясы 383 млрд ISK болатын ең ірі исландтық банктердің бірі болды. Ол 1885 жылдан бері жұмыс істеп келеді және Исландиядағы бизнес пен өнеркәсіптің экономикалық дамуына зор үлес қосты. 1927 жылдан 1961 жылға дейін банк орталық банк қызметін атқарды, бірақ бұл қызығушылық ақша-кредит саясатына емес, негізінен банкнота шығаруға бағытталған. Банк мемлекеттік меншікте болды және 1998 мен 2003 жылдар аралығында кезең-кезеңмен жекешелендірілді. Landsbanki жеке тұлғаларға, корпоративтік ұйымдарға және мекемелерге жалпы және мамандандырылған қаржылық қызметтердің жетекші провайдері ретінде беделді болды. Банктің 40 филиалы мен қосалқы филиалдары бар елдегі ең кең филиалдық желісіне ие болды. 2006 жылдың соңында Landsbanki Исландиядағы корпоративтік несиелердің шамамен 40%-ын ұсынды, ал OMX Iceland Stock Exchange-те тіркелген компаниялардың 60%-ы үшін Landsbanki олардың негізгі банкі немесе олармен іскерлік қарым-қатынас жасайтын екі банктердің бірі болды. Бірлестіру және сатып алу, туынды құралдар, акциялар және облигациялар бойынша қызметтердің жетекші провайдері. 2000 жылы бірқатар сатып алулар мен өсім арқылы шетелге кеңейе бастады, бұл кеңейу 2006 жылы оның тағдырын шешетін Icesave еншілес компаниясын құруға әкелді.
the Icelandic bank up to its failure in 2008
Landsbanki (literally "National Bank"), also commonly known as Landsbankinn (literally "The National Bank") which is now the name of the current rebuilt bank (here called "New Landsbanki"), was one of the largest Icelandic commercial banks that failed as part of the 2008–2011 Icelandic financial crisis when its subsidiary sparked the Icesave dispute. On October 7, 2008, the Icelandic Financial Supervisory Authority took control of Landsbanki and created a new bank for all the domestic operations called Nýi Landsbanki (new Landsbanki) so that the domestic bank could continue to operate, the new bank continued to operate under the Landsbanki name in Iceland. Prior to its failure, the bank was one of the largest Icelandic banks with assets of ISK 3,058 billion in December 2007 and a market capitalization of ISK 383 billion. It has been in operation since 1885 and had been instrumental in the economic development of business and industry in Iceland. From 1927 to 1961 the bank acted as the central bank until it was replaced by the Central Bank of Iceland, although this interest was primarily directed towards note issuance rather than monetary policy. The bank had been state owned and was privatized in stages between 1998 and 2003. Landsbanki had positioned itself as Iceland's primary provider of general and specialized financial services to individuals, corporate entities, and institutions. The bank had the country's most extensive branch network with 40 branches and sub branches. At the end of 2006, Landsbanki provided close to 40% of corporate lending in Iceland, and for around 60% of companies listed on the OMX Iceland Stock Exchange, Landsbanki was their principal bank or one of two banks with whom they did business. The leading provider of M&A, derivatives, equity and fixed income services. It started to expand overseas in 2000 through a number of acquisitions and organic growth, the expansion would lead to the creation of its Icesave subsidiary in 2006 which would ultimately seal its fate.
Тарих
Landsbanki банкін құрғанда, Исландия парламенті ақша операцияларын көтеруге және елдің жаңадан пайда болған өнеркәсіптерін дамытуға үміттенді. 1886 жылдың 1 шілдесінде ашылғаннан кейін, банктің алғашқы онжылдықтары шектеулі қаржылық мүмкіндіктерімен шектелді; ол жинақ-несие қауымдастығынан аспады. Бірақ, 20 ғасырдың басында Исландия қоғамы индустриализацияның енуімен дамып, гүлденді, ал банк елдің өсуімен бірге өсті және дамыды. 1920 жылдары Landsbanki Исландияның ең ірі банкіне айналды және банкнота шығаруға жауапты болды. 1961 жылы банкнота шығару жаңадан құрылған Исландия Орталық банкіне берілгеннен кейін, Landsbanki коммерциялық банк ретінде дамуын жалғастырды және келесі онжылдықтарда филиалдар желісін кеңейтті. Мемлекеттік меншікте болса да, ол Samvinnubanki (Кооперативтік банк) банкімен мемлекеттік бағытты бірігуден өтті. 1986 жылы басталған қаржы қызметтерін либерализациялау жаңа мүмкіндіктер ашты, банк кейбір экономикалық қиындықтарға қарамастан оларды пайдалана алды. 1997 жылы Landsbanki жауапкершілігі шектеулі компания ретінде тіркелді, ал одан кейінгі жекешелендіру 2003 жылы аяқталды. Содан кейін Landsbanki жеке меншік банк ретінде, еркін нарықта бәсекелестікке қатысып, дәстүрлі исландиялық операцияларына қоса, халықаралық қызметін кеңейтті.
Халықаралық кеңею
Исландия нарығының салыстырмалы түрде шектеулі өлшемдері Landsbanki банкін, исландиялық коммерциялық банктердің біріншісі ретінде, 2000 жылы лондондық Heritable Bank-ті сатып алып, Исландиядан тысқары қарай кеңейуге және әртараптандыруға итермеледі. 2005 жылы Landsbanki үш еуропалық бағалы қағаздар үйін сатып алды: Лондон мен Эдинбургте орналасқан Teather & Greenwood; Париждегі штаб-пәтері орналасқан Kepler Capital Markets; және Дублиндегі Merrion Capital Group. Бұл еншілес компаниялар Лондон, Париж, Франкфурт, Цюрих, Ньон (Женевадан 25 км қашықтықта), Милан, Мадрид және Амстердамда бағалы қағаздармен айналысып, акциялар бойынша зерттеулер жүргізді. Landsbanki-дің Лондон мен Амстердамдағы филиалдары құрылымдық қаржы және коммерциялық қаржы (активтерге негізделген несиелендіру) саласында маманданған, ал Landsbanki Luxembourg жеке банкинг және байлықты басқару, сондай-ақ корпоративтік қызметтермен айналысты. 2007 жылғы 9 тамызда Landsbanki Ұлыбританияның Bridgwell plc инвестициялық банкін сатып алуды аяқтады. Teather & Greenwood операциялары Bridgewell операцияларымен Landsbanki Securities (Ұлыбритания) бренді астында біріктірілді. Bridgewell-ді сатып алу Landsbanki-ді Лондон қор биржасында тіркелген компанияларға қызмет көрсететін екінші ірі брокерге, клиенттер саны бойынша, айналдырды. 2008 жылдың желтоқсанында Kepler Capital Markets менеджмент пен қызметкерлерге басшылық еткен сатып алу (MBO) арқылы сатылды.
Мұзды сақтау
2006 жылдың қазан айында Ұлыбритания нарығы үшін Icesave деп аталатын депозиттік бағдарлама іске қосылды. Жеңіл қолжетімді, онлайн жинақ шоты болған Icesave дереу табысқа ие болып, Landsbanki банкінің балансын және қаржыландыру профилін өзгертіп жіберді. Іске қосылғаннан бері Icesave қарқынды өсті және 2007 жылдың 31 наурызында Icesave депозиттері 2,8 млрд фунт стерлингке жетіп, 80 000-нан астам шот ашылды. Icesave-тің жинақтаушыларға тартымды болуының басты факторы – пайыздық ставка кепілдігі: 250 фунт стерлингтен астам сомаға төленетін жылдық эквиваленттік пайыздық ставка (AER) 2009 жылдың 1 қазанына дейін Англия банкінің базалық ставкасынан кемінде 0,25%-ға жоғары, ал одан кейін 2011 жылдың 1 қазанына дейін Англия банкінің базалық ставкасынан төмен болмайтыны кепілдендірілген. Осының нәтижесінде Icesave Ұлыбританиядағы интернет-депозиттері бойынша пайыздық ставкалар тұрғысынан нарықтың жетекшісіне айналды. Icesave 2008 жылдың мамыр айынан бастап 2008 жылдың қазанына дейін Нидерландыда жұмыс істеді. 2008 жылдың 7 қазанында Icesave UK веб-сайтында былай деп хабарланды: «Қазіргі уақытта біз Icesave интернет-шоттары арқылы депозиттерді немесе ақша алу туралы өтініштерді өңдемейміз. Клиенттерімізге келтірген ыңғайсыздық үшін кешірім сұраймыз. Жақын арада сіздерге толыққанды ақпарат береміз деп үміттенеміз». Ал 2008 жылдың 8 қазанында Icesave банкрот деп жарияланды, бұл Landsbanki банкін де құлдырауға әкеп соқты.
2008 жылғы қаржы дағдарысы
2008 жылдың 7 қазанында Исландияның қаржылық қадағалау органы Landsbanki банкін бақылауға алды. IFSA-ның баспасөз хабарламасында Landsbanki-дің барлық ішкі филиалдары, колл-орталықтары, банкоматтары және интернет-операциялары әдеттегідей жұмыс істейтіні және барлық ішкі салымдар толық кепілдендірілетіні айтылған. Еліміздің қаржы реттеушісі сейсенбіде Landsbanki филиалдары әдеттегідей ашылатынын және барлық "ішкі салымдар" толық кепілдендірілгенін мәлімдеді. Келесі күні Ұлыбританияның қазынашылық канцлері Алистер Дарлинг үкіметі британдық Icesave жинақтамашыларының 4 миллиард фунт стерлингке бағаланған барлық шоттарын төлейтінін және 2001 жылғы терроризмге қарсы, қылмысқа қарсы және қауіпсіздік туралы заңның қаржылық тоңазыту бұйрықтарын қолдану арқылы Landsbanki активтерін мұздату үшін қадамдар жасағанын хабарлады. 2008 жылғы 8 қазанда қабылданған Landsbanki активтерін тоқтату туралы бұйрыққа сәйкес, Ұлыбританияның қазынашылық министрлігі Landsbanki-дің Ұлыбританиядағы активтерін, Исландияның Орталық банкіне және Исландия үкіметінің Landsbanki-ге қатысты активтерін тоқтатып қойды. 2008 жылғы 9 қазанда отандық, Исландиялық филиал NBI, Nýi Landsbanki (Жаңа Landsbanki) болып бөлінді және 2008 жылғы 27 қазанда Landsbanki-нің қалған бөліктері үшін салымдарды төлеуге қабілетсіздік жарияланды.
Спорттық бағыт-бағдар: Landsbankadeildin
Банктің маркетингтік және беделдік саясатының маңызды бір бөлігі футболға демекшілік жасау болды. 2005 жылдың қыркүйегінде Исландия футбол федерациясымен келісімге отырылды, оған сәйкес ерлер және әйелдер арасындағы Исландияның жоғары лигасы келесі төрт маусымға Landsbanki Premier League (Landsbankadeildin) деп аталады. Дегенмен, футболға қаржылық қолдау негізінен балалар мен жастар спортын дамытуға жұмсалды.
Жаңа кредитордың өтеуін шектеу
2012 жылғы 12 наурызда Исландия үкіметі No 17/2012 заңмен қолданыстағы No 87/1992 «Шет валюта туралы» заңға өзгерістер енгізді, соның салдарынан 13n-баптың бесінші тармағы кез келген банкроттық істе кредиторларға шет валютасын қайтару бойынша жаңа валюталық шектеулерді білдіреді. Бұл ретте, Landsbanki банкроттық басқаруымен төленген алғашқы 4 төлем траншының бәрі осы өзгертілген заңнан босатылды, себебі ол 2012 жылғы 12 наурыздан бұрын жүргізілген таратудан түскен қолданыстағы ақшаға қатысты. Тағы бір жаңа төлем шектеуі қарастырылып жатыр: Исландия үкіметі 2013 жылғы 1 қазанда 2014 жылғы бюджет заңына сәтсіз айналған қаржы компанияларының активтерінен жасалатын барлық аударымдарға 0,145% салық енгізу туралы ұсыныс енгізді. Бірқатар заңгерлердің пікірінше, мүсіркеуге ұшыраған компанияларға салынатын осындай салық Исландия мемлекетінің заңсыз экспроприациясы болып есептелуі мүмкін. Егер Исландия үкіметі осы заң жобасын қабылдаса, онда үш сәтсіз Исландия банкінің банкроттық басқарушылары оған сот арқылы шағымдануы әлде қашан белгілі болды.