Кіріспе
Лайбах – словениялық және югославтық авангардтық музыка тобы. 1980 жылы тау-кен қалашығы Трбовльеде құрылған Лайбах, 1984 жылы Лайбахтың өзі қатысқан Neue Slowenische Kunst (NSK) ұжымының музыкалық қанатын құрайды. Топтың алғашқы күндерінен бастап, тоталитаризм, ұлтшылдық және милитаризм элементтерінің пароди және пастиштерінен тұратын иконографияны қолданғандықтан, көптеген даулар мен тыйымдарға ұшырады. Олар осы концепцияны мансабының барлық кезеңінде сақтап келді. Социалистік Югославияда цензураланып, тыйым салынған және диссидент мәртебесіне ие болған топ халықаралық гастрольдерге шығып, бірте-бірте халықаралық даңққа ие болды, бұл Югославияда олардың танылуына әкелді. 1991 жылы Словения тәуелсіздік алғаннан кейін Лайбахтың елдегі мәртебесі теріске итеруден ұлттық мәдени иконаға дейін өзгерді. Лайбахтың алғашқы альбомдары ауыр ырғақтары мен күшті вокалымен таза индустриялық стильде болды. 1980-ші жылдардың ортасында топтың дыбысы байып, поп және классикалық музыкадан үлгілерді қамтыды. Топтың өлеңдері, негізінен словения, неміс және ағылшын тілдерінде жазылып, әнші Милан Фрас-тың терең бас вокалымен орындалады. Бастапқыда өлеңдер соғыс және әскери тақырыптарды қамтыды, кейін назар сол кездегі өткір саяси мәселелерге ауыстырылып, қасақана екіұштылыққа толы хабарламалар жіберілді. Олар көптеген танымал әндердің кавер нұсқаларын жазды, көбінесе жеңіл мелодияларды зұлым дыбысты готикалық әндерге айналдырды. Топтың құрамында көптеген өзгерістер болды, Деян Кнез, Милан Фрас, Эрвин Маркошек және Иван "Джани" Новак ең танымал құрамды құрады. Олар көптеген әріптестермен және қонақ музыканттармен жұмыс істеді. Лайбах сонымен қатар фильмдерге саундтректер, театр музыкасы жазды және бейнелеу өнерінің туындыларын жасады, ал топ мүшелері көптеген қосымша жобаларға қатысты.
Laibach is a Slovenian and Yugoslav avant garde music group associated with the industrial, martial, and neo classical genres. Formed in the mining town of Trbovlje in 1980, Laibach represents the musical wing of the Neue Slowenische Kunst (NSK) collective, a group which Laibach helped found in 1984. From the early days, the band was subject to controversies and bans due to their use of iconography with parodies and pastiches of elements from totalitarianism, nationalism and militarism, a concept they have preserved throughout their career. Censored and banned in Socialist Yugoslavia and receiving a kind of dissident status, the band embarked on international tours and gradually acquired international fame, which led to wider acceptance in Yugoslavia. After Slovenia became independent in 1991, Laibach's status in the country has turned from rejection to promotion into a national cultural icon. Early Laibach albums were pure industrial, with heavy rhythms and roaring vocals. Later in the mid 1980s, the sound became more richly layered, featuring samples from pop and classical music. The band's lyrics, variously written in Slovene, German and English, are usually delivered by the deep bass vocals of the singer Milan Fras. Initially the lyrics handled war and military themes; later, the focus turned to any highly charged political issue of the moment, sending intentionally ambiguous messages. They recorded several cover versions of popular songs, often turning light melodies into sinister sounding gothic tunes. The band has seen numerous line up changes, with Dejan Knez, Milan Fras, Ervin Markošek and Ivan "Jani" Novak forming the best known line up. They have worked with a number of collaborators and guest musicians. Laibach has also recorded film soundtracks, theatre music and produced works of visual arts, while the band members have embarked on a number of side projects.
Басталуы: Лайбах Томаж Хостникпен (1980-1982)
Лайбах 1980 жылдың 1 маусымында тау-кен өнеркәсібі қаласы Трбовледе құрылды. Топ мүшелері 1 маусымды топтың құрылған күні ретінде таңдады, себебі бұл күн 1924 жылы Трбовле жұмысшылары мен Югославия ұлттық ұйымдары арасындағы қақтығысқа толы кезеңмен сәйкес келді. Лайбах – Словения астанасы Люблянаның неміс тіліндегі атауы. Бұл атау Словения Габсбург монархиясының құрамында болған кезде, сондай-ақ Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Югославия оккупацияланған уақытта қолданылды. Топ құрылған кезде Ирвин (сурет) және Рдечи Пилот (Қызыл Пилот, театр) атты өнер топтарымен бірлесіп жұмыс істеді. Осыған қарамастан, топ оған жиі сілтеме жасап, Хостниктің автопортреті негізінде жасалған "Apologia Laibach" атты инсталляцияны қоса, түрлі жобаларын оған арнады.
Югославиядағы диссидент мәртебесі (1983-1985)
1983 жылдың басында топ өз қызметін Загребтегі Prošireni mediji (Expanded Media) галереясында көрмемен қайта бастады. "Манифестінде" топ Сталиннің ("Суретшілер – адам жандарының инженерлері") және Гитлердің ("Өнер – құдайға жақын, фанатизмге жетелейді") сөздерін келтірді. АҚШ-та оларды британдық елшілікте өткен қабылдауға шақырды. Олар қабылдауға өз формаларын киіп келді, ал актер Уолтер Готтелл (Джеймс Бонд фильмдеріндегі генерал Гоголь рөлімен танымал), ол да қабылдауда болды, мұны қауырсындық әрекет деп бағалады. Шенжурьедегі концерттеріне нашар жарнама салдарынан барлығы бес адам келді, бірақ топ белгіленген бағдарламаны толығымен орындады. Топ альбомды АҚШ-та он сегіз күндік турмен, сондай-ақ Германиядағы турмен насихаттады. 2014 жылы Laibach Spectre альбомын шығарды, ал оған дейін S EP дискісі жарияланды. Жаңа альбомдағы әндерді олардың электрондық пошта тізіміне жазылғандар шектеулі уақыт ішінде жүктеп алуға мүмкіндік алды. 2014 жылдың шілдесінде Laibach Варшава көтерілісінің басталуының 70 жылдығына арналған EP шығарды. Жоба Польшаның Ұлттық мәдени орталығының тапсырысымен жасалды және көтерілістің классикалық әндерінің бірі "Warszawskie Dzieci" ("Варшава балалары") әнінің жаңа өңделуін қамтиды. 2015 жылдың сәуірінде Laibach 2015 жылдың мамырында басталатын АҚШ-тағы гастрольдік турдың шығындарын арттыру үшін Indiegogo платформасында қаржы жинау науқанын бастады. 2015 жылдың 11 маусымында Laibach 2015 жылдың тамызында Солтүстік Кореяның Пхеньян қаласында концерт өткізетінін хабарлады. Бұл жаңалық пен концерт Батыс БАҚ-тың қызығушылығын тудырды, олар Laibach-тың алдағы өнер көрсетуін Солтүстік Кореяда Батыс рок-тобының алғашқы концерті деп сипаттады, бірақ кейін бұл ақпараттың жалған екені анықталды. Концерттер Мортен Травик пен Угис Олте түсірген "Азаттық күні" атты деректі фильмнің мазмұны болды, ол 2016 жылы көрсетілді. 2017 жылдың шілдесінде Laibach "Also Sprach Zarathustra" альбомын шығарды. Альбомдағы әндер бастапқыда Фридрих Ницшенің осы аттас романы негізінде қойылған "Заратустра сөйлейді" атты театрлық қойылымға арналған болатын. 2018 жылдың 12 маусымында Laibach АҚШ президенті Дональд Трамп пен Солтүстік Корея жетекшісі Ким Чен Ынның Сингапурда өткен тарихи саммитін атап өтіп, корейлік қайта бірігу процесіне арналған Arirang әнін жариялады. Laibach 2023 жылдың 31 наурызында Киевте концерт өткізуге жоспарлаған. Алайда, топтың орыс-украин соғысын өкілеттік соғыс деп сипаттауы көптеген украиндарды ашуландырды және концерт жойылды.
Аламұт
Аламут – Лайбахтың симфониялық туындысы. Композиторлары – Лука Жамник, Нима А. Роушан және Идин Самими Мофакам. «Бұл өте қиын жоба, себебі оның көп бөлігі дипломатияға негізделген», – деді Лайбахтың Иван Новак. «Біз өнер – фанатизмді талап ететін дипломатия дейміз, және біз дәл солай істеп жатырмыз. Дипломатия қазіргі кезде біздің жобаларымыздың маңызды бөлігіне айналып келеді, біз өте күрделі заманда өмір сүріп жатырмыз». Аламут – 2006 жылы Лайбахтың гастрольдік сапары туралы «Divided States Of America» деректі фильмін түсірген Сашо Подгоршектің туындысының тақырыбы. «Opus Dei» әнінің түпнұсқа ағылшын тіліндегі мәтінінің бір бөлігін сақтап қалды, бірақ музыкалық стиль әннің мәнін әртүрлі түсінуге мүмкіндік береді. Түпнұсқа ән көңіл көтеруге арналған поп-гимн болса, Лайбахтың интерпретациясы әуенді жеңіске толы әскери маршқа айналдырады. Рекламалық видеодан басқа, әннің қайырмасы бір сәтте неміс тіліне аударылады, бұл мәтіннің контекстке сезімталдығының мысалы. «Opus Dei» альбомында Queen-нің «One Vision» әні де неміс тіліне аударылып, «Geburt einer Nation» («Ұлттың тууы») деген атаумен жарық көрді, бұл «Бір нәсіл, бір үміт / Бір нақты шешім» сияқты жолдардың екіұштылығын ашады. НАТО туралы Лайбах Еуропаның глэм-метал гимні «The Final Countdown» әнін де диско-эпосқа айналдырды. Басқа да ерекше каверлердің ішінде The Beatles альбомының қайта интерпретациясы – «Let It Be» бар. Содан кейін шыққан «Sympathy for the Devil» макси-синглінде Rolling Stones-тың сол аттас әні жеті түрлі интерпретацияда ұсынылған. Лайбах тек заманауи әртістердің туындыларын жаңаша түсіндіріп қана қоймай, ескі музыкалық шығармаларды да үлгілеп, қайта ойлап жасайды. Мысалы, олардың «Anglia» әні Ұлыбританияның ұлттық гимні «God Save the Queen» әніне негізделген. Бұл альбомға олар NSK State in Time гимнін де енгізді, ол «Opus Dei» альбомынан «The Great Seal» әніне негізделген. Олар сондай-ақ Иоганн Себастьян Бахтың «Die Kunst der Fuge» туындысымен аудиовизуалды қойылымдармен гастрольдеп жүрді. Бұл туындыда қолданылған аспаптардың нақты талаптары жоқ және математикалық принциптерге негізделгендіктен, Лайбах бұл музыканы прото-техно деп қарастыруға болатынын айтты. Сондықтан «Die Kunst der Fuge» компьютерлер мен бағдарламалық жасақтаманы қолдану арқылы интерпретациялауға өте қолайлы деп тапты. 2009 жылы Лайбах Рихард Вагнердің «Таннхаузерге овертюра», «Сигфрид Идиллі» және «Валькириялардың саяхаты» операларын RTV Slovenia симфониялық оркестрімен бірлесіп, Изидор Лейтингердің дирижерлігімен қайта өңдеді. Лайбахтың нұсқасы «VolksWagner» деп аталды. Кавер әндерден басқа, Лайбах басқа топтардың әндерін ремикстеп те шығарды. Олардың ішінде Флоридадан шыққан дед-метал тобы Morbid Angel-дің «Morbid Angel EP Laibach Re-mixes» альбомында пайда болған екі әні бар.
Жауынгерлік музыка
Лайбахтың алғашқы материалдары және кейіннен шыққан неоклассикалық альбомдары, мысалы, «Макбет» альбомы, соғыс индустриялық музыка жанрындағы кейбір орындаушыларға ықпал етті.
Раммштейн
Лайбах көбінесе танымал неміс Neue Deutsche Härte тобы Rammstein-ге әсер еткен деп есептеледі. Екі топтың эстетикасы мен терең ерлер дауыстары, сондай-ақ бұрынғы социалистік елдерде туындағандығына байланысты олардың арасында үнемі параллельдер жүргізіледі. Rammstein гитарисі Ричард Круспе сұхбатта бұл тақырыпқа қатысты, Rammstein-нің Laibach-тың "интеллектуалды" стиліне қарағанда эмоционалдық көзқарасқа ие екенін айтты. Сол сұхбатта Rammstein клавишшісі Кристиан Лоренц Тилл Линдеман мен Милан Фрас дауыстарының тереңдігін салыстырды, бірақ бұл екі музыкалық топ арасындағы жалғыз ұқсастық деп санайды. "Азаттық күні" деректі фильмінде белгілі бір индустриалды металл тобының мүшесі Laibach-тың олардың ерте туындыларына тигізген әсері туралы сұхбат беруге тиіс еді, бірақ фильм жасаушыларға қатысты тұтқындалу немесе Берлин аудандық сотының айыппұл салу қаупі болғандықтан, ол эпизод алынып тасталды. Бұл және фильмнің алғашқы жарнамалық материалдары фильмде Пауль Ландерс болуы керек екенін көрсетеді, осылайша екі музыкалық топ арасындағы байланыстың бар екенін нақтылайды. Лайбах мүшелерінен Rammstein олардан "ұрлап" алды деген сұраққа жауап бергенде, былай деді: "Лайбах түпнұсқалыққа сенбейді. Сондықтан Rammstein бізден көп нәрсені "ұрлай алмады". Олар жай ғана біздің жұмысымыздан шабыттанды, бұл толығымен заңды процесс. Біз олардың жетістікке жеткеніне қуаныштымыз. Бір жағынан, жақсы "көшірме" нарықта "түпнұсқадан" гөрі көбірек ақша табуы мүмкін екенін олар тағы бір рет дәлелдеді. Қалай болғанда да, бүгін біз аумақты бөлісеміз: Rammstein жасөспірімдер үшін Лайбах сияқты, ал Лайбах ересектер үшін Rammstein". Кейіннен Лайбах Rammstein-нің "Ohne dich" сингліне ремикс жасады.
Популярлы мәдениеттегі бейнелер
1989 жылы өзінің екінші студиялық альбомы Hoćemo gusle (Біз Гюслиді қалаймыз) альбомында югославтық альтернативті рок музыканты Рамбо Амадей Лайбахтың пародиялық әнін "Самит у бурекдžinici Лайбах" ("Бүркіт пісіруханасында Лайбахтың саммиті") жазды. Әнге Лаза Костичтің "Santa Maria della Salute" ("Денсаулық Әзізі") және Десанка Максимовичтің "Ne, nemoj mi prići" ("Жақындама, маған") өлеңдерінен ән сөздері, сондай-ақ турбофолк әншісі Шабан Шауличтің "Čaše lomim, ruke mi krvave" ("Мен келішімдерді сындырамын, қолым қанға малған") әнінен хор енгізілді. Жазылған трек үшін Лайбахтың бейнелері мен эстетикасын пародиялайтын промо-видео да түсірілді. Милан Фрас үлгісінде жасалған ойдан шығарылған суперзұлым Фон Бах, Алекс Росс пен Марк Уэйдтің DC Comics Kingdom Come графикалық романында пайда болады. Онда ол Лайбах стиліндегі форма киіп, кеудесінде топтың айқыш татуировкасын көрсетіп тұрады. Ол былай сипатталады: "Неміс тілінде сөйлейтін, үстемдік құруға талпынатын адам – комикстердің Алтын ғасырында үлкен символдық мағынаға ие Гитлерлік зұлымдықтың бір үлгісі. Оның кеудесіндегі бұрышты айқыш фашистер қолданған батыл символдарды еске түсіреді. Фон Бахтың қолдарына 'Liebe' (сүйіспеншілік) және 'Hass' (екіұштық) сөздері татуировкаланған, ал оның бүкіл денесі қара түстің үлкен татуировкасымен жабылған, оның табиғи тері түсі тек денесіндегі суреттерде көрінеді". NSK State веб-сайтында топ бұл үшін "ерекше құрметпен" төленгенін мәлімдейді. 1999 жылы Лайбахқа арналған "Schlecht und Ironisch – Laibach Tribut" атты құрмет альбомы шықты. Лайбахтың "Jesus Christ Superstars" альбомындағы "God Is God" (Лайбахтың "Opus Dei" әнінен шабыттанған, ол өзі Opus-тің "Live Is Life" әнінің кавер нұсқасы) Juno Reactor әнінің нұсқасы Command & Conquer: Red Alert компьютерлік ойынының екінші саундтрек дискісінде пайда болды, ол тек Германиядағы арнайы басылымда және "The Blair Witch Project: Josh's Blair Witch Mix" альбомында жарық көрді. 2004 жылы канадалық Zaraza индустриалды дум-метал тобы Лайбахқа арналған "Montrealska Akropola – A Tribute to Laibach" атты құрмет EP шығарды. Көпшілік қаржыландырған "Iron Sky" фильмінің ресми саундтрегін Лайбах жазды және альбом ретінде шығарды. Лайбахтың "B Mashina" әні фильмнің трейлерлерінің бірінде қолданылды. "Iron Sky: The Coming Race" тақырыбын жалғастыра отырып, музыкасын да Лайбах орындайды және олардың "Koran" әні екі трейлерінде пайдаланылды. 2015 жылдың шілдесінде Last Week Tonight with John Oliver телешоуы Лайбахтың Солтүстік Кореядағы Ұлттық Азаттық күнінде өнер көрсету жоспары туралы айтты.
Қосымша көздер
. Славой Жижектің сөз алдынан.