Кіріспе

Сербиялық және югославтық рок-тобы «Екатерина Великая», кейде қысқаша EKV деп аталады, Сербия мен Югославияның Белград қаласынан шыққан, ең табысты және ықпалды югослав музыкалық ұжымдарының бірі. Алғаш «Катарина II» деп аталған топ, 1994 жылы вокалисті Милан Младеновичтің қайтыс болуынан кейін одан да жанданып, кеңейген жанкүйерлер қатарына ие болды, бұл топтың тарауына себеп болды. Топтың негізгі құрамына әнші және гитарист Милан Младенович, клавишник Маргита Стефанович және бас-гитарист Боян Печар кірді, ал басқа мүшелер салыстырмалы түрде қысқа мерзімге ғана қатысты.

Катарина II

1982 жылдың ақпан айында, «Шарло Акробата» тобы тарағаннан кейін, 24 жастағы гитарист әрі вокалист Милан Младенович ескі досы – 22 жастағы гитарист Гаги Михайловичпен жаңа топ құруға шешім қабылдады. Бірнеше жыл бұрын «Лимуново Дрво» тобында бірге ойнағаннан кейін, Младенович пен Михайлович жаңа тобына «Катарина II» деп атауды ұйғарды. «Катарина II» тобының алғашқы құрамында барабаншы Душан Деянович («Лимуново Дрво» тобының бұрынғы мүшесі) және бас-гитарист Зоран «Шваба» Радомирович болды. 1982 жылдың соңында «Topčiderska zvezda» кинотеатрында өткен концертінен кейін, топқа 23 жастағы классикалық піанист Маргита Стефанович қосылды. Бірақ көп ұзамай, ырғақ тобы Радомировичпен бірге «Ду Ду А» тобына өтті, ал Деянович қарсыластары «Дисциплина Кичме» тобына ауысты. Бос барабаншы орнына бұрынғы «Grupa I» тобының мүшесі Бранко «Манго» Куштрин келді, бірақ ол бір ай ішінде кеткеннен кейін, Миланның «Шарло Акробата» тобындағы бұрынғы әріптесі Иван «VD» Вдович жаңа барабаншы болды. Сонымен қатар, 1983 жылдың басында Боян Печар («VIA Talas» тобының бұрынғы бассисі) бас-гитарада ойнады. 1983 жылдың көктемінде топ «Загреб биенналесіне» қатысып, жағымды пікірлер алды. Дебюттік альбомға материал жазу көп ұзамай басталды, актер Светласлав Гончич сырнайда (tin whistles) қонақ ретінде қатысты. Материалды жазу сессиялары Энко Лесичтің «Druga Maca» студиясында аяқталды, алайда студияның нашар техникалық жабдықтарына байланысты көптеген себептермен материал пайдаланбады. Келесі жылы топ музыкант және «RTV Ljubljana» телерадиокомпаниясының музыкалық директоры Срджан Марьяновичтен мемлекеттік медиа компаниясының студиясында дебюттік альбом материалдарын қайта жазу туралы ұсыныс алды. «Катарина II» тобының аттас дебюттік альбомы 1984 жылы «RTV Ljubljana» телерадиокомпаниясының «ZKP RTLJ» жазбалар лейблі арқылы шығарылды. Көбінесе Младеновичтің сөздері қолданылды, бірақ Михайлович жазған «Vrt» («Бақ») және «Platforme» («Платформалар») тректерінен басқа, музыка екеуінің бірлескен еңбегі болды. Материалды Đorđe Petrović өндірді, ал қонақ ретінде Mario Čelik конгаларда, ал «Film» тобының мүшесі Jurij «Kuzma Videosex» Novoselić саксофонда ойнады. Альбомның барлығы 3000 данасы ғана шығарылды, бұл лейблдің коммерциялық үміттерінің төмен екенін көрсетеді. Альбом жақсы пікірлер алса да, «Аут» («Out»), «Жесен» («Күз»), «Радостан дан» («Қуанышты күн»), «Треба да се чисти» («Тазалау керек»), «Я знаю» («Мен білемін») сияқты тректерде Младеновичтің көркем лирикалық сезімталдығын жаңа толқынның күшті дыбысымен сәтті байланыстырғаны үшін мақтау алды, бірақ «Катарина II» альбомы коммерциялық сәттілікке жете алмады. 1985 жылғы сұхбатта Младенович альбомның нашар дыбыс сапасына, сондай-ақ лейблдің жеткіліксіз қолдауына шағымданды. Дебюттік альбомынан кейін көп ұзамай, Младенович пен Михайлович арасындағы келіспеушіліктер мен жеке басының қақтығыстарына байланысты топ құрамында тағы өзгерістер болды. Михайлович заңды бұзды – бұл оған түрме жазасын алдырды – жазасын өтегеннен кейін топтың қалған бөлігі оған енді «Катарина II» мүшесі емес екенін хабарлады. Алайда, Михайлович «Katarina II» атауына құқық талап еткендіктен, ол топты басқа атауды қолдануға мәжбүр етті. Кейін ол Влада Дивлянмен бірлесіп жұмыс істеді, содан кейін АҚШ-қа көшіп кетіп, содан бері онда тұрып жатыр. Сонымен қатар, барабаншы Вдович есірткіге тәуелділігіне байланысты топтан кетіп, кейін «Ду Ду А» және «Heroji» тобына қосылды, оның орнына бұрынғы «Luna» тобының барабаншысы Иван «Фирчи» Фече келді. Қалған мүшелері Екатерина Великая, яғни Ресейдің Екатерина II-сі немесе қысқаша EKV атымен жұмыс істей берді. Югославияның барлық айманында тұрақты гастрольдік сапарлар, Белград, Загреб және Любляна қалаларында жиі тоқтаулар және кейде телешоуларға қатысу арқасында топтың танымалдылығы біртіндеп өсті.

Екатерина Велика

1985 жылдың басында топ екінші студиялық альбомын Загребтегі SIM студиясында жазды. Владимир Смолец продюсерлік етті, ал Массимо Савич және Карловы Вары тобының мүшесі, сондай-ақ SIM студиясының тең иесі Томо in der Mühlen қонақ ретінде қатысты. «Екатерина Велика» тобы алғашқы нағыз хиттерін – «Oči boje meda» («Ай баллы көздер»), «Modro i zeleno» («Көк және жасыл») және «Tattoo» әндерін сыйлады. «Tattoo» әнінің тақырыбына сәйкес, Душан Герзич жасаған альбом мұқабасында топ мүшелері американдықтардың ритуалдық дене суреттерімен бейнеленген. 22 наурыз 1985 жылы альбом жарық көргеннен кейін, топ Югославиядан тыс жерде алғаш рет өнер көрсетіп, Италияның Турин қаласында өткен Мәдениет күндерінде жағымды әсер қалдырды. Тағы бір есте қаларлық концерт «Больше вас нашли» Белград-Загреб топтарының алмасу бағдарламасы аясында Загребте өтті. 1985 жылдың соңында Феце Югослав Халық Армиясындағы міндетті әскери қызметке шақырылып, топтан кетіп, кейін «Laboratorija Zvuka» тобына қосылды. Оның орнына «Tvrdo Srce i Velike Uši» тобынан Иван «Рака» Ранкович келді. Келесі жылы жаңа құрам үшінші студиялық альбомын – «S vetrom uz lice» («Желге қарсы») шығарды. Бұл альбом оларды нағыз жұлдыздарға айналдырған табысқа жеткізді. Альбомды Милан Младенович, Маргита Стефанович және Драган Чачинович продюсерлік етті. «Budi sam na ulici» («Көшеде жалғыз бол»), «Ti si sav moj bol» («Сен – барлық қайғым»), «Novac u rukama» («Қолдағы ақша») және «Kao da je bilo nekad» («Бұрын болғандай») әндері сыншылар тарапынан жылы пікірлер алмады, олар Simple Minds еңбектерімен ұқсастығына шағымданып, әлсіз баға берді. Альбом шыққаннан кейін, топ бұрынғы Югославияның барлық айманында кең ауқымды гастрольдік сапарлар жасады. 1986 жылдың 2 қарашасында Загребтегі «Kulušić» клубында өткен бес концерттің бірінің жазбасы 1987 жылдың басында «19LIVE86» концерттік альбомы ретінде жарық көрді. Топ 1987 жылдың қаңтар айында Белградта концерттік альбомды насихаттады және «Dom Omladine» клубында алты толық сатылған концерт өткізіп, жеңіске жетті. Сол жылдың көктемінде Иван Ранкович «Тврдо Срце и Велике Уши» тобының бұрынғы мүшелерімен бірге «Ulica Od Meseca» тобын құру үшін EKV тобынан кетуді шешті. Ранковичтің орнына «Disciplina Kičme» тобының бұрынғы мүшесі, актер Срджан Тодорович барабаншы ретінде келді. Ол 1987 жылдың 9 сәуірінде Париждегі «La Locomotive» клубында өткен «New Rock» фестивалінде алғашқы концертін өткізді. Сол жылдың күзінде топ екінші және үшінші студиялық альбомдарындағы жетістіктері үшін «Sedam Sekretara SKOJa» сыйлығын алды.

Альтернативті рок жылдары (1987-1991)

1987 жылдың жазында топ Ljubav (Махаббат) альбомын шығарды, оны австралиялық музыкант Теодор Яннимен бірге өндірді. Альбом гитараға бағытталған дыбысты, сондай-ақ Маргита мен суретші Вук Видор жасаған стильді мұқабаны ұсынды. Альбомдағы ең танымал тректер: "Zemlja" ("Жер"), "7 Dana" ("7 күн"), "Pored mene" ("Менің жанымда"), "Ljudi iz gradova" ("Қала халқы") және "Ljubav" ("Махаббат"). Бұл альбом Миланның депрессивті лирикасының алғашқы белгілерін көрсетті, мысалы "Tonemo" ("Шөгіп барамыз") әнінде. Альбом сонымен қатар Белградтағы Пионер залындағы екі сатылған концертпен олардың тікелей өнер көрсетудегі танымалдылығын растады. 1988 жылдың басында жаңа кең ауқымды тур басталды, EKV тікелей музыка орындаушылары ретінде көріну үшін Октябрь 1864 тобының Таня Йовичевичі мен Van Gogh тобының Звонимир Джукичін шақырды. Фече де турға қосылды, 1988 жылдың мамырында Нью-Йоркке кетпес бұрын Срджан Тодоровичтің орнын алды. 1989 жылдың қаңтарында топ Samo par godina za nas (Бізге бірнеше жыл ғана) альбомын жазуды аяқтады, ол Митар Суботич (гитара, альбом өндірісі) және Таня Йовичевич (қосымша вокал) қатысуымен сол жылы шықты. Сынаушылар бұл альбомды алдыңғы альбомның идеясының жалғасы деп санады. Альбомдағы хиттер: "Krug" ("Шеңбер"), "Par godina za nas" ("Бізге бірнеше жыл") және "Srce" ("Жүрек"). Пікірлер әртүрлі болғанына қарамастан, топ өзінің шыңында Нови-Садтағы EBU UER рок фестивалінде, Канндағы Midem фестивалінде және Тулузда өткен алғашқы Еуропалық рок музыкасы биенналесінде өнер көрсетті. Турдан кейін Тодорович актерлік мансабына бағытталды және топтан кетті. Боян Печар да Лондонға көшіп, топтан кетуді шешті. Жаңа мүшелер VIA Talas, D' Boys және Piloti тобының бұрынғы мүшесі Мишко Петрович "Плави" (бас гитара) және U Škripcu тобының бұрынғы мүшесі Марко Миливоевич (доп) болды. 1991 жылы шыққан алтыншы студиялық альбом Dum dum (Дүм-дүм), бас гитарада Plejboj тобының мүшесі Душан Петрович және сессиялық музыкант Бата Божанич, қосымша вокалда Таня Йовичевич, гитарада Звонимир Джукич және клавишалар мен электронды аспаптарда Митар Суботич қатысты. Теодор Янни өндірген альбомда "Zabranjujem" ("Тыйым салам"), "Idemo" ("Келеміз"), "Dum dum" ("Дүм-дүм") және "Bledo" ("Солған") әндері болды. Бұл әндер Югославия соғысының басталуымен және елдегі жалпы саяси және экономикалық жағдаймен шабыттандырылған. Келесі жылы Младенович соғысқа қарсы "Rimtutituki" жобасына қатысты, онда Električni Orgazam және Partibrejkers тобының мүшелері де қатысты, олар "Slušaj 'vamo" ("Тыңдаңыз") синглын шығарды. Белградтағы соғысқа қарсы наразылықтар кезінде топ Республика алаңында концерт ұйымдастырды және Белград көшелерімен жүріп ашық жүк көлігінде соғысқа қарсы әндер орындады.

Негізгі рок жылдары (1992-1994)

1992 жылдың ортасында топ жаңа бассист Драгиша Ускокович "Ćima"мен бірге гастрольде болды, олармен 1993 жылдың мамырында жарық көрген Neko nas posmatra (Біреу бізді бақылап отыр) атты соңғы студиялық альбомын жазды. Альбомда бұрынғыдан гөрі көбірек түсінікті және байланыс орнатуға мүмкіндік беретін дыбыс, әсіресе "Ponos" ("Мақтаныш"), "Jadransko more" ("Адриатика теңізі"), "Just Let Me Play Some Modern R'n'R Music" және "Zajedno" ("Бірге") әндерінде байқалды. Топ алғаш рет альбомға кавер-әнді қосты, ол – бастапқыда югославиялық Time рок-тобы орындаған "Istina Mašina" ("Шындық машинасы"). Альбомды Младенович өндірді, ал Srđan Todorović, Tanja Jovićević және балалар хоры қонақ ретінде қатысты. Альбом шыққаннан кейін, сол жылдың қыркүйегінде Екатерина Велика, Električni Orgazam, Partibrejkers және загребтік Vještice тобы Прага мен Берлинде "Ko to tamo pjeva" ("Онда кім ән салады?") атты концерттерде өнер көрсетті. Ол кезде Младенович пен Стефанович жиі клубтарда акустикалық концерттер берді, оларға Partibrejkers гитарисі Небойша Антониевич "Антон" және түрлі джаз музыканттары шақырылып тұрды. Милан Бразилияға кеткенге дейін Митар Суботичпен және бразилиялық музыканттар тобымен бірге "Angel's Breath" жобасымен айналысты. Екеуі 1985 жылы гитарист Горан Вейводамен бірге Dah Anđela ("Angel's Breath") деген атпен бірнеше рет концертке шыққан кезде жартылай жазылған материалды жазуды бастады.

Бөлу және одан кейінгі кезең

Младенович Сербияға оралғаннан кейін топ қызметін қайта бастады. Жаңа альбом шығару жоспарланған, бірақ идея Миланның денсаулығына байланысты тоқтатылды. EKV 1994 жылғы 24 тамызда Будвадағы Pjesma Mediterana фестивалінде соңғы рет өнер көрсетті. Келесі күні Милан ауруханаға түсті, жақын арада оның бүйрек безінің қатерлі ісігі бар екені анықталды. Бірнеше айдан кейін, 1994 жылғы 5 қарашада Милан Младенович 36 жасында Белградта қайтыс болды, осылайша «Екатерина Велика» тобының өмірі аяқталды. Маргита Стефанович музыканттық қызметін жалғастырды, қысқа мерзімге Kurajberi кавер-тобымен бірге өнер көрсетті. 1995 жылы Владимир Стояновичпен бірге EQV экологиялық музыкалық дуэті ретінде Австрияның Coop Arts Crafts Unltd лейблі арқылы «Ti si sav moj bol (You Are All My Anguish)» альбомын шығарды. Сол жылдың қазан айында EQV Венадағы Talkit фестивалінде өнер көрсетті. Ол Direktori, Glisers және Zion Banda топтарымен де кездейсоқ тікелей эфирде өнер көрсетті, сондай-ақ бірнеше белградтық рок-топтарының альбомдарында қонақ ретінде пайда болды. 1996 жылы ол Električni Orgazam тобының «Živo i akustično (Live and Acoustic)» альбомында, ал 1998 жылы Адам құқықтары жөніндегі жалпы декларацияның қол қоюының 50 жылдығына орай Пулада, Загребтің «Veliki Bijeli Slon» тобының жетекшісі Зоран Стояновичпен бірге өнер көрсетті, Рэмбо Амадеуспен бірге Югославия соғыстарынан кейін қазіргі Хорватияда өнер көрсететін алғашқы серб музыканты болды. 1997 жылдың басында 1988 жылғы турне кезінде Загреб пен Нови-Садта өткен концерттердің жазбаларынан тұратын «Live '88» атты қайтыс болғаннан кейінгі концерттік альбом шықты. Кулушич клубында жасалған Загреб жазбаларын рок сыншысы Дражен Врдоляк жариялады, ал гитарада Теодор Янни ойнады. Тікелей жазбалардың иесі Феце болды, ол альбомның шығуына бастама берді. Сол жылы Маргита Стефанович EKV Records лейблін құрып, EKV студиялық альбомдарын бонус материалдарымен қайта шығара бастады. «Ljubav» қайта шығарылымында 1991 жылғы 13 қарашада Белградтағы Dom Omladine-де жасалған тікелей бонус материалдары және 1988 жылғы Нови-Сад SNP концертінен алынған жазбалар бар, ал «Samo par godina za nas» қайта шығарылымында 1990 жылғы қыркүйекте өткен Avala fest-тен алынған тікелей бонус тректері, ал «Dum dum» қайта шығарылымында альтернативті және демо жазбалар мен 1991 жылғы Dom Omladine-де жасалған тікелей тректер бар. PGP RTS 1997 жылы «Kao nada, kao govor, kao more (Like Hope, Like Speech, Like the Sea)» жинақ альбомын шығару арқылы CD-нің қайта шығарылуына да үлес қосты, онда соңғы төрт студиялық альбомнан таңдалған материалдар бар. 2001 және 2002 жылдары EKV Records және IPS music тобының қалған каталогын қайта шығарды, сонымен қатар бонус тікелей материалдарды ұсынды. Лейбл сондай-ақ 1991 жылғы Белград Dom Omladine концерті көрсетілген «Kao u snu EKV live 1991 (As If in a Dream EKV Live 1991)» концерттік альбомын шығарды. Сол жылы Милан Младеновичқа арналған «Kao da je bilo nekad (As If It Had Once Been)» атты құрмет альбомы жарық көрді. Келесі жылы «Jako dobar tattoo Tribute to EKV (A Very Good Tattoo Tribute to EKV)» концерттік альбомы жарық көрді. 2017 жылы Mascom Records Младенович пен Стефановичтің 1994 жылғы мамыр айында Приштинада өткен, Младенович қайтыс болғаннан жарты жыл бұрынғы концерттік өнеркөрсетулерінен жазылған «Krug (The Circle)» атты қос концерттік альбомын шығарды. Иван Вдович 1992 жылғы 25 қыркүйекте 31 жасында СПИД-тен қайтыс болды. Милан Младенович 1994 жылғы 5 қарашада 36 жасында бүйрек безінің қатерлі ісігінен қайтыс болды. Боян Печар 1998 жылғы 13 қазанда 38 жасында жүрек талмасынан қайтыс болды. Душан Деянович 2000 жылғы 16 қарашада СПИД-тен қайтыс болды. 2002 жылғы 18 қыркүйекте Маргита Стефанович 43 жасында қайтыс болды, ол тоқтың бес мүшесінің ерте қайтыс болуының бесіншісі болды.

Мұра

Екатерина Велика – бұрынғы Югославия рок сахнасының ең үздік және ықпалды топтарының бірі саналады. Екатерина Великаның ықпалымен туған топтардың ішіндегі ең танымал тобы – Van Gogh, ол 1990-шы жылдардың екінші жартысында Сербиядағы ең танымал рок топтарының біріне айналды. EKV-ден ерекше шабыт алған тағы бір топ – Block Out альтернативті рок тобы. Топтың жұмысын Югославияның рок-иконалары Рэмбо Амадеус және Дадо Топич та жоғары бағалады. 2003 жылы Младеновичке арналған құрмет альбомы жарық көрді, атауы – Kao da je bilo nekad Posvećeno Milanu Mladenoviću (Бір күні болғандай, Милан Младеновичке арналған). Альбомда Младеновичтің 15 әнінің кавер нұсқалары (14 EKV және бір Šarlo Akrobata әні) кірді. Орындаушылар қатарында рок-ветераны Дадо Топичтен бастап, Električni Orgazam, Darko Rundek, Partibrejkers, Miško Plavi, Vlada Divljan, Del Arno Band және Tanja Jovićević сияқты EKV замандастары, сондай-ақ Jarboli, Darkwood Dub, Novembar, Night Shift, Block Out және VROOM сияқты жас орындаушылар бар. Младеновичтің бұрынғы Šarlo Akrobata тобының мүшесі Душан Кожич Crni Zub псевдонимімен альбомға қатысып, "Zemlja" әнінің каверін орындады. 2003 жылы тағы бір құрмет альбомы жарық көрді – Jako dobar tattoo Tribute to EKV (ЕКВ-ге арналған өте жақсы татуировка), ол 2003 жылдың 22 ақпанында Загребтің Tvornica клубында өткен құрмет концертінде жазылған. Орындаушылардың арасында хорват топтары Le Cinema, Vatra және Urban & 4, сондай-ақ Massimo Savić (EKV құрмет тобы Veliki Bijeli Slon), Darko Rundek (Cargo Orkestar тобымен), Električni Orgazam фронтмені Srđan "Gile" Gojković (Veliki Bijeli Slon тобымен) сияқты жеке әртістер болды. Альбомда 13 концерттік кавер нұсқасы бар, әр әртіс бірнеше әнді орындады. 1998 жылы жарық көрген YU 100: najbolji albumi jugoslovenske rok i pop muzike (ЮУ 100: Югославияның поп және рок музыкасының ең үздік альбомдары) кітабында топтың екі альбомы енді: S' vetrom uz lice (26-орын) және Katarina II (68-орын). 2015 жылы Rolling Stone журналының хорват басылымы жариялаған Югославияның ең үздік 100 альбомының тізімінде Екатерина Великаның үш альбомы бар: S' vetrom uz lice (10-орын), Katarina II (29-орын) және Ekatarina Velika (44-орын). 1987 жылы YU legende uživo (ЮУ Легендалары тікелей эфирде) журналының арнайы басылымында 19LIVE86 Югославияның ең жақсы 12 концерттік альбомының бірі деп танылды. 2000 жылы жарық көрген Rock Express All Times Top 100 Yugoslav Rock Songs тізімінде Екатерина Великаның бес әні болды: "Krug" (3-орын), "Par godina za nas" (11-орын), "Ti si sav moj bol" (41-орын), "Zemlja" (54-орын) және "7 dana" (86-орын). 2006 жылдың қарашасында "Par godina za nas" B92 Top 100 Domestic Songs тізімінде Югославияның ең жақсы халықтық әні деп танылды. 2011 жылы Radio 202 тыңдаушыларының пікірінше, "Krug" және "Par godina za nas" әндері PGP RTB/PGP RTS лейблының 60 жылдық тарихында шығарылған 60 ең үздік әннің қатарына енді. Топтың 15 әнінің сөздері Петар Янятовичтің Pesme bratstva, detinjstva & potomstva: Antologija ex YU rok poezije 1967–2007 (Бауырластық, балалық шақ және ұрпақ әндері: Ex YU Рок поэзиясының антологиясы 1967–2007) кітабында жарияланды. 2011 жылдың шілдесінде Белград Жастар орталығының алдындағы алапқа Милан Младенович алаңы деп ат қойылды. 2012 жылы Милан Младеновичтің туған қаласы Загребтегі бір көшеге оның есімі берілді. 2016 жылы Сербияның Nedeljnik апталық журналы Милан Младеновичті Сербияны мәңгілікке өзгерткен 100 адамның бірі деп жариялады.